Divan Şiirinde Güneş

Kıyâmet günine benzer o meh-rûda mehâbet var
Temâşâ-yı cemâline ne tâkât var ne kudret var

Taşlıcalı Yahya


Ol kâmet üzre ol hurşîd sûret
Kıyâmet güni gibi pür-harâret

Mesîhî


Ol büt-i sîmîni gördüm sînesi billûr imiş
Gün gibi başdan ayaga bir musavver nûr imiş

Üsküblü İshak Çelebi


Subh-dem yaturken ol meh üstüme geldi didi
Üstüne gelmiş güneş sen dahı uyanmaz mısın

Karamanlı Nizâmî


Göz göre sensüz şeb-i târ oldı rûz-ı rûşenüm
Kandasın ey âfitâb-ı âlem-ârâ kandasın

Hayretî


Açılur senden yana her gün gözüm nergisleri
Âfitâbum hânenün câmı güne karşu gerek

Taşlıcalı Yahya


Ârâm idemez dil göricek sâgarı pür-mey
Hurşîdi göricek nola raks eylese zerrât

Hayâlî


Meger bir subh kim ‘âlem gelini
Boyar yüz reng ü âl ile elini

Bürür gerçi başına al tuvagı
Kılur nûrânî anı yüzi agı

Arûs-i çarh pîrûze eyleyüp baht
Urınur tâc-ı zer pîrûze-gûn taht

Şeyhî

Zînet itmiş kendüyi ol bî-vefâ dünyâ gibi

Âsumânîler geyer mihr-i cihân-ârâ gibi

Üsküplü İshak Çelebi

Serâser âlemi yakdın nola lâlîn kabâlarla

Şafakdan arz-ı ruhsâr eylemiş mihr-i cihânsın sen

Ulvî

Şem’-i rûyun âftâb-ı âlem-ârâdur senün

Nûr-ı Hak hurşîd-i ruhsârunda peydâdur senün

Fuzûlî

Bakamaz kimse güneş yüzine gözler kamaşur

Görenün aklı gide özge temâşâdur bu

Çâkerî

Gün yüzin hem gösterür hem dir göze nem gelmesün

Çeşme-i çeşme nice eşk-i dem-â-dem gelmesün

Bâkî

Ol âfitâb-tal’ata kim derse mâh-rû

Olsun cihânda meh gibi dâ’im siyâh-rû

Bâkî

Eşk-i çeşmüm mahv olur gördükçe yârun sûretin

Tagıdur hurşîd çünkim encümün cem’iyyetin

Mesîhî

Yüzüni görmese n’ola çeşmüm giryân olıcak

Âfitâbı göremez kimsene bârân olıcak

Karamanlı Nizâmî

Ol kamer-tal’at yüzinden açdı çün müşgîn nikâb

Sanasın kim ebr içinden zâhir oldı âfitâb

Revânî

Zülfi kim gül yüzine sünbül-i ter kıldı nikâb

Âfitâbun sanasın kim yüzüni tutdı sehâb

Münîrî

Gün şemsesinün dâiresün eyledi tahrîr

Nakkâş mıdur zülfi k’anun kıl kalemi var

Revânî

Bir güneş yüzlü firâkında felek hasret ile

Var ise hançere düşdi nitekim ‘âşık-ı zâr

Bâkî

Yârab ne şem imiş bu mehün yüzi kim anun

Yüzi katında şems-i duhânun ziyâsı yok

Nesîmî

Vuslat güninde secdeye vardum yüzün görüp

Bayrâm namâzı çün kılınur togsa âfitâb

Amrî

Ol gün togar mı başa ki subh-ı visâl irüp

Hüsnün ziyâsı zulmet-i hicrânı dûr ide

Bâkî

Gün doğar meclis-i uşşâka şeb-i hayretde

Her ne saat ki o hurşîd-i sabâhat uyanır

Şeyh Gâlib

Yerde kalmaz gözümüz yaşı bizim şebnem-vâr

Şevk-i dîdârın ile vâsıl-ı hurşîd ederiz

Bosnalı Sabit

Gün tutılur diyü kizb eyler müneccim bilemez

Kim yüzün gördi hayâdan perde tutdı âfitâb

Sabâyî

Nûr uğurlarken ruhundan tutdı let urdı küsûf

Kararup a’zâsı çekdi çok belâyı âfitâb

Zâtî

Demem ol şûh-ı cefâ-pîşe bana yâr olsun

Mihr iken zîver-i âgûş-ı şeb-i târ olsun

Bed-duâm öyle ki bir mâha giriftâr olsun

Şeyh Gâlib

Duâm oldur günü magribde dogsun çarh-ı fettânın

Ki uşşâka yüzün göstermedi ol mihr-i rahşânın

Erip bayrama Gâlib sonra tutdum savm-ı hicrânın

Şeyh Gâlib

Bu ‘anber saç ruh-ı zîbâya düşmiş

Bulıtdan sanki güne sâye düşmiş

Ahmedî

Gûşe-i zülfün durur her gice mâhun menzili

Her seher gül ruhlarundur cilve-gâh-ı âfitâb

Kemalpaşazâde

Tâb-ı ruhundan eyledi dil zülfüni mekân

Gün germ olunca kendüye edindi gölgelik

Hayâlî

Cân mîvesine lezzeti şevk-i ruhun verür

Hurşîd pertevinden olur çün semer lezîz

Hamdullah Hamdi

Hayâl-i ârızun cevlân eder bu çeşm-i pür-nemde

Nicük kim mevclenmiş suda aks-i âftâb oynar

Fuzûlî

Tutdı ebrûna yüzin mihr-i izârunla gönül

Kıbleye karşu kılur sanki salât-i işrâk

Bâkî

Çeşm-i mihre tûtîyâ eyler felek her rîzesin

Ârzû-yı sâye-i kaddünle ol kim hâk olur

Neşâtî

Ey Hayâlî ola mı şa’şa’a engüştü misâl

Tutalum benzedi horşîd eli âyesine

Hayâlî

Ola adûlarunun sâye gibi yüzi siyâh

Sen oldugunca cihânda güneş gibi meşhûr

Hayâlî

Pâyına yüz süren o şehün kâm-yâb olur

Bir zerre ise mihri ile âftâb olur

ŞeyhülislamYahya

Subh-veş rûşen olup dil gün toğardı başuma

Ben yaturken hücreme gelsen seher ey âfitâb

Zâtî

Hâne-i ağyârdan çıkdı çün ol meh bî-nikâb

Öyle sandum toğdı mağrib menzilinden âfitâb

Emrî

Çün tâze oldı gül şeref-i âfitâb-ıla

Teşrîf eyle bâğa ki vakt-i şerîfdür

Ahmedî

Magrûr olma pâdişehüm hüsn-i sûrete

Bir âfitâbdur ki serî’u’z-zevâldur.

Bâkî

Güneşte varsa cazibe senin yüzünde yok mudur

Cemâline gönül gibi cihânın incizâbı var

Lâedri

Yaşumı görüp terahhum idesin dirdüm velî

Agladugum bu ki gün görinse ahter gizlenür

Necâtî Beg

İy yüzi güneş senden ırah her gice tâ subh

Çarh âyinesin jenge boyar Ahmedî ahı

Ahmedî

Ol tıfl-ı mâh-rû kim âyet-i nûr oldı gitdükçe

Şu’â-hüsn ile gün gibi meşhûr oldı gitdükçe

Tecellî

Hüsni artarsa ‘aceb mi ser-firâz oldukça yâr

Kim ziyâsın artırur yükseldügince âfitâb

Derûnî İznikî

Karşusında yakamı çâk iderem subh gibi

Her seher geyse o meh gün gibi altun üsküf

Sabâyî 

Cemâlün pertevinden nûr-bahş ol mâh u hurşîde

Güneş âyine-i hüsnün felek âyine-dâr olsun

Bâkî

Cânâ senün gibi güzelin hüsni ayına

Lâyık budur ki ay u güneş ola âyine

Prizrenli Şem’i

Meh ruhundan gayra tâ kim eylesem meyl-i nigâh

Gözedür zer tîg ile mihr-i cihân-ârâ beni

Ahmet Paşa

Ol gınâ şâhı ki doydu bende olan ac ana

Subh taht-ı acdır hurşîd zerrîn tâc ana

Hayâlî

Taht-ı pîrûzî felek olursa mihr altunlu tâc

Var-iken hâk-i derün itmez bu gönlüm ihtiyâc

Prizrenli Şem’i

Sarınsa şemsî dülbendin güneş gibi güzel Ahmed

Gören dir âfitâb inmiş gümüş serv-i hırâmâna

Prizrenli Şem’i

Âlemi ucdan uca avcuna alsan yiridür

Subh-ı devletdür elün mihr-i münevver hâtem

Necâtî Beg

Düşdi sandum âb-ı cârî üzre ‘aks-i âfitâb

Bakıcak kolundağı altunlu bâzû-bendüne

Taşlıcalı Yahya

Doğdu hurşîdi yine subh-ı bahâr-ı hüsnün

Düğme-i zer degil ol gerden-i kâfur üzre

Nedim

Yumaga la’lün-içün çeşme-i hayvândan elüm

Yaraşur ay u güneş olsa gümüşden legenüm

Prizrenli Şem’i

Şafak mey mihr ü meh sağar habâbıdır anun encüm

Elimde mest-i aşkem iki ‘âlem bir ayagımdır

Hayâlî

Yahyâ su koymağ içün ayagına ol mehün

Gûyâ ki tâs idindi felek mihr-i enverî

Yahya Bey

Şûle-i mihri felek eyledi zerrîn-cârûb

Sen güzeller şehinün yollarını pâk eyler

Prizrenli Şem’i

Girde-bâlin itmege hurşîdi ar itsem revâ

Gördüm olmış hâbda vakf-ı serüm zânû-yı dost

Fehim-i Kadim

Bu ne şehdür kim yatur hüsnün harîminde idüp

Mihri bâlin mâhı pister kâkül-i müşkîn-i dost

Revânî

Döner hurşîd-i âlem tâbına gerdûn-ı gerdânun

Binüp dolaba her bir mâh-ı tâbânı Sitanbulun

Şeyhülislam Yahya

Aluben mihr eşrefîsin ağzına pîr-i felek

Ey kamer-ruh müşterîdir vaslına zer gösterir

Hayâlî

Ey serâ-perden için tâk-mu’allâ atlas

Hil’at-i benden için mihr ü meh altınlı benek

Necâtî Beg

Bezmün kebâbı olmag içün idünür gıda

Her subh encüm erzenini mâkiyân-ı mihr

Mesîhî

Ey yüzü gül gönlegi gül-gûn u donı kırmızı

Âteşîn kisvet geyüp odlara yandurdun bizi

Ay u gündür hüsn bahsinde cemâlün ‘âcizi

Âdem oglından senün tek dogmaz ey kâfir kızı

Guyyâ atan meh-i tâbândur anan âf-tâb

Fuzûlî

Atan anan senin var ise mihr ü mâhtır cânâ

Ki bir bakışta mihre bir bakışta mâha benzersin

Nedim

Ger kamer mâder olsa şems peder

Togmaya bir senün gibi ahter

Nev’i

Yılduzu düşkün garib ü ‘âşık-ı bî-çâreyin

Gün gibi deryâ-yı ‘ışkında gezer âvâreyin

Taşlıcalı Yahya

Şeh-i hâverle sultân-ı nücûm ey hüsrev-i hûbân

İki pür şevk ‘âşıkdur kapunda subhgâh ahşam

Hayâlî

Ol nûr-ı İlâhî ki tufûliyyet içinde

Mihr imiş ana dâye meh imiş ana lâlâ

Karamanlı Nizâmî

Meclis-i aşkunda çengî Zühre, deffâf âfitâb

N’eylesün raks itmesün mi zerre-i nâçizler

Bâkî

Afitâb u Zöhreye hüsnün meta’ın etme arz

Ana âlem müşteri lâzım degül dellâleler

Hayâlî

Şamdan gelmiş yalın yüzlü ışk mahbûbudur

Tâs alıp kûyun gedâlar gibi seyr eyler güneş

Hayâlî

Gice gündüz âsitânunda gelür hidmet eder

Mâh u hûrşid iki kullarun dururlar sarışın

Necâtî Beg

Boynı baglu kul itdi hurşîdi

Ki şuâı durur resen derler

Çâkerî

Altun üsküflü kulun olsa n’ola mihr-i felek

Pâdişâh-ı âlem-ârâsın bugün ey âfitâb

Hilâlî

Şafakda mâh-ı nev hınnâlu bir parmagına degmez

Güneş zer tas ile su koymaga ayaguna degmez

Emrî

Meşşâtavâr âyinesine cilâ virüp

Aldı eline şâne-i zerrîn âfitâb

Revânî 

Eline âyine almış güneş gelür her subh

Kapu kapu gezen âyinedâra benzetdüm

Çâkeri

Sâkiyâ peymâne sun kim şevkıne şeh bezminin

Zöhre her gün çeng ile hurşîd-i tâbân oynatur

Ahmet Paşa 

İy şeh-i meh-ru gelüp bezmüne yer yer yanmaga

Bir saru saçlu melek yüzlü güzeldür âfitâb

Tarîkî

Bu bezm-gâh-ı felekde hezâr işve ile

Elüne ger suna hurşîd kâse-i zerrîn

Üsküblü İshak Çelebi

Gündüz birisi hizmetin eyler gice biri

Mihr ile mâh meşhedine oldı türbedâr

Nevî

Ol şeh-i hûbâna öykinmek diler her gün güneş

Geh geyer altunlu külah geh geyer altunlu şîb

Revânî

Ay u gün nice diyem benzer yüzünle alnuna

K’anlarun her birine irer husûf ile zevâl

Çâkerî

Sen yüzünden âlemi rûşen kılup saldun nikâb

Yazıya salsun bugünden böyle nûrın âf-tâb

 Fuzûlî

Şa’şa’a sanma hicâb idüp ruh-ı dildârdan

Rûyına barmakların tutar Emînî âfitâb

Eminzâde Emînî

Şöyle âlem-tâb olur ruhsâr-ı cânân her gece

Kim hayâdan gizlenür hurşîd-i rahşân her gece

Ahmet Paşa

Davi-i hüsn eyleyip meydanına geldikçe mihr

Hüsn-i âlem-gîrin ey meh-rû düşürdü anı pest

Hayâlî

Gördi dünyâya sıgışmaz hüsn ile ol mehlikâ

Kodı iy Yahyâ el arkasını yere âfitâb

Yahya Bey

Germ olup benzetdügi’çün kendüyi ruhsârına

Âfitâba jâlelerden oldı seng-endâz gül

 Hayâlî

Hüsni bâzârın tolanur her seher ahşama dek

Benzer ol meh-rûya kızgın müşterîdür âiftâb

Süvârî

Çün cihân ol meh-likâya müşterîdir ey güneş

Satamazsın hüsnünü germ olma kim bâzâr yok

Ahmet Paşa

Kaynak: Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 2, İstanbul 2009, 117-162. 

Dr. Ümran Ay