Anlatı

Ağlayarak yürüyor bu adam 

kimse bilmiyor neden ağladığını 

kimi yitik sevgililer için diye düşünüyor 

yazın deniz kıyısında gramofonlarla 

bize nice çile çektiren sevgililer benzeri. 

Kendi gündelik işleriyle ilgileniyor kimileri: 

Eksik kâğıtlar, büyüyen çocuklar, 

güçlükle yaşlanan kadınlar. 

Onunsa iki gelincik gözü var 

baharda toplanmış gelincikler gibi 

ve göz kıyılarında iki kaynak. 

Sokaklarda yürüyor hiç uyku girmiyor gözlerine 

arşınlıyor dünyanın sırtındaki ufacık dörtgenleri 

artık hiçbir anlamı kalmayan 

sınırsız bir acıyı yaşama makinesi. 

Onu konuşurken duymuş kimileri 

geçerken yapayalnız 

yıllarca önce kırılan aynalardan söz ediyormuş 

artık kimsenin onarıp diriltemeyeceği 

aynaların içindeki kırık yüzlerden. 

Uykudan söz ettiğini duymuş kimileri 

uykunun eşiğindeki korkunç hayallerden 

sevecenlik yüzünden dayanılmazlaşan yüzlerden.

Alıştık ona, dürüst, sakin bir insan 

durmadan ağlayarak yürüyor yalnızca 

trenden gördüğümüz ırmak kıyısındaki söğütler gibi 

bulutlu bir sabah keyifsiz uyanınca. 

Alıştık ona, hiçbir anlamı yok artık, 

tıpkı alıştığımız öteki şeyler gibi 

size ondan söz ediyorsam eğer, bu, 

alışmamış olduğumuz bir şey bulamamamdandır; 

saygılarımla.

Yorgo Seferis

Lodos

Batıya doğru sıradağlarına kavuşuyor açık deniz. 

Çıldırtıyor bizi solumuzda esen lodos, 

bu, eti kemiğinden ayıran rüzgâr. 

Çam ağaçlarının, harnupların arasında evimiz. 

Kocaman pencereler. Kocaman masalar 

yazmak için sana seslendiğim mektupları: 

Aylar boyu yazdığımız ve ayrılığı dengelemek için 

ayrılığın yüreğine attığımız mektupları. 

Sabah yıldızı, gözlerini indirince sen, 

yaraya sürülen yağdan daha tatlıydı, 

daha neşeliydi damağa değen soğuk sudan 

daha durgundu kuğunun kanadından 

saatlerimiz. 

Senin avucundaydı yaşamımız. 

Acı ekmeğinden sonra gurbetin, 

ak duvarın önünde durursak geceleyin 

yoluna bağlanan umut gibi yaklaşır bize sesin 

ve bu rüzgâr gene biler

sinirlerimizin üzerinde bıçağını. 

Hepimiz aynı şeyleri yazıyoruz sana 

ve susuyor ötekinin karşısında herbirimiz 

bakarak herkes kendi adına o aynı dünyaya 

karanlığa, sıradağlardaki ışığa

ve sana. 

Kim sökecek yüreğimizden bu acıyı? 

Bir sağnak boşandı dün akşam ve bugün 

gene bulutlu gökyüzü. 

Dünkü sağnağın çam pürenleri gibi düşüncelerimiz 

yığılmışlar kapımıza, yararsız, 

yeniden dikmek istiyorlar bir yıkılmış kuleyi. 

Bu yıkık köylerde 

lodosa açık bu burunda 

seni gizleyen sıradağlarla önümüzdeki, 

kim hesaplayacak unutma kararımızı bizim için? 

Kim kabul edecek sungularımızı bu güz bitiminde?

Neyi arıyor ruhlarımız böyle çıktığı yolculuklarda 

hurda gemilerin güvertelerinde 

sıkışarak solgun kadınların, ağlayan çocukların arasına, 

ki ne kırlangıç balıkları, ne de direklerin 

uçlarıyla gösterdiği yıldızlar avutabilir onları. 

Yıpranarak silinmiş gramofon plaklarından 

var olmayan tapınmalara istemeden bağlı 

yabancı dillerde kırık dökük düşünceler mırıldanarak 

neyi arıyor böyle çıktığı yolculuklarda ruhlarımız? 

Neyi arıyor böyle yolculuklarda ruhlarımız 

çürük teknelerde 

dolaşarak bir limandan öteki limana? 

Taşıyarak parçalanmış taşları, her geçen gün 

biraz daha güçlükle soluyarak çamların serinliğini, 

yüzerek sularında kâh şu denizin 

kâh bu denizin 

ilişkisiz 

kimsesiz 

artık ne bizim 

ne de sizin olan bu yurtta. 

Biliyorduk, güzeldi adalar 

rastgele gittiğimiz yerin yakınlarında bir yerde, 

biraz aşağıda ya da biraz yukarda, 

belki de burnumuzun dibinde.

Liman eski, bekleyemem artık 

ne çamlık adaya giden dostu 

ne çınarlı adaya giden dostu 

ne de denize açılmış olanı. 

Pas tutmuş topları okşuyorum, kürekleri okşuyorum 

gövdem dirilsin de karar verebilsin diye. 

Yalnızca öteki fırtınanın

tuzuyla kokuyor branda bezleri. 

Tek başıma kalmak istedimse, yalnızlıktı 

aradığım, böyle bir bekleyişi aramadım, 

ne ruhumun ufuklarda parçalanmasını, 

ne de bu çizgileri, bu renkleri, bu sessizliği. 

Geri götürüyor gecenin yıldızları beni 

çirişotları arasında ölüleri umutla bekleyen Odisseus'a. 

Çirişotları arasında demir atınca burada 

bulmak istiyorduk yaralı Adonis'i gören geçidi.

Ülkemiz kapalı, hep dağ dört bir yanımız

çatı olarak basık bir gökyüzü, gece-gündüz. 

Irmaklarımız yok, kuyularımız yok, pınarlarımız yok, 

yalnızca bir kaç sarnıç, üstelik boş, 

ses yankılanır içlerinde, taparız onlara. 

Kof, ölü bir ses, tıpkı yalnızlığımızın benzeri, 

tıpkı sevdamız gibi, gövdelerimiz tıpkı. 

Şaşıyoruz, evlerimizi, kulübelerimizi, ağıllarımızı 

bir zamanlar nasıl yaptık diye acaba. 

Taze çelenklerle, yüzüklerle düğünlerimiz 

çözülmez bilmeceler oluyorlar ruhumuza. 

Nasıl doğdu, nasıl büyüdü çocuklarımız acaba? 

Ülkemiz kapalı. İki Simplikades

kapıyor onu, kapkara. Hava almaya 

inince pazar günleri limanlara, 

çürümüş teknelerini görürüz bitmemiş yolculukların 

parıldarlar batan güneşin aydınlığında, 

görürüz bu artık sevişmeyi unutmuş vücutları.

Bir zamanlar ay gibi donardı kanın; 

tükenmez gecede kanın 

açardı ak kanatlarını 

kara kayaların, ağaç gölgelerinin, evlerin üzerine 

çocukluğumuzdan artakalan azıcık ışıkla.

Yorgo Seferis

Adejda Mandelstam'ın Ossip Mandelstam'a Son Mektubu

Yerine varamayan bir mektup

iki yaprak samanlı kağıda yazılmış

belki de bir rüzgara, uykunun sınırlarında

milyonlarca kadının Türk, Fransız, Rus, Alman,

kocalarına, oğullarına, kardeşlerine, babalarına

yazdıkları milyonlarca mektuplardan.

Gönderilemedi ama bu mektup

iki yaprak samanlı kağıda yazılan

tam otuz yıl bekledi

bir sandık köşesinde

arasında öteki kağıtların

şimdi yer alıyor son sayfalarında

Nadejda imzalı bir kitabın:

                                                         22 Ekim 1938

(“Ossia, sevgilim, uzak dostum benim!

sözcükler uçup gidiyor sevgilim,

yazarken belki de hiç okuyamayacağın bu mektubu,

ama ben boşluğa postalayacağım gene de onu.

Hatırlıyor musun Ossia çocuk hayatımızı

nasıl da mutluyduk, sen ve ben!

Kavgalarımız, oyunlarımız ve aşkımızla!

Şimdi gökyüzüne bakmıyorum artık, 

bir bulut görsem gösterecek kimim var?

Hatırlıyor musun Ossia, o kara ekmeği,

katıksız yediğimiz,

nasıl da güzeldi, bir mucize;

ve son kışımızı Voronej'de,
mutlu yoksulluğumuzu ve şiirimiz?

Hayat uzun Ossia, sevgilim!
Sonsuz uzun ve güç, engebeli,
tek başına ölmek,
yalnız ölmek.

Her gece düşüme giriyorsun,
ne olduğunu soruyorum sana,
cevap vermiyorsun.
Son düşüm de şu:
Yiyecek alıyormuşum kirli bir dükkandan,
çevremde karanlık yüzler, yabancılar,
parayı verip yiyecekleri alıyorum
ama birden anlıyorum ki
dayanılmaz bir acıyla,
götürecek bir yerim yok bunları
çünkü sen yoksun
ve bilemiyorum artık nerede olduğunu.
Nerdesin Ossia?

Uyanınca,
"Ossia öldü,” dedim, Şura'ya,
bilemiyorum hayatta mısın hala
ama o günden sonra yitirdim izini
bilmem ki duyacak mısın beni?

Bir bilsen seni ne çok sevdiğimi,
yeteri kadar vaktim olmadı, biliyorum,
seni nasıl sevdiğimi söylemeye
sadece “sen” diyorum,
hep yanımdasın, bir gömlek gibi,
hep yabanıl ve katı olan benim yanımda
doğru dürüst ağlayamayan benim yanımda
şimdi bak, ağlıyorum, ağlıyorum, ağlıyorum…
Benim, Nadia, sen neredesin? Elveda!
Nadia.“)

Adejda Mandelstam

1943 yılında öldü Osip Mandelstam
Sürgünde, Sibirya'da
okuyamadan Nadia'nın mektubunu.
Çoktan silinmişti zaten
telefon defterinden
adı, adresi ve numarası
ve yeri yoktu hiçbir kitapta.

Seviyorsanız eğer geç kalmayın sakın,
aşkınızı söylemeye!…
Telgraf çekin, telefon edin, mektup yazın,
uçaklara, trenlere, tüm taşıtlara binin,
koşun, arayın, bulun, haber gönderin, birine anlatın,
duvara yazın, ağaçlara kazıyın,
yani deneyin bütün olanakları,
hiç olmazsa iki yaprak samanlı kağıda yazın,
Nadejda Mandelstam'ın yaptığı gibi
ama sakın geç kalmayın aşkınızı söylemeye!..

Özdemir İnce

Çok sürdü bu âlemde konukluk

Çok sürdü bu âlemde konukluk,
Tam zamanı artık mutlak bir kucaklaşmada
Bedenimin çölü bu beldeye egemen olmalı.

Midemi bulandırdı bu dünyada yaşamak.
Öyle bir milletle birlikteyim ki
Kötü yönetmekte hükümdarları.
Bit gibi ezmekteler zavallı kullarını,
Aldatmaktalar saf insancıkları
Saygı duymaksızın hak ve çıkarlarına.

Ama gel gör ki koyun benzeri bu insanlar
Kulluk etmekte zalim hükümdarlara.


Ebü’l-Alâ el-Maarrî
Çeviri: Özdemir İnce

Bir eski yapıydı babam

IV
(EK)

Bir eski yapıydı babam
Kapısı vurulmadan girilen
Kapandı artık, 13.3.1978.

Özdemir İnce

Yakarı

-Şairler esnafı pîri Hasan bin Sâbit’e-

İdris peygamber, terzilerin pîri,
izin ver güzel bir şiir yazayım ben de,
yaşım kırkı geçti yaşlanıyorum artık,
izin ver güzel bir şiir yazayım ben de,
“ozan” desinler bir kez ölmeden önce.

İdris peygamber, terzilerin pîri,
el ver artık kendi dükkânımı açayım,
bir kaftan keseyim kendime ben de,
astarı sözcüklerden dikişi ibrişimden.

Ben de güzel bir şiir yazayım artık,
okudukça kıskanıyorum öteki kalfaları,
şarapları bol, ilham perileri oturaklı,
biliyorlar geceler kaç saat sürer
günler kaç fersah. El vermiş ustaları.

Ben de güzel bir şiir yazayım artık,
cebine kuş üzümü, sarı leblebi doldurayım,
parklara götürüp simitler alayım ona
kıvırcık saçlarını rüzgârla tarayayım.
Ben de güzel bir şiir yazayım artık,
son günlerimde yalnız kalmayayım.

İdris peygamber, terzilerin pîri,
ey bütün pîrleri bütün mesleklerin,
izin verin bir tek dize yazayım, tek bir dize,
bir kez “oldu” desinler ölmeden önce.

Özdemir İnce

Bir Ülke Olabilir Sevda

Kaç cemre düştü yüreğine şimdiye kadar,
kaç unutulmuş nisan var
vişne sürgünü kollarında?

Dağılıyor uyku kokusu gövdenin
dilim meme uçlarına
dokunduğu zaman;
ateşten sapı üzerinde dönüyor ayçiçeği,
bir güneş doğuyor
bacaklarının arasında.

Kollarımla sarıyorum, örtüyorum seni,
günler ve geceler uzuyor
ve savurmaya hazırlanıyor gövden gövdemi.

Özdemir İnce