Yangın

Önce gelincikleri yolduk,
Nar ağaçlarını tuttuk kurşuna,
Ardından andızları devirdik
Aptallık, bilinçsizlik, bir hiç uğruna.

Sonra sıra ormanlara geldi,
Yüz binlerce dönüm ateş yaktık,
Sivas'a kadar gidip bulduk,
Dikili tek ağaç bırakmadık.

Şimdi damlarda yanıp söner
İsli lambalar gibi insan gözleri.
Daha çok atılacak, it gibi sokaklara
Delik deşik insan ölüleri.

Cahit Külebi

Özlediğin Gidip Göremediğindir

Özlediğin, gidip göremediğindir;
ama, gidip görmek istediğin

Özlem, gidip görememendir; ama
gidip görmek istemen

Özlediğin, gidip görmek istediğin-
ama gidip göremediğin

Özlem, gidip görmek istemen-
ama, gidememen, görememen;
gene de, istemen

Oruç Aruoba

Bir Yıl Öncesi İçin Laterna Havası

Nerdesin Paskalya bunca bekledik
İşte o ilkyaz uğrasana koruya
Gıdaklıyan tavuklarla dolmuş tünek
Bak gökte tanın pembe kıvrımlarına
Aşk yürüyüşe geçmiş işimiz bitik

Mars’la Venüs dönmüşler ikisi de
Çok olmuş ağızları çılgınca birleşeli
Katışıksız düzlükler önünde
Güllerin dibinde yapraklarla gizli
Tanrılar çırçıplak dans etmede

Bil çiçeğe durmuşsa dört yan
Sevecenliğimdir önayak buna
Görkemli bir doğa bu içe dokunan
Islak kurbağalar dalmış şarkıya
Ormanı tutmuş ıslığıyla Pan

Çoğu bu tanrıların göçüp gitti
Söğütler onlara ağlar aslında
Büyük Pan Aşk İsa gitti hepsi
Kediler miyavlıyor avluda
Ben Paris’te ağlıyorum şimdi

* * *

Ezberimdedir kraliçe türküleri
Yılların getirdiği sızlanmalar
Balıklara söylenmiş forsa ilahileri
Aşk kırgınının dilindeki şarkılar
Benden sor sirenlere adanan ezgileri

Aşk öldü içimde bir ürperti
Ben o güzel putlara tapıyorum
Onu anımsatan şeylere şimdi
Sızlanmanın sonu yok bağlıyım
Mausole’ün biricik karısı gibi

Ben bağlıyımdır nasıl bağlıysa
Köpek efendisine sarmaşık gövdeye
Sarhoş hırsız kazaklar Zaporogya’da
Nasıl bağlıysalar kendi steplerine
Ve Musa Peygamberin on buyruğuna

Bakıp durdukları müneccimlerin
Şanlı Hilal’imiz gem olsun size
Ben ki hükümdarıyım bunca ülkenin
Ey sevimli kazaklar şu halde
Haşmetli sultanınızım sizin

Kullarım olun bağlanın bana
Diye ferman buyurdu Sultan
Onlar bu habere güldüler oysa
Cevabı da döşendiler tez elden
Bir mumun titrek aydınlığında

Guillaume Apollinaire

Bir Aşk Kırgınının Şarkısı

          Ve bu şarkıyı söylediğimde

          1903 yılında bilmezdim ben

          Aşkımın benzeştiğini güzel Phenix'le

          Gündüzün dirildiğini yeniden

          Bir akşamüstü ölse bile

Yarı sisli bir akşam Londra'da
İpsizin biri aşkımı andıran
Birdenbire dikildi yoluma
Gözlerimi indirdim utançtan
Yüzüme fırlattığı bakışla

Gittim ardından bu arsız oğlanın
Elleri cebinde dudağında ıslık
Evler ayrık dalgaları Kızıl denizin
Sokaklar arasında ilerliyorduk
Kaçan Yahudilerdi o ben de Firavun

Şu tuğla dalgaları düşsün varsın
Bir kerecik olsun sevilmemişsen
Ulu hükümdarı benim Eski Mısır'ın
Kızkardeşiyle evli ordular kuran
Hiçlemişler seni başka ne yaparsın

Daldık bir sokağın alevlerine
İki yandan tutuşmuş duvarlarıyla
Ve yer yer kana bulanmış siste
Duvarlar eğilmiş yaralarına
Bir kadın -tıpkı o- duruyor siste

Onun acı tanımaz bakışıydı
Çıplak boğazında bir yara izi
Ben aşkın yalanını yapmacığını
Tam daha yeni anlamıştım ki
Sendeleyerek içkievinden çıktı

Ne yolculuklardan yıllardan sonra
Bilge Ulysse toprağına ayak basmıştı
Eski köpeği nasıl koşmuştu ona
Ve bıraktığı günkü gibi karısı
Bekliyordu gergefinin başında

Ve kral kocası Sacontale'nin
Sevinmişti döndüğünde zafer yorgunu
Soldurduğu gözlerle bekleyişin
Sevinmişti daha bitkin bulunca onu
Tüyleriyle oynarken erkek geyiğin

Bütün o mutlu kralları düşündüm
Aklımda yalan aşkım o kadın bir de
Bugün hala sevmekte olduğum
Dönek gölgeleri geçmiş iç içe
Çöreklendi yüreğime kördüğüm

Yazık o nesne cehennemi besliyor
Bir unutuş göğü açılsaydı ya
Tek öpüşüne canlarını verdiler
Gölgelerini sattılar uğruna
Ne krallar zavallı devletliler

Ben kış içindeyim oldum olası
Paskalya güneşi buyursanıza
Sivas kırklarının çektiği acı
Hiç kalır yaşadığımın yanında
Çözsenize yüreğimde biriken karı

Belleğim ey incelikli kadırga
Yetmez mi bunca çalkandığımız
Suyu ağza alınmaz dalgalarda
Yetmez mi buncadır avareyiz
Taze sabahtan hüzünlü akşama

Dönek aşk hadi yoluna sen de
Karanlığa karışan şu kadınla
Ve koyup giden kadınla birlikte
Beni geçen yıl Almanya' da
Bir daha da raslamam herhalde

Sen Samanyolu ne güleç ablasısın
Güz değmiş ırmakların Kenaneli'ndeki
Sevdalı kızlara vergi sırma saçların
Tıkanmış yüzücüler gibi izleyelim mi
Başka gök kıyılarına koşunu senin

Anıyorum ben şimdi başka bir yılı
Bir nisan sabahı erken uyanmıştım
İştahla söylediğim aşkın sarkışıydı
Sevincin sarkışıydı toz kondurmadığım
Yılın aşka teşne zamanlarıydı


Guillaume Apollinaire
Çeviren: Cemal Süreya - Tomris Uyar

 

Bu din, kötü insanların elinde esir olur; onda arzuyla davranılır ve onunla dünya istenir.

Valisi Muhammed b. Ebî Bekr'in işi karıştığı zaman el-Eşter en-Neha'î'yi Mısır ve nahiyelerine görevlendirdiğinde yazdığı bir ahitname. Bu yazı, en uzun ahitname ve mektuplarından, güzellikleri en çok bir araya getirendir. 

Rahman ve Rahim Olan Allah'ın Adıyla... 

Bu, Müminlerin Emiri Allah'ın kulu Ali'nin Malik b. el-Håris el-Eşter'e onu, haracını toplamak, düşmanıyla cihất etmek, ahalisini düzene sokmak ve şehirlerini imar etmek üzere Mısır'a vali tayin ederken verdiği ahitte emrettikleridir. 

Ona Allah'tan sakınmayı, O'nun itaatini tercih etmeyi; hiçbir kimsenin onlara tabi olmadan mutlu olamayacağı, onları inkar ve ziyan etmeden de mutsuz olamayacağı farzlarından ve tutulacak yollarından Kitabında emrettiklerine uymayı; Münezzeh Olan Allah'a kalbiyle, eliyle ve diliyle yardım etmesini emretmiştir. O -ismi yüce olsun- kendisine yardım edene yardım etmeyi, kendisini güçlendireni güçlendirmeyi üstlenmiştir. 

Aynı şekilde nefsini şehvetlerden kırmasını, azma zamanlarında onu durdurmasını emretmiştir. Zira Allah'ın rahmet ettiği hariç, "Nefis, aşırı şekilde kötülüğü emredicidir."

Sonra ey Malik! Bilmiş ol ki seni, senden önce bazı devletlerin adil ya da zalim olarak hakim olduğu memleketlere gönderiyorum. İnsanlar, senin işlerine, senden önceki yöneticilerin işlerine baktığın gibi bakacaklar; senin hakkında, onlar için söylediğin şeyleri söyleyecekler. Allah'ın onlar hakkında kullarının diliyle söylettiği şeylerin rehberliğiyle sâlih insanlara varılır. Senin için erzakın en sevimlisi, sâlih amelin erzakı olsun. Arzularına hakim ol. Sana helal olmayan şey için kendine cimri ol. Kendine cimri olmak, sevdiği ya da hoşlanmadığı şeyde nefse karşı adil olmaktır. 

Tebaaya karşı merhameti, onları sevmeyi, onlara karşı yumuşak olmayı kalbinin iç giysisi yap. Onlara karşı, yiyeceklerini ganimet olarak alan aç- gözlü yırtıcı hayvan gibi olma. Tebaa iki gruptur: Ya dinde kardeşin, ya da yaratılışta sana denk olan. Onlardan hata sadır olur; kusurlar işleyebilirler; kasıt ya da hata ile yanlışlık yapabilirler. Allah'ın sana affından ve bağışlamasından vermesinden hoşlandığın gibi sen de onlara affından ve bağışlamandan ver. Sen, onların üstündesin ve seni görevlendiren senin üstündedir. Allah ise seni görevlendirenin üstündedir. Senden, işlerini yerine getirmeni istedi ve seni onlarla imtihan etti. Kendini Allah'la savaş konumuna getirme. Senin O'ndan intikam alacak gücün yoktur. O'nun affına ve rahmetine ihtiyacı olmayan biri değilsin. 

Bir kimseyi afetmiş olmaktan dolayı pişman olma. Cezalandırmadan dolayı da sevinme. Alternatifi olan bir yanlışta acele etme. "Ben yöneticiyim; emrederim ve bana itaat edilir." deme. Bu, kalbe fesadın girmesi, dinin zayıflaması ve bozulmaya yüz tutmaktır. Hükümranlığından dolayı sende büyüklük ve kendini beğenmişlik ortaya çıkarsa senin üzerindeki Allah'ın hâkimiyetine, nefsine kadir olamadığın şeylerde O'nun senin üzerindeki kudretine bak. Bu, senin tamahlarını bastırır; şiddetliliğini kontrol altına alır, aklından çıkanı geri getirir. 

Allah'a azametinde rekabetten ve gücü her şeye yetmede ona benzemekten sakın. Allah, her zorbayı zelil eder ve her kibirli insanı hor görür. 

Nefsinden, ailenin önde gelenlerinden ve tebaandan kendisine meylin olduğu kişilerden Allah'ın ve insanların hakkını al. Eğer bunu yapmazsan, zulmetmiş olursun. Allah'ın kullarına zulmedenin, kullarından önce düşmanı, Allah'tır. Allah kime düşmanlık yaparsa, delilini iptal eder. O kişi, zulmünü söküp atıncaya ya da tövbe edinceye kadar Allah'la savaş halindedir. Allah'ın nimetini değiştirmeye ve intikamını çabuklaştırmaya zulüm üzere olmaktan daha fazla sebep olan hiç bir şey yoktur. Allah, mazlumların duasını işitir. 0, zalimleri gözetleyendir. 

Senin için işlerin en sevimlisi, hakta en vasatı, adalette en geneli ve tebaanın rızasını en çok sağlayanı olsun. Avamın öfkesi, ileri gelenlerin rızasını silip süpürür. Avamın rızasıyla birlikte olan ileri gelenlerin öfkesi ise affedilir. Yöneticiye tebaa içinde, refah zamanlarında yükü daha ağır olan, sıkıntı zamanlarında daha az yardım eden; adaletten hiç hoşlanmayan; aşırı ısrarla daha fazla isteyen; bağış verildiğinde en az teşekkür eden, verilmediğinde özrü kabulü en ağırdan alan; zamanın afetlerine karşı en az sabırlı olan, ileri gelenlerden daha fazla sıkıntı yeren kimse yoktur. Dinin direği, Müslümanların topluluğu ve düşmana karşı hazır olan, ümmetin avamıdır. Temayülün onlara, meylin onlarla birlikte olsun. 

Tebaanın senden en uzak olanı ve yanında en nefret edileni, insanların kusurlarını en çok araştıranı olsun. İnsanlarda ayıplar olur; yönetici onları örtmeye en layık olanıdır. O ayıplardan görmediğini ortaya çıkarma. Üzerine düşen, sana görüneni temizlemendir. Bilmediğin konusunda Allah hükmünü verecektir. Gücün yettiği kadar kusuru ört ki, Allah da senin tebaandan gizlemeyi arzu ettiğin şeyleri örtsün. İnsanlardaki her nefretin düğümünü çöz. Her türlü düşmanlığın vasıtasını kopar. Senin için doğru olmayanı bilmezden gel. İftira edeni tasdik etmekte acele etme. İftira eden, nasihat edenlere benzese de aldatandır. 

Danıştığın kişiler arasına, seni cömertlikten vazgeçiren ve fakirlikle korkutan hiç bir cimriyi, işlerde zayıf olmana neden olan bir korkağı, sana zulümde açgözlülüğü süslü gösteren bir hırslıyı dahil etme. Cimrilik, korku ve hırs, Allah hakkında kötü zannın bir araya getirdiği çeşit çeşit huylardır. Yardımcılarının kötüsü, senden önce kötülere yardımcı ve onlara günahlarında ortak olandır. Böyle biri, sırdaşın olmasın. Onlar, günahkârların yardımcıları ve zalimlerin kardeşleridir. Sen, benzer görüşleri ve iş bitiriciliği olan, benzer suçları ve günahları bulunmayan, bir zalime zulmü ve bir günahkara günahı üzere yardım etmeyenler arasından, onlardan daha hayırlı halefler bulursun. Onların sana sıkıntıları daha hafif ve yardımları daha iyidir. Sana daha çok şefkat gösterirler; senden başkasına daha az sevgi beslerler. Onları, yalnızlıkların ve toplantıların için seçkin kişiler edin. Sonra senin yanında onların en çok tercih edileni, acı gerçekleri en çok söyleyen, -Allah'ın dostları için kerih gördüğü,- vuku bulduğunda senin arzundan vuku bulan ve senden sadır olan şeyde en az yardım edeni olsun. Takva ve doğruluk sahiplerine sarıl; sonra onları, seni övmemeleri ve yapmadığın bir batılı sana nispet ederek sevindirmemeleri hususunda alıştır. Övgünün çokluğu, kişinin kendisini beğenmesini doğurur ve kibre yaklaştırır. 

Senin yanında güzel iş yapanla çirkin iş yapan, bir olmasın. Böyle davranmak, iyilik yapanları iyilik yapmaktan vazgeçirir; kötülük yapanı ise kötülüğe alıştırır. Onların her birini, kendisine uygun gördüğü şeyle yükümlü tut. 

Bilmiş ol ki, bir yöneticinin tebaası hakkında hüsn-ü zannını ortaya koymasına, onlara ihsanda bulunmasından, sıkıntılarını azaltmasından, onlarda bulunmayan şeyler nedeniyle zorlamayı terk etmesinden daha iyi vesile yoktur. Sende, bunda tebaana karşı hüsn-ü zannını bir araya getiren bir iş olsun. Hüsn-ü zan, uzun bir yorgunluğu senden alır. Senin hüsn-ü zannına en layık olan kişi, davranışın onun nazarında güzel olandır. Senin su-i zannını en çok hak eden de, davranışın onun nazarında kötü olan kimsedir. 

Bu ümmetin liderlerinin işlediği ve etrafında muhabbetle birleşilen bir uygulamayı yıkma. Söz konusu uygulamaların geçmişine zarar verebileceğin bir uygulama ihdas etme. Zira mükâfat, o uygulamayı ortaya koyanın olur; ondan kaldırdığın şey sebebiyle de günah senin üzerine olur. 

Şehirlerin için doğru olanı güçlendirmek ve senden önce insanların yaptıkları doğruları ikame etmek için alimlerle mütalaada bulunmayı ve bilgelerle konuşmayı artır. 

Bilmiş ol ki, tebaa sınıflardan meydana gelmektedir. Bir kısmı ancak diğer kısmıyla doğru olur. Bir kısmı diğer bir kısmı olmadan yapamaz. Bazıları Allah'ın askerleri, bazıları genel ve özel işleri yürüten katipler, bazıları adaleti yerine getiren kadılar, bazıları hakkı gözeterek ve yumuşaklıkla görev yapan görevliler, bazıları zimmilerden ve insanların Müslümanlarından cizye ve harac ödeyen, bazıları tacirler ve zanaatkarlar, bazıları ihtiyaç ve fakirlik ehlinden düşük tabakadan olanlardır. Allah, hepsinin payını zikretmiş ve Kitabında durumuna göre farizasını ya da Peygamber'in (s) sünnetinde bizim yanımızda korunan ahdini belirlemiştir. 

Askerlere gelince, Allah'ın izniyle tebaanın kaleleri, yöneticilerin güzelliği, dinin gücü ve güvenliğin yollarıdırlar. Onlar olmadan tebaa ayakta duramaz. Sonra Allah'ın onlara çıkardığı, düşmanlarıyla savaşta kendisiyle güçlendikleri, hallerini düzeltme konusunda dayandıkları, ihtiyaçlarını karşılayan harac olmadan destekleri olmaz. Sonra bu iki sınıfın, akitlere karar verecek, yararlı şeyleri bir araya getirecek ve işlerin özelinde ve genelinde kendilerine güvenilecek kadılardan, amirlerden ve kâtiplerden oluşan üçüncü bir sınıf olmadan destekleri yoktur. İhtiyaçlarını karşılamak üzere bir araya gelen, çarşılarını ayakta tutan, başkalarının yumuşaklığının ulaşamadığı şeyler için elleriyle yumuşaklıkta onlara yeten tacirler ve zanaatkarlar olmadan bunların hepsinin destekleri yoktur. Sonra ihtiyaç ve fakirlik ehlinden destek ve yardımı hak eden düşük tabaka da vardır. 

Allah katında hepsinin genişliği vardır. Hepsinin yönetici üzerinde, kendisine uygun olan bir hakkı vardır. Yönetici, Allah'ın onu bundan yükümlü tuttuğu hakikatten, ancak önem verme ve Allah'tan yardımla, hakka bağlılığı nefsinde yer ettirmesiyle ve kendisine hafif ya da ağır gelen şeye sabırla (yüz akıyla) çıkabilir. Askerlerinden, kızgınlığı geciktirenlerden, mazerete itimat eden, zayıflara merhamet eden, güçlülere karşı sert olan, sertliğin tesir edemediği ve zayıflığın çaresiz duruma sokamadığı, sana göre Allah, Resulü ve liderin için en fazla nasihat edeni, sinesi en arı olanı ve yumuşak huyluluğu bakımından en üstün olanı görevlendir. 

Sonra asil soy sahiplerine, erdemli evlerin mensuplarına ve iyilikte önde gelenlere, sonra zorluk, şecaat, cömertlik ve hoşgörü ehline sarıl. Onlar, asaletten toplanmışlardır; iyiliğin kollarındandır. Sonra onların işlerini, ebeveynin çocuklarını kontrol ettiği gibi kontrol et. Onları güçlendirdiğin bir şey, sana ağır gelmesin; üzerinde anlaştığınız bir ihsanı, az da olsa hakir görme. O, sana nasihati cömertçe vermelerine ve senin hakkında hüsn-û zan beslemelerine sebep olur. İşlerinin küçük olanını, büyüğüne güvenerek incelemeyi terk etme. Senin azıcık ihsanından yararlanacakları bir yeri ve büyük olanından müstağni olmayacakları bir yeri vardır. 

Askerlerinin liderlerinin en üstünleri, -sana göre- yardımıyla askerlere destek veren, zenginliğinden onlara, onların arkalarında kalanlara ve ailelerinden geridekilere yetecek kadar ihsanda bulunan kimseler olsun ki askerlerin, düşmanla cihâtta endişeleri tek olsun. Liderlere olan meylin, kalplerini sana meylettirir. Yöneticileri sevindiren şeylerin en üstünü, şehirlerde adaletin yerine getirilmesi ve tebaanın sevgisinin ortaya çıkmasıdır. Onların sevgisi, ancak kalplerinin esenliğiyle ortaya çıkar. Tebaanın samimiyeti, ancak işlerini yürüten yöneticilerini korumaları; onların idaresinden az sıkılmaları ve idarecilik sürelerinde geçirdikleri zamanı uzun bulmamaları durumunda gerçek olur. Onların emelleri konusunda geniş ol. Onlara güzel övgüde bulunmayı ve onlardan sınananların nelerle sınandıklarını anmayı sürdür. Onların fiillerinin güzelliğinin zikredilmesini artırmak, cesuru coşturur ve kaçınanı -Allah'ın izniyle- teşvik eder. Sonra onlardan her adamın ne ile sınandığını bil ve bir kişinin sınandığı şeyi başkasına nispet etme; onu imtihanın gayesinin altında görme. Bir kişinin şerefi, seni onun küçük olan imtihanını büyütmene, kişinin düşkünlüğü, onun büyük olan imtihanını küçümsemene teşvik etmesin. 

Sana problemli gelen işleri ve işlerden şüpheli gelenleri Allah'a ve Resulüne havale et. Allah, doğru yolu göstermek istediği bir topluluğa, "Ey iman edenler! Allah'a itaat edin. Peygamber'e ve sizden olan idarecilere de itaat edin. Eğer bir hususta anlaşmazlığa düşerseniz onu Allah'a ve Resûle götürün. " demiştir. Allah'a götürmek, Kitabının muhkemini kabul etmektir; Resûle götürmek, -ihtilafa neden olan değil-, üzerinde ittifak edilen sünneti kabul etmektir. 

Sonra insanlar arasında hüküm vermek için -sana göre- tebaanın en üstünü olan, işlerin usandırmayacağı, hasımlarla tartışmayan, hatada diretmeyen, öğrendiğinde hakka dönmekten göğsü daralmayan, nefsi tamaha [yukarıdan] bakmayan, hükme ilk bakışta zihninde oluşan anlayışla yetinmeyip onu en ince detayına kadar irdeleyen, şüphelerde en çok duran, delilleri en çok alan, hasmın müracaatından en az usanan, işleri ortaya çıkarmada en sabırlı, hüküm açıklığa kavuştuğunda en tavizsiz, övgünün kibirli yapmadığı, kışkırtmanın kendini beğendirmediği kimseyi seç. Bunların sayısı azdır. Sonra bunun yargısını izlemeyi artır. Ona noksanlığını giderecek ve insanlara muhtaçlığını azaltacak şekilde cömertlikte geniş davran. Ona, senin yanında, adamlar tarafından suikasta uğramaktan emin olması için başka yakın adamlarının tamah etmediği, yanındaki makamdan ver. Bu duruma derin bir bakışla bak. Bu din, kötü insanların elinde esir olur; onda arzuyla davranılır ve onunla dünya istenir. 

Sonra görevlilerinin işlerine bak. Onları imtihan ederek görevlendir; kayırarak ya da keyfi olarak görevlendirme. Bu ikisi, zulüm ve ihanetin bölümlerinin tamamlayıcı unsurlarıdır. Onlardan, faziletli ailelere mensup, geçmişte İslam'a hizmeti olan, deneyim ve haya sahiplerini gözet. Onlar, en asil ahlaklı, itibarları en düzgün, hırslara en az yönelen, işlerin sonucuna en ciddi bakanlardır. Sonra onlar için erzakı bol ver. Bu, nefislerini uygun hale getirmeleri için onlara bir güç, ellerinin altındakini almalarına engel ve emrine muhalefet ettikleri ya da emanetine ihanet ettikleri zaman onlar aleyhine hüccet olur. Sonra onların işlerini kontrol et ve onlar için doğruluk ve vefa sahibi insanlardan casuslar gönder. İşlerini gizli olarak denetlemen, emaneti kullanmalarında ve tebaaya yumuşak davranmalarında onlar için teşvik edici olur. Yardımcılardan korun. Onlardan biri elini ihanet için yayarsa casuslarının onun hakkındaki haberleri senin yanında bir araya gelir. Şahit olarak bununla yetinir ve bedenine cezayı yayar, onu yaptığından dolayı muaheze edersin. Sonra onu rezillik konumuna getirir, ihanetle damgalar ve töhmet ayıbını boynuna takarsın. 

Harac işini, doğru kişilerle kontrol et. Haracın ve görevlilerinin doğru olması, onlardan başkaları için de doğruluktur. Onlar olmadan başkalarına doğruluk yoktur. Çünkü insanların hepsi, harac ve görevlilerinin geçimini sağladığı kimselerdir. Yerin imarına bakışın, haracı toplamaya bakışından daha ciddi olsun. Zira harac, ancak imarla elde edilir. Kim imar etmeden haracı isterse memleketleri harap ve kulları yok eder. Onun işi uzun süre devam etmez. Verginin ağırlığından, ürünlerine zarar veren bir hastalıktan, arazilerini suladıkları suyun ya da yağmurun kesilmesinden, suyun kaplaması nedeniyle ürünün zarar görmesinden veya kuraklıktan şikayet ederlerse, işlerinin uygun olacağını umduğun kadarıyla yüklerini hafifletirsin. Onların sıkıntısını giderdiğin şey sana ağır gelmesin. O, onların güzel övgüsünü kazanmanın ve onlara adaleti uygulamakla mutluluğun yanı sıra memleketinin imarında ve eyaletini süslemede sana iade edecekleri bir hazinedir. Onları rahatlatman suretiyle yanlarında sakladığın, onları adaletine ve yumuşaklığına alıştırmandan dolayı kazandığın güvenle, kuvvetlerine daha fazla güvenirsin. Bazen akabinde onlara bağırdığın bazı işler olabilir ki, onu hoşlukla taşırlar. Bayındır memleketin ahalisi, yüklediğin her şeyi taşır. Yerin harap olması, ahalisinin fakirliğini getirir. Yöneticilerin malı toplamayı gözetmeleri, [görevde) kalma hakkında karamsar olmaları ve nasihatlerden az yararlanmaları ahaliyi fakirleştirir. 

Sonra katiplerinin durumuna bak. İşlerinin başına onların en hayırlılarını getir. Düşmanlarına kurduğun tuzaklarını ve sırlarını sadece, "cömertliğin kendisini şımartıp da bir topluluğun huzurunda sana muhalefet etmeye cesaret etmeyecekler arasında güzel ahlakın her türlüsünü nefsinde en çok toplayan; senin için aldığı ve senden verdiği şeyler konusunda, görev verdiğin kişilerin seninle yazışmaları ve doğru bir şekilde senden onlara cevaplanın gitmesi hususunda gafletin kendisini hataya düşürmeyeceği; senin lehinde yaptığı bir akdi zayıflatmayan; senin aleyhine yapılmış bir akdi de çözmekten aciz kalmayan ve işlerde nefsinin değerinin ulaştığı noktadan habersiz olmayan" kimseye yazdır. Zira kendi değerini bilmeyen kişi, başkasının değerini hiç bilmez. Onları seçimin, ferasetine, güvenine, hüsn-ü zannına dayalı olmasın. İnsanlar, yapmacık tavır takınarak ve güzel hizmet ederek kendilerini yöneticilerin ferasetlerine tanıtırlar. Bunun gerisinde samimiyet ve emanetten bir şey yoktur. Fakat senden önce salih olanlar için görevlendirildikleri şeylerle onları sına. Avam arasında en güzel iz bırakana ve emaneti en iyi bilen olarak tanınana güven. Bu, Allah'a ve işini üstlendiğin kişiye karşı samimiyetine delildir. İşlerinden her birisinin başına, işin büyüğünün kendisini yenmediği, çokluğunun ona dağınık gelmediği bir başkan getir. Katiplerinde haberdar olmadığın her ne ayıp olursa olsun ondan sorumlusun. 

Sonra tacirlere ve zanaat erbabına özen göster. Mukim olsun, gezici olsun ya da bedeniyle kazanan olsun, onlar hakkında hayır tavsiye et. Onlar, yararların unsurlarını, ihtiyaçların sebepleri ve bu ihtiyaçları karada ve denizde, ovada ve dağda, bulundukları yerlerde insanların toplanamadıkları ve cesaretli olamadıkları, uzak yerlerden ve bırakıldıkları bölgelerden getirenlerdir. Onlar, felaketlerinden korkulmayan esenliktirler; gailelerinden korkulmayan barıştırlar. Bulunduğun yerde ve memleketinin çeşitli bölgelerinde işlerini kontrol et. Bunun yanında bilmiş ol ki, onların çoğunda aşırı bir darlık, çirkin bir cimrilik, stokçuluk yapma, satılan ticarî mallarda tahakküm vardır. Bu, umuma yönelik bir zarar kapısı, yöneticilerin bir ayıbıdır. Stokçuluğu engelle. Zira Resulullah (s) onu engellemiştir. Alışveriş, adaletli tartılarla ve iki tarafa, satana da alana da zarar vermeyen fiyatlarla hoşgörülü olsun. Sen yasakladıktan sonra kim stokçuluk yaparsa, aşırıya gitmeden onu cezalandır. 

Miskinlerden, ihtiyaç sahiplerinden, aşırı fakir ve kronik hastalardan meydana gelen, hileleri olmayan aşağı tabaka hususunda Allah'tan kork. Bu tabakadan dilenen ve muhtaç olduğu halde dilenemeyenler vardır. Allah'ın sana hakkından emanet ettiklerini, O'nun için koru. Onlar için beytülmalinden bir pay ve ganimet arazilerinin gelirlerinden bir pay ayır. Onlardan en uzak olanın, en yakında olan kadar hakkı vardır. Hepsinin hakkı gözetilmiştir. Kibir seni onlarla ilgilenmekten alıkoymasın. Önemli çoğunluğu eksiksiz bir şekilde yerine getirsen dahi önemsiz olanı zayi etmenden dolayı mazur görülmezsin. İlgini onlardan uzaklaştırma; onları hor gören bir tavır takınma. (Çirkinliğinden dolayı)] gözlerin bakmak istemediği ve insanların hakir gördüğü kimselerden sana ulaşamayanların işlerini incele. Bunları araştırmak için güvendiğin, Allah'tan korkan ve tevazu sahibi kimseleri görevlendir ki, sana durumlarını bildirsinler. Sonra onlar için Allah'la karşılaştığın gün mazur olacağın şeyi yap. Bunlar, tebaa arasında başkalarına göre insafa en fazla ihtiyacı olanlardır. Hepsinin hakkını ödemede Allah'a karşı mazur olacak şekilde davran. Yetimleri olanları, hilesi olmayan ve istek için kendisini ortaya koyamayan yaşlıları gözet. Bu, yöneticiler için ağırdır. Fakat hakkın hepsi ağırdır. Allah, onu akıbeti isteyenler, nefislerini sabrettirenler ve Allah'ın onlara vaat ettiklerinin doğruluğuna güvenen kavimler için hafifletir. 

İhtiyaç sahiplerine, onların sorunlarına bizzat eğileceğin, seni yaratan Allah'a karşı tevazu göstereceğin, onlardan konuşanın seninle korkmadan konuşabilmesi için askerlerini, korumalarından ve polislerinden yardımcılarını (onları korkutmaktan] alıkoyacağın, umumi bir oturum oluşturacağın bir zaman ayır. Resulullah'ın (s) birçok yerde şöyle dediğini işittim: "Bir ümmet, fakirin hakkı güçlüden kekelemeden alınmadan temizlenmez." Sonra onlardan sertliğe ve konuşmayı beceremeyene tahammül et. Tahammülsüzlüğü ve büyüklenmeyi kendinden uzaklaştır ki, Allah bunun karşılığında senin üzerine rahmet kanatlarını yaysın ve sana itaatinin sevabını uygun görsün. Verdiğini güzellikle ver. Güzellikle ve özür beyan ederek engelle. Sonra bazı işlerini bizzat kendin yapman gerekir. Katiplerinin aciz kaldığı meselelerde, görevlilerine bizzat cevap vermen ve insanların ihtiyaçlarını, yardımcılarının kalplerini daraltan şeylerle beraber sana geldikleri günde karşılaman, bunlardandır. Her günün işini o gün yap; her günün [kendine mahsus) yapılacak işi var. İçinde, iyi niyetle davranıldığı ve tebaa esenliğe kavuştuğu takdirde bütün zamanlar her ne kadar Allah için (harcanmış) olsa da, yine de vakitlerin en değerlisini ve payların en büyüğünü Allah'a adamak üzere kendine tahsis et. 

Sadece Allah'a mahsus olan farzları hakkıyla yerine getirmen, dininden Allah için ihlasla eda ettiğin en özel şey olsun. Gecende ve gündüzünde Allah'a bedeninden ver. Bundan, Allah'a yakınlaştığını tam, lekelenmemiş, eksiltilmemiş, bedenini yorabildiğin kadar hakkıyla yerine getir. İnsanlara imamlık yapmak üzere namaza kalktığın zaman nefret ettirici ve hakkını tam vermeyip zayi eden olma. İnsanların içinde hasta ve ihtiyaç sahibi olanlar var. Beni Yemen'e gönderdiği zaman Resulullah'a (s), onlara nasıl namaz kıldıracağımı sordum. Bana, "Onlara, en zayıflarının namazı gibi bir namaz kıldır ve müminlere karşı merhametli ol." dedi.

Tebaandan uzun süre gizlenme. Zira yöneticilerin tebaadan gizlenmesi, bir çeşit sıkıntı ve işleri az bilmektir. Onlardan gizlenmek, kendilerinden gizlenen şey hususundaki bilgilerini keser; böylece onların yanında büyük olan küçülür, küçük de büyür. Çirkin güzel olur; güzel çirkinleşir. Hak batılla karışır. Yönetici, insanların hangi iş sebebiyle görünmediğini bilemediği bir insandır. Hakkın, doğruyu yalandan ayıran alametleri yoktur. Sen, iki adamdan birisin: Ya nefsin hak yolunda cömertlik yapmıştır. O halde verdiğin bir hakkın görevinden ya da ihsanda bulunduğun asil bir davranıştan neden gizleniyorsun? Ya da vermemekle imtihan edilen bir kişisin. İnsanlar, senin cömertliğinden ümit keserlerse senden istemekten vazgeçmede ne kadar da acelecidirler! Bununla beraber, insanların sana olan ihtiyaçlarının çoğu, bir zulme uğramayı şikayet ya da bir uygulamada adalet istemek şeklinde olup bunlarda bir zorluk yoktur. 

Sonra yöneticinin özel adamları ve arkadaşları vardır. Onlarda, ayrıcalıklı olma, haksızca bir yere atanma isteği ve adaletle muamelede eksiklik olur. Bunların unsurlarını, bu hallerin vasıtalarını kesmek suretiyle kes. Dostlarından ve akrabalarından kimseye bir yeri ikta olarak verme. Onlar, sudan pay alma ve zorluklarını başkalarına yükleyecekleri ortak bir iş konusunda etrafındaki insanlara zarar verecek bir araziye sahip olmayı asla senden ummasınlar. [Onların bu ümitlerini gerçekleştirdiğin takdirde] bunun faydası sana değil onlara, ayıbı ise dünya ve ahirette sana ait olur. 

Hakkı bırakmayan, yakın veya uzak olan insanlar için hakkı bırakma. Bu hususta sabreden ve karşılığını Allah'tan bekleyen ol. Bu hak akrabalarında ve yakınlarında sabit olduğu zaman, sen de onu sabit kıl. Onun akıbetini, ondan sadır olup sana ağır gelecek şeyde ara. Bunun akıbeti övgüye layıktır. 

Tebaa senin zulmettiğini düşünürse, mazeretini beyan ederek işi açıklığa kavuştur. Açık davranarak onların senin hakkındaki zanlarını düzelt. Bunda, senden nefsin için bir alıştırma, tebaana karşı yumuşak davranma, onları hak üzere doğrultmadan dolayı onunla ihtiyaçlarına ulaşacağın mazeret vardır. 

Düşmanın seni davet ettiği, Allah'ın razı olacağı bir barışı reddetme. Banışta, askerlerine rahatlık, endişelerinden kurtulma ve memleketin için güven vardır. Fakat onunla barış yaptıktan sonra düşmanına dikkat et, ha dikkat! Düşman bazen, seni gaflete düşürmek için yaklaşır. Sağduyulu davran. Bu hususta hüsn-ü zanla beraber şüphe de duy. Düşmanınla aranda bir anlaşma yaparsan ya da ona zimmet verirsen yaptığın anlaşmayı vefayla koru. Zimmetini emanetle himaye et. Nefsini verdiğin şey için kalkan yap. Arzularının farklı ve görüşlerinin dağınık olmasına rağmen, insanların ahitlere vefa göstermeyi yücelttikleri kadar, üzerinde topluca daha ciddi durdukları, Allah'ın farzlarından bir şey yoktur. Müşrikler, (ahlak bakımından] Müslümanların aşağısında olmalarına rağmen ihanetin akıbetini kötü saydıkları için buna tutundular. Verdiğin zimmete ihanet etme; yaptığın anlaşmayı bozma; düşmanını kandırma. Allah'a karşı ancak câhil bir hain cesur olabilir. Allah, ahdini ve zimmetini emniyet kılmış; onu rahmetiyle kullar arasında, kuvvetine sığındıkları ve komşuluğuna iltica ettikleri dokunulması yasak olarak yaymıştır. Onda ifsat, ihanet ve kandırma yoktur. İlletlerin geçeceği bir anlaşma yapma. Teyit ve sağlamlaştırmadan sonra bir sözün hatasına güvenme. Onda sana Allah'ın ahdinin lazım olduğu bir işin darlığı, hak üzere olmaksızın bozulmasına seni davet etmesin. Feraha kavuşmayı ve akıbetinin faziletini umduğun bir işin darlığı üzerindeki sabrın, -Allah'tan bir isteğin seni ihata edeceği, dünyanı ve ahiretini muaf tutamayacağın- sonucundan korktuğun bir ihanetten daha hayırlıdır. 

Kandan ve haksız yere akıtılmasından sakın! Kanları haksız yere akıtmaktan daha çok, intikamı davet eden, daha büyük sonucu olan, bir nimetin zevaline ve müddetin kesilmesine daha layık olan başka bir şey yoktur. Münezzeh Olan Allah, Kıyamet gününde kullar arasında hüküm vermeye, akıttıkları kanlarla başlayacaktır. Otoriteni, haram bir kanı akıtarak güçlendirme. Bu, onu zayıflatacak ve zayıf düşürecek şeylerdendir, hatta onu bitirecek ve devredecek şeydir. Kasten birisini öldürmende, Allah'ın yanında ve benim yanımda bir mazeret yoktur; çünkü onda bedeni kısas etme vardır. Bir hatayla imtihan edilirsen, kırbacın, kılıcın ya da elin cezalandırmada aşırıya gitmişse, tokat veya daha fazlası nedeniyle ölüm meydana gelmişse, otoritenin kibri seni öldürülenin velilerinin hakkını ödemekten engellemesin. 

Kendini beğenmekten, nefsinden beğendiğin şeylere güvenmekten ve aşırı övgüyü sevmekten sakın! Bu, iyilik yapanların iyiliklerinden olanı silmesi için Şeytan'ın, nefsindeki en sağlam fırsatlarındandır. 

Yaptığın iyiliği tebaanın başına kakmaktan, yaptığını abartmaktan ve onlara söz verip akabinde sözünde durmamaktan sakın. Başa kakmak, iyiliği yok eder; abartmak, hakkın nurunu giderir; sözde durmamak, Allah'ın ve insanların yanında nefreti gerektirir. Yüce Allah, "Yapmayacağınız şeyleri söylemeniz, Allah katında büyük bir nefretle karşılanır.“ buyurur. 

Vaktinden önce işlerde acele etmekten, yapabildiğin halde ihmal etmekten, doğrusu bilinmediği durumlarda yapmaya inat etmekten ve durumları açık olduğunda zayıflık göstermekten sakın. Her işi yerine koy; her ameli yerinde yap. 

İnsanların eşit oldukları bir şeyde kendine ayrıcalık tanımaktan ve göz önünde olan şeylerin ihtimam gösterilenlerinden gafil olmaktan sakın. Zira başkası yüzünden cezalandırılacaksın. Yakında işlerin örtüleri sana açılacak ve mazlumun hakkı senden istenecek. Kızgınlık sırasında kendine, sertliğine, elinin saldırısına ve dilinin keskinliğine hakim ol. Bütün bunlardan, öfken sakinleşip iradene hakim oluncaya kadar, diline ilk gelen sözleri tutmak ve saldırıyı ertelemek suretiyle korun. Rabbine dönüşünü hatırlayarak gayretlerini artırmadığın sürece, bu konuda nefsine asla hakim olamayacaksın. 

Senin üzerine vacip olan şey, senden önceki adil bir idareden, faziletli bir uygulamadan, Peygamberimizden (s) gelen bir rivayetten ya da Allah'ın Kitabındaki bir farzdan geçenleri hatırlayıp, ondan amel ettiğimizden müşahede ettiğine uymak; nefsinin, arzusuna koştuğu zaman bir sebebinin olmaması için sana bu ahdimde ahdettiğim ve kendimden senin üzerine delil olarak güvendiğim şeylere uyma konusunda kendi kendine bütün gayretini sarf etmendir. 

Allah'tan, rahmetinin genişliğiyle ve her isteneni verebileceği kudretinin büyüklüğüyle, beni ve seni, -kullarda güzel övgüyle, şehirlerde güzel eserle, nimetin tamamlanması ve cömertliğin artmasıyla beraber- Zatına ve mahlukatına karşı açık özür üzere bulunmak suretiyle rızasının olduğu şeyde muvaffak kılmasını, benim ve senin ömrünü saadet ve şehadetle tamamlamasını diliyorum. Biz O'na döneceğiz. Resulullah'a (s), iyi ve temiz ailesine -pek çok- selam olsun... Vesselam.…

Hz. Ali (r.a)

Hz. Ali / Nehcü'l Belağa

Hz. Ali'nin Konuşmaları, Mektupları ve Hikmetli Sözleri

Eş-Şerîf Er-Radî, Çeviren: Prof. Dr. Adnan Demircan Beyan Yayınları

Mültecinin evi

Yarınınız belli değil.

Dününüz berbat.

Bugününüz iç karartıcı.

Her an işsiz kalabilirsiniz, bir daha da iş bulamayabilirsiniz.

Çocuklarınızı gönderdiğiniz devlet okullarına güveniniz yok.

Okuduğunuz gazetelerin, seyrettiğiniz televizyonların neye, kime hizmet ettiği şaibeli.

Hukukunuzun bağımsız olmadığını biliyorsunuz.

Gözaltına alınmanız, sorguya çekilmeniz ve sittin sene sürecek bir davanın sonucunu hapishanede beklemeniz an meselesi.

Ülkenizde yapılan hiçbir sınav güvenilir değil, Milli Piyango kurumunuzun adı bile kirlenmiş.

Bankalardan hangisi bugün var yarın yok belirsiz.

Bakanlar, rektörler ve hatta cumhurbaşkanınız bile diken üstüne.

Herkes birbirini tehdit ediyor, ülke şantajla yönetiliyor.

Ve kimse kimseye güvenmiyor.

Şu anda bombalar patlamıyor ama patlamışlığı var.

Darbeler yapılmıyor ama yapılmışlığı var.

SİZ DE MÜLTECİSİNİZ

Siz...

Hiç yer değiştirmediniz, sınırları gizlice geçmediniz, delik botlarla denizlere açılmadınız ama yine de kendi ülkenizde nicedir mültecisiniz.

İşçisiniz, memursunuz, köylüsünüz, sanatçısınız, çiftçisiniz, iş insanısınız, kadınsınız, çocuksunuz, azınlıksınız, farklısınız...

Ve biliyorsunuz, bu ülkede hasbelkader hayattasınız.

Gitmek isteseniz gidecek yeriniz yok.

Dönmek isteseniz dönecek yeriniz kalmadı.

Köyleriniz tükendi, ormanlarınız yakıldı, nehirleriniz kirlendi, şehirleriniz yağmalandı, duygularınızla çok oynandı.

Kâğıt üzerinde bu ülkenin vatandaşısınız ama değilmiş gibi yaşamaktasınız.

Ve bu neden böyle oldu hâlâ çok fazla anlamamaktasınız.

İşte böyle bir ülkede sığınmacılara yönelttiğiniz kininizin ve öfkenizin anlamı, sandığınızdan çok farklı.

Kendisine yeni bir hayat kurma umuduyla ülkesinden kaçan ve sizin ülkenize varan o Suriyelileri, Afganları, Pakistanlıları...

Afrika’nın ve Asya’nın çeşitli yerlerinden yola çıkıp bu topraklara varabilenlerden o sağ kalanları aslen sevmiyor olamazsınız.

Olsa olsa...

O insanları kendi topraklarından eden ve sizi de bu korkunç sisteme alet eden devletlerin rezil politikalarını sevmiyorsunuzdur.

Kendi ülkenizin mülteciler üzerinden yaptığı kirli hesapları sevmiyorsunuzdur.

Savaşları çıkaranları, savaşları körükleyenleri, savaşlarda ceplerini dolduranları sevmiyorsunuzdur.

Sokaklarda dilendirilen, çıkmazlarda fuhuş cehennemine sürüklenen çocuklar üzerinden para kazananları ve o para kazananları durdurmayıp aksine önlerini açanları sevmiyorsunuzdur.

Ülkelerin arasına içi timsah dolu hendeklerden sınırlar kazanları sevmiyorsunuzdur.

Sizi de onları da yoksul bırakanları ve savaşlardan paralar kazanmayı umanları sevmiyorsunuzdur.

GERÇEĞİN İKİ YÜZÜ

O insanların da bir zamanlar içinde doğduğu ve büyüdüğü bir ev olduğunu düşünseniz...

O evde yaşanmış ve kalbe kazınmış anıları olduğunu aklınıza getirseniz...

Onların da çok ama çok özledikleri en azından bir anneleri, bir kardeşleri, bir sevgilileri, bir arkadaşları olduğundan adınız gibi emin olsanız...

İçlerinden herhangi biriyle şimdi kalkıp, doğdukları yere birlikte gitseniz...

Onun sizi sevdiği sokaklarda gezdireceğini...

Size kendi sevdiği yemeklerden yedireceğini...

Küçükken kurduğu hayalleri anlatacağını...

Nihayetinde sözün hayal kırıklıklarına varacağını...

Ve sohbetinizin bir yerinde muhakkak hüngür hüngür ağlayarak birbirinize sarılacağınızı ve yoksulluğu birlikte lanetleyeceğinizi bilirsiniz.

Evet, ülkeye kafileler halinde çoğu erkek olan mülteciler gelmekte...

Evet, iktidarın mülteci politikası muhtemelen sinsi niyetler beslemekte...

Evet, mülteci sorunu daha da büyük bir karanlık vaat etmekte...

Ama gerçeğin bir yüzü buysa... diğer yüzü de şu:

Mültecileri suça sürükleyen o düzen sizin neden sonuç ilişkisini kurmamanızdan cesaretlendikçe dünya böyle böyle cehenneme dönüşmekte.

Mine Söğüt

Attığımda O Oku

Benden daha ne olur, yürür yalan söylerim
bir şey acır içimde bu göğsüme ne kattın
sende noksan bulmadım şu yerle gök yanarken
attığımda o oku ben atmadım sen attın

Rab bu nasıl denizdir yüzme bilen kuşu yok
içimde acır bir şey bu göğsüme ne kattın
anlar gibi olmuştum yetmiş üçte bir cuma
attığımda o oku ben atmadım sen attın

Geçer gider hacegân ve ahûlar ve zaman
acır bir şey içimde bu göğsüme ne kattın
bilmem değmişse bile ağa yahut karaya
attığımda o oku ben atmadım sen attın.

Süleyman Çobanoğlu

Dünyanın Öbür Ucunda Bir Yerde

Dünyanın öbür ucunda bir yerde
mavi bir kervan laternalar içinde samanyoluna gider
bir saman parçası savrulur, bir tarlakuşu uçar
dolaşırım tahtabacaklı bir atla: ben,
senin sokağını ararım…
penguenler bile bilir seni sevdiğimi…
hayat bir gül yarasıdır
her şeyde seni görürüm
ve dünyanın öbür ucunda bir yerde
aşk vardır… kısacık da olsa…
Dünyanın öbür ucunda bir yerde
hayal kura kura gelirim ilkyaz tarlalarından
bir berduş gibi ilkyazdan sarhoş gibi…
bir nisan gecesi gelir
pencerenin altında dururum
git dersin…
gidemem derim
hiçbir yere gitme dedi nisan
ve dünyanın öbür ucunda bir yerde
aşk yoksa… bir parça yağmur yağar…
…yağmur olurum
pervazını saran toza sıçrarım
usulca bulaşırım parmaklarına
gözlerinde dolaşırım usulca
aya yansır mutluluğun müziği
bakar lombozlardan kürek mahkumları…
bir nisan gecesi uykunda gökyüzünü
dinlerim şafağa kadar
Dünyanın öbür ucunda bir yerde şarkıcılar dolaşır göklerde
Dünyanın öbür ucunda bir yerde bir mezarcı kirazçiçekleriyle
konuşur tepelerde
Dünyanın öbür ucunda bir yerde çingeneler ekmeklerini
dilencilerle paylaşır
makinistler zurnadır kıvrılıp gider raylar
suya oturup ağlar zavallı kaymakamlar
sarhoşlar aşıklarla danseder parklarda
çinliler dişçiye gider, kediler hayal kurar
orda masmavidir meyhaneler, seni
bir ayçiçeğiyken bulurum
sızlar korsanların kancaları
çocuklar okşar kamburların sırtını
öperim parmaklarının ucunu
ve dünyanın öbür ucunda bir yerde
kamburları kimse içeri almaz
bir akşamüzeri bir kente girerim şarkılarla marşlarla
sen benimsin diye bağırırım yollarda
o kent aslında çoktan… yitirilmiş de olsa
bir akşamüstü bir kente girer
sen benimsin derim sana içimden
elimde bir kızıl bayrak… bir nisan akşamında
rengi azıcık solmuş da olsa…
Dünyanın öbür ucunda bir yerde
yoksulluğun kavalcıları solar mavilikte
o gece herkes samanyoluna bakar
samanyolunu kaplar yüzün
bir saman parçası düşer bir gül tarlasına,
kalbimde usulca bir düğme kopar
dolaşırım üzgün bir eşecikle sırtımda: ben,
senin sokağını ararım…
sokak köpekleri bile bilir seni sevdiğimi…
hayat bir gül yarasıdır
her şeyde seni görürüm
ve dünyanın bir yerde öbür ucunda
git dersin…
gidemem derim

Hakan Savlı

Cuma Koşusu

/siz de biliyorsunuz
'hüzün' bu yıl yine moda çocuklar/

cumartesi olanca buğusuyla yayılıyorken
iğde dallarına, nar kırmızısı sıcaklığıyla örtülü
caddelerden, kaldırımlardan sokak aralarına
sızıp
kara kavruk kadınların ve tezgâhtarların
ellerinde
bir tomurcuk, bir orkide çiği oluveriyor.

/hüzün
monepeto değil çocuklar/

yorgun, pazar çantalarını kavramış bilekler
ince, ola ki nazenin bir gülümseyişi
temiz giyimlilere değil, biliyorsunuz
kravatla, fularla elma satılmaz çünkü
yitmişlere, kumaş tüccarlarına, küfürbazlara
yüzlerine bile bakmadan
bir file dolusu hayat karşılığı ödeyiveriyor.

/iyisi, kötüsü olmaz acının ve acı
insanın yüzünde gizlidir; çocuklar/

oysa cuma bugün
günlük güneşlik sevincin abidesi
sisli vapurlar, sigara dumanları, yarım
bırakılmış sarışınların yas günü bugün

/ah! Robenson, cumayı bırak adandan
'yarın cumartesi' biliyorsun
biliyorsun ben yeşil gözlü bir çinle avunabilirim
Pekin'de bile olsa/

yavaş yavaş alışıyorum
kente yeni gelmişlerin ürkek sorularına
hatırımda gözlerle geçilen boğaz
bir salı günü uzaklığında olsa da.

/cuma cumartesi Robenson ve saire
ne intihar ve balkon bir buse versene/

sonra yayılsın olanca buğusuyla özlem
bitmeyen zafer haftası; 'hüzün' zaten.

Hüseyin Atlansoy

Doğrusu, hayatı çok sevdiğimi söyleyemem, hayır. Canlı olduğum için, sorumluluklarım olduğu için hayata katlanıyorum.

CÉLINE: Size ne anlatayım ki? Okurlarınızı nasıl memnun ederim bilmiyorum. Bu insanlara karşı nazik olmamız gerek… Kendilerini incitmeden eğlendirmemizi beklerler bizden. Pekâlâ… Konuşalım bakalım. Bir yazarın içinde öyle çok kitap yoktur. Journey to the End of the Night(Gecenin Sonuna Yolculuk), Death on the Installment Plan, bunlar yeterli. Ben bu işe meraktan giriştim; merakın bedeli de ağırdır. Ben bir trajedi tarihçisiyim. Birçok yazar trajediyi arar, bulamaz. Trajediyle ilgisi olmayan küçük küçük kişisel hikâyeler gelir hatırlarına. Diyeceksiniz ki Yunanlar var. Trajik Yunanlar tanrılarla konuştukları izlenimine kapılırdı… Evet, tabii… İsa. Tanrılarla telefon görüşmesi yapmak öyle her gün başımıza gelen bir şey değildir, değil mi?

Peki sizin için günümüzün trajedisi nedir?

Stalingrad’dır. O nasıl bir katarsistir! Stalingrad’ın çöküşü Avrupa’nın bitişidir. Bir felaketti yaşanan; bütün bunların merkezi Stalingrad’dı. Bunun bittiğini, tamamen sona erdiğini söyleyebilirsiniz, Beyaz uygarlığın. İşte hepsi bu, biraz gürültü çıkardı, kasıp kavurdu, silahlar, çağlayanlar. Ben bunların içindeydim… Ben bunlardan kâr payı çıkardım. Bu malzemeyi kullandım, sattım. Besbelli, bu işlere karıştım ben, Yahudi meselesine. Aslında beni ilgilendirmeyen işlerdi, orada olmam için hiçbir nedenim yoktu. Gene de onları anlattım… kendi üslubumla.

Hani şu Journey’in ortaya çıkışıyla skandal yaratan üslubunuz. Tarzınız birçok alışkanlığı sarstı.

Buna “yaratmak” diyorlar. İzlenimcileri ele alalım. Güzel bir günde tuvallerini alıp dışarı çıktılar resim yapmak için. Çimlerin üstünde nasıl öğle yemeği yediğinizi bizzat gördüler. Müzisyenler de bunun üstünde çalıştı. Bach’tan Debussy’e kadar büyük bir fark var. Bu besteciler birtakım devrimler başlattı; renklere, seslere can verdiler. Benim içinse bu sözcüklerle, sözcüklerin konumuyla oldu. Mesele Fransız edebiyatı olunca, oradaki bilge adam ben olmalıyım, hataya yer yok. Biz dinlerin çocuklarıyız –Katolik, Protestan, Yahudi… Evet, Hıristiyan dinleri. Asırlar boyu Fransız eğitimini yönetenler Cizvitlerdi. Latinceden çevrilmiş tümceleri bir fiil, bir özne, bir tümleç, bir ritim ile mantıklı bir biçimde kurmayı öğrettiler bize. Kısacası şurada bir nutuk, orada bir vaaz, her yerde bir öğüt! Bir yazardan söz ederken, “Hoş bir tümce örgüsü var!” derler. Bense, “Bu okunmuyor,” derim. “Ne muhteşem teatral bir dil!” derler. Ben bakarım ve dinlerim. Düzdür, bir hiçtir, sıfırdır aslında öylesi. Ben konuşulan dili yazıya döküyorum; hem de tek bir hamlede.

Bu sizin “küçük müziğim” dediğiniz şey, değil mi?

Alçakgönüllü olduğum için “küçük müzik” diyorum, ama bu dönüşümü başarabilmek aslında çok zor. Bu, emek demektir. Bu haliyle hiçbir şeye benzemiyor gibi görünebilir, ama bu kalitedir. Benimkiler gibi bir roman yazabilmek istiyorsanız, sekiz yüz sayfa elde etmek için seksen bin sayfa yazmak gerekir. Kimileri benden söz ederken, “Doğal bir konuşma sanatı var… Konuşur gibi yazar… Bunlar günlük dile ait sözcükler… Hemen hemen aynılar… Kulağa tanıdık geliyor,” derler. Evet, işte, bu bir “dönüşüm”dür. Dönüşüm beklediğiniz sözcük, beklediğiniz durum değil belki de. Bu biçimde kullanılan bir sözcük her zaman karşılaştıklarınızdan daha samimi, daha gerçekçidir aynı zamanda. Kendi tarzınızı yaratırsınız. Kendinizde ifade etmek istediğiniz şeyin ortaya çıkarılmasına yardımcı olur bu sözcük.

Peki sizin ifade etmek istediğiniz nedir?

Duygu. Biyolog Savy’nin çok yerinde bir sözü vardır: “Başlangıçta duygular vardı, eylem yoktu.” Bir amipe dokunursanız geri çekilir; hisleri vardır, konuşmaz ama hisseder. Bebek ağlar, at koşar. Sadece bize, bize verilmiştir eylem. Budur bir politikacıyı, bir yazarı, bir peygamberi yaratan. Eylem korkunç bir şeydir. Koklayamazsınız. Ama bu duyguyu dillendirebilecek hale gelmek hiç kimsenin tahmin edemeyeceği kadar zordur… Çirkindir… İnsanüstüdür… İnsanı öldürebilecek bir hünerdir.

Ama yine de, her zaman yazma ihtiyacı duyuyorsunuz.

Hiçbir şey karşılıksız yapılmaz. Bedelini ödemek zorundasınız. Kurguladığınız bir hikâyenin hiçbir değeri yoktur. Değer taşıyan tek hikâye, bedelini ödediğinizdir. Ancak bedelini ödediğiniz bir hikâyeyi dönüştürme hakkınız vardır. Öteki türlüsü rezil bir durum. Bana gelince, ben çalışıyorum… Bir sözleşmem var, onu yerine getirmek zorundayım. Şimdi altmış altı yaşındayım, yüzde yetmiş beşim iptal olmuş durumda. Benim yaşımdakilerin birçoğu emekli. Bense Gaillard’a altı milyon borçluyum… yani devam etmek zorundayım. Hazırlık aşamasında olan bir romanım daha var: daima aynı iş… Devede kulak. Bildiğim yalnızca birkaç roman var. Ama roman dantele benzer biraz… manastırlarla yok olmuş o sanata. Romanlar, arabalara, sinema filmlerine, televizyona, cümbüşe karşı savaş veremez. Karnı tok sırtı pek, büyük savaştan kurtulmuş bir adam akşamları eşinin yanağına bir buse kondurur, günü geçirmiştir artık. İşi bitmiştir.

(Söyleşi: 1960 yılında bir süre sonra)


Passage Choiseul’de uzun süre mi yaşadınız?

Evet, on sekiz yıl, orduya katılana kadar. Orada yoksulluk son safhadaydı. Yoksulluktan da beter bir şeydi; çünkü yoksullukta kafa dağıtabilir, hovardalık yapabilir, sarhoş olabilirsiniz, ama bu sonu gelmeyen bir yoksulluktu, köklü bir yoksulluk. Korkunçtu. Bütün hayatım boyunca noodle yedim ben. Annem yıpranmış dantelleri onaran bir kadındı. Bu dantellere koku bir sinerse bir daha hiç çıkmazdı. E tabii, kokulu danteller de satılmazdı. Kokmayan yiyecek neydi peki? Noodle. Taslar dolusu noodle yedim. Haşlanmış noodle, evet evet; bütün gençliğim noodle, lapa yiyerek geçti; kokmayan şeyler yani. Passage Choiseul’daki mutfağımız ikinci kattaydı, bir dolap kadardı ancak. İkinci kata dönen bir merdivenden çıkılırdı; noodle’ın kaynayıp kaynamadığına bakmak için sürekli inip çıkmak gerekirdi; katlanılmaz bir şey! Annem topaldı, bir bacağı sakattı; o haliyle o merdivenleri çıkmak zorundaydı. Günde yirmi beş kez tırmanırdık o merdiveni. Öyle bir çekilmez bir hayattı işte! Babam memurdu, beşte gelirdi eve. Annemin dantellerini dağıtırdı sonra. Ah ah, yoksulluktu bu, ağır bir yoksulluk.

Sizi etkileyen bir şok, yazınsal bir patlama geçirdiğinizi hatırlıyor musunuz?

Hayır, asla! Ben önce tıbba gönül verdim; edebiyata değil kesinlikle. Aman Allahım, asla! Bana göre hünerli insanlar her zaman Paul Morand, Ramuz, Barbusse’tur, edebiyat için yaratılmış adamlar yani.

Çocukluğunuzda, yazar olacağınız aklınıza gelmez miydi hiç?

Ah, hayır, hiç, asla, asla, asla. Doktorlara karşı inanılmaz bir hayranlık duyardım. Doktorluk bana olağanüstü gelirdi. Tutkum tıptı benim.

Çocukluğunuzda, bir doktor size ne ifade ederdi?

Hasta olan anneme, babama bakmaya Passage Choiseul’e gelen bir adamı sadece. Gerçek anlamda çalışmak gibi görünmüyordu yaptığı; insan vücuduna şaşırtıcı şeyler yaparak iyileştiren mucizevi bir adamdı benim gözümde. Mükemmel bir şeydi bu benim için. Adam çok bilgili görünürdü. Kesinlikle büyüleyici gelirdi bana.

Peki bugün bir doktor size ne ifade ediyor?

Artık doktorlar toplum tarafından hor görülüyor, herkes onlarla rekabet içinde; artık saygınlıkları kalmadı doktorların, hiç kalmadı. Kılığı benzincilerdeki pompacılara benzediği için, yavaş yavaş pompacıya dönüşüyorlar, yanlış mı? Artık söyleyecek sözleri kalmadı; ev kadınlarının bile Larousse Médical’i var artık. Hem sonra hastalıklar da eski saygınlıklarını kaybetti, sayıları daha az artık; frengi yok, bel soğukluğu yok, tifo yok. Antibiyotikler trajediyi tıbbın elinden aldı. Bu yüzden artık veba da yok, kolera da.

Doktorluk mesleği, kitaplarınıza da yansıyan bazı keşifler, deneyimler sunmuştur size.

Evet, evet. Otuz beş yıl doktorluk yaptım, tabii bunun da bir anlamı var. Gençliğimde çok koşuşturdum. Çok merdiven çıktık, çok insan gördük. Bu deneyimin bana her açıdan çok, hem de çok yardımcı olduğunu söylemeden edemem. Ama tıbbi romanlar yazmadım asla, bu acayip sıkıcı olurdu… Soubiran gibi.

Tıp aşkı çok erken yaşta içinize girdi, ancak bambaşka bir yolda devam ettiniz.

Evet, hem de nasıl! Satın alma görevlisi yapmak istiyorlardı beni, büyük bir mağazada tezgâhtar olmamı istiyorlardı. Çünkü hiçbir şeyimiz yoktu, ailemin durumu kötüydü. Görüyorsunuz ya yoksul geldim, yoksul gidiyorum.

Annenizin sizin üstünüzde büyük bir etkisi var mı?

Her şeyden önce, karakterlerimiz aynı. Öylesine sert, öylesine katlanılmaz bir kadındı ki! Evet, bir mizacı vardı, ama hayattan zevk almayı bilmiyordu, o kadar. Daima üzüntülü, daima trans halindeydi. Hayatının son dakikasına kadar çalıştı.

Size nasıl hitap ederdi? Ferdinand diye mi?

Hayır, Louis diye. Büyük bir mağazada, Hôtel de Ville’de, Louvre’da görmek isterdi beni, satıcı olarak. Onun hayaliydi bu. Babam da onun gibi düşünürdü, çünkü babamın edebiyat öğrenimi çok başarısız geçmiş. Dedem de doktora yapmış bir adam. Söylediklerine göre ikisi de o kadar başarısız olmuş ki hayatta, benim ticarette başarılı olacağıma inanırlardı.

Babanız öğretim hayatında daha iyi bir konuma gelemez miydi?

Gelebilirdi tabii, ama bakın ne olmuş: öğretmenlik diplomasına ihtiyacı varmış ama eğitim derecesi yeterli değilmiş. Parası olmadığı için de devam edememiş eğitime. Bir de babası ölüp geriye bir kadın beş çocuk bırakınca…

Babanız ne zaman öldü?

Journey kitabımın çıktığı yılda, otuz ikide.

Kitap çıkmadan mı?

Evet, hemen önce. Zaten sevmezdi o kitabı. Hem kıskanıyordu da beni; bir yazar olarak görmezdi de zaten. Ben de kendimi yazar olarak görmüyorum ya, en azından bir konuda aynı düşüncedeydik.

Anneniz kitaplarınızı nasıl bulurdu?

Kitap yazmanın tehlikeli, kötü olduğuna inandığı için sorun oluyordu. Bunun sonunun çok kötü olacağını düşünürdü. Çok tedbirli bir tabiatı vardı.

Kitaplarınızı okudu mu?

Okuyamadı, okuyamazdı. Okusaydı eğer, çok adi olduğunu düşünürdü. Hem zaten kitap okumazdı annem, kitap okuyan kadınlardan değildi. Kendini beğenmiş de değildi aslında. Ölünceye kadar çalışmaya devam etti. Cezaevindeyken öğrendim öldüğünü. Hayır hayır, Kopenhag’a gidiyordum öldüğünü duyduğumda. Korkunç, iğrenç bir yolculuktu. İğrençti; ama unutmayın ki her şeyin sadece bir tarafı iğrençtir. Bilirsiniz, deneyim sadece onu tutanı aydınlatan neredeyse sönük bir lambadır… paylaşılamaz… Ben de bunu kendime saklamalıyım. Bence, söyleyecek güzel bir hikâyen varsa ölmeye hakkın vardır. Oraya kabul edilmek için hikâyeni anlatır, yoluna devam edersin. Death on the Installment Plansembolik olarak budur, ölü olmanın ödülü… Sözü geçenin yüce Tanrı değil, şeytan olduğunu, insanoğlu olduğunu gösterir. Doğa iğrençtir; baksanıza kuşların, hayvanların hayatına.

Hayatınız boyunca ne zaman mutluydunuz?

Lanet olsun ki hiçbir zaman. Mutlu olmak için yaşlanmak gerek. Arzularımdan vazgeçmek karşılığında bana çok para verseler, mest olurum. Çünkü o zaman emekli olup bir yere kaçma fırsatım olur, çalışmak zorunda kalmam, öteki insanları seyrederim sadece. Mutluluk demek deniz kenarında tek başına huzur içinde olmaktır. Çok az yemek, evet evet. Hatta nerdeyse hiçbir şey yememek. Ne elektrik ne eşya kullanırım; bir mum yeter. Bir mum yakıp, gazete okurum. Öteki insanların heyecanlı, azimle tutuşmuş hallerini seyrederim, gösteriye dönmüş hayatlarını, ritmi yakalamak için birbirlerini davetlere çağırma yarışlarını. Gördüm ben bu hayatı, bir zamanlar aralarında yaşadım bu insanların… Tam bir komedi! Zamanlarını böyle geçirirler. Birbirlerini takip edip aynı golf kulüplerinde, aynı restoranlarda buluşurlar.

Eski günlerinize dönebilseydiniz, edebiyat dışındaki zevkleri hayatınızdan çıkarır mıydınız?

Kesinlikle evet! Mutluluk aramıyorum ben, sevinci hissetmiyorum. Hayattan zevk almak mizaca, yiyip içtiğinize bağlıdır. İnsan güzel şeyler yemeli, içmeli ki günler çabuk geçsin, değil mi? Güzel şeyler ye, iç, arabayla gezinti yap, gazete oku, gün hemen geçiverir. Gazete oku, birkaç misafir gelsin, sabah kahvesini iç, yürüyüşten dönünce bir de bak, öğle yemeği zamanı! Öğleden sonra birkaç ahbapla görüş, gün bitiversin. Akşam oldu mu her zamanki gibi yat, uyu. İşte bu kadar. İnsan yaşlandıkça, gün daha hızlı geçiyor değil mi? Gençlikte gün bitmeyecek gibi uzundur, ama yaşlandıkça çabucak bitiverir. Emekliyseniz, gün şimşek gibi geçer, oysa çocukken çok yavaştır.

Maaşlı bir emekli olsaydınız zamanınızı nasıl geçirirdiniz?

Gazete okurdum. Kimsenin beni göremeyeceği bir yerde yürüyüşe çıkardım.

Burada yürüyüşe çıkabiliyor musunuz?

Hayır, asla! Çıkmasam daha iyi.

Niçin?

Tanırlar beni; istemem. Görülmek istemiyorum. Bir limanda olsa gözden kaybolabilirim. Le Havre’de… Le Havre’deki güvertelerde kimse sizi fark etmez. İhtiyar bir denizciden, ahmaktan başka bir şey göremezsiniz oralarda.

Gemileri sever misiniz?

Ah, evet! Evet! Onları seyretmeye bayılırım, onların gelişini, gidişini seyretmeye. Gemiler, rıhtım, ben; öyle mutlu olurum. Gemiler duman çıkarır, giderler, dönerler, ama sizi ilgilendiren hiçbir şey yoktur. Kimse size bir şey sormaz! Sonra yerel gazete Le Petit Havrais’i okursunuz, işte… işte bu kadar. Hepsi budur. Ah ah, hayatım bambaşka geçerdi.

Hiç örnek aldığınız kişiler oldu mu? Benzemek istediğiniz insanlar?

Hayır, çünkü herkes mükemmel, hepsi; ben o kadar da mükemmel olmak istemem, yok böyle bir arzum. Benim istediğim tek şey kimsenin umursamadığı bir ihtiyar olmak. Onlar ansiklopedilere giren insanlar, ben istemem bunu.

Aslında günlük hayatınızda karşılaştığınız insanları kastetmiştim.

Yo, hayır, hayır, hayır! Onları daima başkalarına alavere dalavere yaparken görüyorum, sinirlerimi ayağa kaldırıyorlar. Hayır. Annemden bana geçen bir alçakgönüllülük var, mutlak önemsizlik duygusu, hem de son haddinde bir önemsizlik. İstediğim tek şey insanların beni tamamen yok sayması. İnzivaya çekilmek için bir arzum, hayvani bir isteğim var. Boulogne’yi, evet Boulogne-sur-Mer’i çok severdim mesela. Saint-Malo’ya sık sık giderdim, ama artık mümkün değil maalesef. Az çok orada da tanınıyorum artık. İnsanların hiç gitmediği yerler olsun…

(Céline’nin son söyleşisi: 1 Haziran 1961)

Romanlarınızda aşkın önemli bir yeri var mıdır?

Asla. Aşktan söz etmeye hiç ihtiyacımız yok aslında. Bir romancıysanız tevazu sahibi olmanız gerekir.

Peki ya arkadaşlık?

Ondan da hiç söz etmeyelim.

Peki, önemsiz duygular üstünde durmanız gerektiğine mi inanıyorsunuz?

Hakkında konuşulması gereken şey yapılan iştir. Önemli olan tek şey odur. Büyük bir özenle yapmak gerekir bunu. Aşırı bir reklam çabasıyla söz ediliyor bundan. Hepimiz birer reklam nesnesi haline geldik; iğrenç bir şey bu. Herkesin alçakgönüllülüğe değer verdiği bir zaman gelecek elbette. Her alanda olduğu gibi edebiyatta da olacak bu. Reklam hastalığına yakalanmışız hepimiz; rezil bir durum. Yapılması gereken tek şey de işimizi yapıp, çenemizi kapatmaktır. Bu kadar. İnsanlar esere bakar ya da bakmaz, okur ya da okumaz, orası eseri ilgilendirir. Yazarın yapması gereken ortadan kaybolmaktır.

Zevk için mi yazarsınız?

Öyle denemez aslında. Param olsaydı, yazmazdım. Madde bir.

Aşktan ya da nefretten de yazmıyorsunuz?

Yo, ondan da değil. Sözünü ettiğiniz bu duyguları, aşkı, arkadaşlığı seviyorsam bu sadece beni ilgilendirir, okuru değil.

Çağdaşlarınız ilginizi çekiyor mu?

Hayır, pek sayılmaz. Bir zamanlar savaştan kaçmalarını engellemek için ilgiliydim onlarla. Nasıl olduysa, savaşa katılmadıkları halde zafer sarhoşu oldular. Bense hapse tıkıldım. Onlarla uğraşma işini elime yüzüme bulaştırdım, hiç ilgilenmemeliydim aslında. Uğraşmam gereken tek kişi yine kendimim.

Son kitaplarınızda sizi ifade eden bazı duygular var hâlâ.

Ne olursa olsun kendinizi ifade edebilirsiniz. Bu zor değil.

Son kitaplarınızda kişisel hiçbir şey olmadığına bizi inandırmak istediğiniz anlamına mı geliyor bu?

Hayır, kişisel hiçbir şey yok. Tek bir şey vardır belki, o da hayatla oyun oynamayı bilmediğimdir. Kokuşmuş öteki insanlara karşı artık bir üstünlüğüm var çünkü onlar sürekli hayatla oynaşma halinde. Hayatla oynaşmak demek, yemek, içmek, geğirmek, sevişmek demektir; yani bir adamı günün sonunda bir hiç ya da bir terbiyesiz yapan bir sürü şey demektir. Bense bir oyuncu değilim. Bu da çok işe yarıyor aslında. Neyi seçmem ya da nasıl tat almam gerektiğini biliyorum. Ancak, çökmüş bir Roma imparatorunun da dediği gibi iş geneleve gitmekte değil, hesabı ödememektir, öyle değil mi? Ben hayatım boyunca genelevlere gittim, ama çabuk vazgeçtim. İçki içmem. Yemek yemeyi sevmem. Bunların hepsi saçmalık. Buna hakkım var, değil mi? Tek bir hayatım var; onu da uyuyarak, yalnız kalarak geçirmek istiyorum.

Gerçek bir yazma yeteneği olduğuna inandığınız yazarlar kimler?

Yazar olarak gördüğüm üç ad vardı o önemli dönemde. Morand, Ramuz, Barbuss gerçek anlamda yazarlardı. O duygu vardı onlarda. Yazmak için yaratılmışlardı. Ama ötekiler öyle değildi. Allah aşkına, hepsi de sahtekârdı, sahtekârlar sürüsüydü. Efendiler, bu sahtekârlardı işte.

Yaşayan en büyük yazarlardan biri olduğunuza inanıyor musunuz hâlâ?

Hayır, pek sayılmaz. Büyük yazarlar… sıfatlara ihtiyacım yok benim. Bunun için önce ölmeniz gerek; ölesiniz ki sonra sizi bir sınıfa dahil etsinler. Yapmanız gereken ilk şey ölmek.

Sizden sonra gelecek nesillerin size karşı adil olacağına ikna oldunuz mu?

Aman Allah’ım, tabii ki ikna olmadım! Belki de o zaman Fransa diye bir ülke bile olmayacaktır. Dökümü yapan Çinliler ya da Barbarlar olacaktır, benim edebiyatım, bilgece oluşturduğum olay örgüsü, üç noktalarım gıcık edecektir onları… Bu mümkün. “Edebiyat”tan söz ediyoruz ya, ben işimi bitirdim, bitti. Death on the Installment Plan kitabımdan sonra, söyleyebileceğim her şeyi söyledim. O kadar da çok değilmiş.

Hayattan nefret mi ediyorsunuz?

Doğrusu, hayatı çok sevdiğimi söyleyemem, hayır. Canlı olduğum için, sorumluluklarım olduğu için hayata katlanıyorum. Ama bunun dışında, tamamen pesimist ekolü temsil ediyorum. Bir şey için umut beslemem gerekir. Ben hiçbir şey için beslemiyorum bu umudu. Mümkün olduğu kadar acısız bir ölüm umuyorum yalnızca. Herkes gibi. Hepsi bu. Kimse benim için, benim yüzümden acı çekmesin diye. Huzur içinde ölmek yani. Mümkünse bir hastalığa yakalanıp öleyim, yoksa kendimi yorgunluktan öldüreceğim. Öylesi çok daha kolay olurdu. Beni bekleyen şey, ömrüm oldukça yaşayacaklarım hep daha da çetin olacak. Bir yıl öncesine göre daha zahmetle çalışıyorum şu anda; gelecek yıl bu yıldan da zor olacak. Gerçek bu.

Louis-Ferdinand Céline
(Söyleşi: 1 Haziran 1960 Paris Review için yapılan söyleşilerin toplandığı Writers At Work (1967) adlı kitaptan.)

İngilizceden çeviren: Nermin Özdilkural

Ve her şey bozulmuş, özünden uzaklaşmış ve geç kalınmıştır.

Sizi yalnızca şiirlerinizle biliyoruz. Yakından tanımak isteyen okurlarınız için biraz kendinizden bahseder misiniz?

Şairi şiirinden bilmek en iyisidir. Fazlası okur için hayal kırıklığı da olabilir, şiirle okur arasına girip şiirini de gölgeleyebilir. Şimdi bu soruyu düşününce ve dolayısıyla kendim hakkında düşününce aklıma pek çok şey geliyor. Ama ne kadarı okuru ilgilendirir bilmiyorum. 1998’den beri şiir yazıyorum, yazmadığım 7 yılı saymazsak. O zamanlar çok yazı yazdım. Hepsi de kendime. Belki onlar o dönem beni şiirime hazırladılar. Kendimden ibaret bir hayatım var. İstanbul’da yaşıyorum.

İlk şiirlerinizi ne zaman yazmaya başladınız?

Öncekileri saymazsak Aralık 1998’de yazdım ilk şiirimi. Hatta bu kitapta da var: Ashab-ı Kehf. O şiir 1999 Mart’ta Kaşgar dergisinde yer aldı. Çok sevinmiştim. Kütahya’da öğrenci idim üniversite son sınıfta. Her zaman şiir ve edebiyat konuştuğum dostlarım vardı. O zamanlar bunları büyük heyecan ve coşkularla konuşurduk, yaşardık.

“Mesnevi okuyup sigara içen mütesettir kızlar” sizi neden sevmiyorlardı? Aranız düzeldi mi onlarla?

O şiirin imgesinin bendeki karşılığı henüz geçmedi. Politik ve sosyolojik tarafı belki daha çok yansıdı okura. Şiirimin asıl derdi gerçekleşmeyen ve artık gerçekleşeceğine inanmadığım hayalimle alakalı. O hayal bende hâlâ var. Çok şiir yazdırmıştır. Aşkın da Müslümanlığın da en saf halini aramakla dolu bir şiir. Ve her şey bozulmuş, özünden uzaklaşmış ve geç kalınmıştır.

Bir röportajınızda karanlık bir yönünüzün olduğunu söylemiştiniz. O karanlık tarafınızdan bahseder misiniz biraz?

Her şairin karanlık tarafı vardır. Şiir yazarak onu saklar ya da birazını okura açık eder. Okurun ve şairin karanlığı şiirde bir araya gelir böylelikle. Ölümü düşününce kararıyor her şey bende. Baskı unsuru bu.

Şiirin bir derdi, davası olmalı mı? Sizin şiir yazma gayeniz nedir?

Şaire methiyeler düzerler. Şiirinin hangi etkilerden oluştuğunu sorarlar. Yazma sürecini anlamaya çalışırlar. Hangi akıma bağlı olabileceğini yoklarlar. Kitabına ödüller verirler. Şiiri hakkında yorumlar yaparlar. Şiirin doğası ve tekniği üzerine konuştururlar onu... Şaire biçtikleri yerde, onun, onların beklentilerini karşılayacak bir var olma halinde durmasını beklerler . Oysa şair, şiir yazarak SADECE hayatta kalmaya çalışmaktadır. Anlamazlar.

Oldukça üretken bir şairsiniz. Hatta bir sohbetimizde birkaç kitaplık şiirinizin hazır olduğunu söylemiştiniz. Bu kadar üretken bir şair olmanızın kaynağı nedir?

Üretken kelimesini sevmiyorum. Sanki şiir fabrikasında çalışıyorum ve durmadan üretim yapıyorum gibi bir durum yok. Önceden çok şiir yazdım. Özellikle 9 sene önce ve 3 sene önce. Kendiliğinden olan kendinden geçme halleriydi. Kendiliğinden kendinden geçme. Kaynak benim. Benim hayat dışı ve toplum dışı olmam. Ve de büyük şairlerin şiirleri, ruhları dolaşıp duruyor buralarda. Bunlar da öncedendi tabi.

Şiir mi size gelir yoksa siz mi şiire gidersiniz?

Ben şiire aitim. Belki karanlık taraf budur bendeki. Şiiri ararım, şiir bana gelir. Önceleri bunu daha çok yaşardım. Şimdilerde o anlamda bir arayışım yok. Uzun zamandır şiir yazmıyorum. Bıraktım demek de anlamlı olur aslında. Daha bırakmadım ama bırakmak geride kalan şiirlerin değerini muhafaza açısından da doğru olur. Çoğu insan şiir yazmayı bırakmıyor ve kötü şiirlerle anılacak hale gelene kadar yazıyor. O zaman şiir sıradan hale geliyor. Yılda 2 şiir yazmak, zorlamadan ve sıradanlığa düşmeden en güzeli olur. Sonra bir, sonra yok. Yok.

Dil hususunda, toplumsal ilerleme bakımından şairlerin dilinin toplumun diline nüfuz ettiğine inanıyor musunuz? Eskiye göre Türkçemize yeterince hâkim olamayışımızda edebiyatçıların mesuliyeti ne kadardır?

İnanmıyorum. Çoğu insan yaptığımızla ilgilenmiyor. Okuru vasata alıştıran bir çakma şiir ortamı da var. Artık vasata ve kötüye alışan okur, zevkleri kötü şiirlerce biçimlenen okur, dergiye, kitaba para vermeyip internetin sunduğu ile sığlığı seven okur var. Şiirin iyisine nüfuz etme kabiliyeti elinden alınan ve zehirlenen okur için iyi şiir, bu dünyada ona nasip olmayacak. Ekseriyetin hali bu. Ama editörlerin fersah fersah önünde duran ve iyi şiiri hemen tanıyan okur da var. Türkçeye hakimiyet konusuna ben şöyle bakarım: Şair şiirinde kelime zenginliğine itina gösteriyor mu? Yoksa hala aynı kelimeler etrafında dolanıp durup şiir yazdığını mı sanıyor?

İlla eski kelime falan kullanmak zorunluluğundan bahsetmiyorum. Şiirin zenginliğinin bir ölçüsü de şairin kelimelerinin zenginliğidir.

Dergicilikte, sosyal medyanın gelişmesinin dergilerin miadının dolmasına neden olduğu gibi bir algı söz konusu. Bu düşünceye katılır mısınız? Dergiler, teknolojik bir hayat karşısında lüzumunu yitiren ve nostaljik bir unsur olarak kalanlar kategorisinde midir?

Bütün bunlar süreçlerin sonucu olan şeyler. Eskiden dergiler bir okulmuş, bir fikrin etrafında toplanan insanların sözcülüğünü yaparmış. Şimdi o günlerde yaşamıyoruz. Hayat her şeyi değiştirdiği gibi insanı da değiştirdi. Bizler kendimize düşkün insanlarız. Keyfimizi kaçırmamaya çalışan ve kavgaları falan göze alamayan… Kelimenin tam anlamıyla insanın miadı da doluyor. Dolayısıyla kıymet verdiği şeyler azalıyor. Hem dergilere hem kitaba bakış açısı değişmeli. Her şeye para harcayan insan, iş kitaba ve dergiye geldiği zaman iki paket sigara parası için pahalı diyor. Dergiler de kitaplar da pahalı değil aslında. Hatta daha pahalı olmalı. Ucuza kıymet verilmez.

Şiarınız nedir?

Büyük şiirler yazmak istedim ve yazdım. Belki bir tane daha yazmak isterim.

Sizin için büyük şiirleriniz hangileridir?

Mesnevî Okuyup Sigara İçen Mütesettir Kızlar Beni Neden Sevmezler Erkan, Kürt, Bir Şiire Krallığım, Edip Cansever’e Birinci Mektup, Kalp Yetersizliği.

İlk yıllarınızdan bugüne, şiirde en çok beslendiğiniz kaynaklar nelerdir?

Ben Büyük Türk Şiiri deyince gözleri dolan biriyim. Bu ülkede yaşıyor olmanın bütün tarihi şiirimizde mevcut. Dünyada bizim şiirimizin ayarında bir şiir yoktur. Buna yürekten inanınca kim olduğunu ve neye mensup olduğunu anlamış oluyorsun. Ben hep sessizce yaşayıp öleceğim bir hayatın içinde oldum. Dahası kendimi yazmak için bir araç haline getirdim. Ya da burada iradi bir tasarruf yoktu. Evet, doğrusu bu. Şiir yazmak da kaderse demek bunda Allah’ın takdiri var. Bunu anlayınca ne yaptığımı daha iyi anladım.

İkinci kitabınız “Köpeklerin Kalbi” ekim ayında Ketebe Yayınları’ndan çıktı. Kitabın ismi çok ilginç. Neden Köpeklerin Kalbi?

Neden olmasın? Kitap hepimizin canlılar kategorisine dahil olduğunu söylemek istiyor aslında. Biz, köpekler, duygular… Böyle olunca her şey doğal v e korkunç hale geliyor.

Kitabınızın sayfaları, Thomas Bernhard’ın çocuklukla alakalı bir cümlesiyle açılıyor. Çocukluğunuzun sizde ve şiirlerinizde nasıl bir yeri var?

O alıntı kitabı tamamlayan ve çocukluk üzerine söylenmiş en doğru söz. En sert. En derin. Aslında şiirimde çocukluğun yeri muhtemelen her şair kadardır. Belki pek çok şair bunun farkında değil. Hayır, çocukluk özlemi ya da güzellemesi olarak şiirimde çocukluk pek yok aslında. Bu kitapta da çok olduğunu sanmıyorum. Kitabı o cümlenin görünen anlamına bağlamak kitabı azaltmak olur.

İnsan çocukken neyin derdiyle doluysa o dert hayatı boyunca onun peşinden geliyor. Çok şey değişiyor ama çocukluktan kalan ukde, eksiklik veya hayret hissi değişmiyor. Çocukluk bitmiyordur sadece araçlar değişiyor. Daha büyük kelimelerle kurulan o koca koca cümlelerin altında da hep o çocuk var.

Kitabınızın sonlarında “Edip Cansever’e Birinci Mektup” adında bir şiiriniz var. Cansever ile farklı bir rabıtanız var gibi?

Bir zamanlar çok okuduğum bir şairdi. O şiiri yazdığım gece kitabıyla bakışmıştık ve şiir ortaya çıktı. Cansever şiirlerinde hep karanlık bir hikâye anlatır. Tesellisiz karanlığı. Bende de olan ve susmayan karanlığı. Ama kitaba ruhunu veren şiirlerin çoğunda Turgut Uyar’ın sesi duyulur. Bende esas varlığını sürdüren şair Turgut Uyar.

İlk kitabınız “Fena” ile “Köpeklerin Kalbi”ni kıyasladığınız zaman neler söylersiniz?

Bu güzel bir soru. Siz sormasanız ben sorardım kendime. Zaman zaman soruyorum da hatta. İlk kitap yüksek sesle yazılan şiirlerden oluşuyor. Artık kaybettiğim o coşkuyla dolu olduğum zamanların şiirleri onlar. Yarı delilik halleri. O anları özlüyorum. Köpeklerin Kalbi ise Muhtaç şiirini saymazsak durulmuş bir kitap. Sevgi ve merhamete bulaşmış. İlk kitapta söylemesi şart olanları söyleyip bu defa meramını daha sakin anlatmaya çalışan bir şairin şiirleri var Köpeklerin Kalbi’nde. Tabi bunlar planlanmış şeyler değil ve en güzel tarafı bu. Bunlar bir yolculuk. Olması gererken buymuş demek ki.

Sizin büyük Türk şairleriniz kimlerdir?

Turgut Uyar, Sezai Karakoç, İsmet Özel, Cahit Zarifoğlu. Daha da var tabi.

Okurlarınıza mesajınız var mı?

Yok.

Süleyman Unutmaz ile röportaj
Serap Kadıoğlu Şiar'19

Anlatı

Ağlayarak yürüyor bu adam 

kimse bilmiyor neden ağladığını 

kimi yitik sevgililer için diye düşünüyor 

yazın deniz kıyısında gramofonlarla 

bize nice çile çektiren sevgililer benzeri. 

Kendi gündelik işleriyle ilgileniyor kimileri: 

Eksik kâğıtlar, büyüyen çocuklar, 

güçlükle yaşlanan kadınlar. 

Onunsa iki gelincik gözü var 

baharda toplanmış gelincikler gibi 

ve göz kıyılarında iki kaynak. 

Sokaklarda yürüyor hiç uyku girmiyor gözlerine 

arşınlıyor dünyanın sırtındaki ufacık dörtgenleri 

artık hiçbir anlamı kalmayan 

sınırsız bir acıyı yaşama makinesi. 

Onu konuşurken duymuş kimileri 

geçerken yapayalnız 

yıllarca önce kırılan aynalardan söz ediyormuş 

artık kimsenin onarıp diriltemeyeceği 

aynaların içindeki kırık yüzlerden. 

Uykudan söz ettiğini duymuş kimileri 

uykunun eşiğindeki korkunç hayallerden 

sevecenlik yüzünden dayanılmazlaşan yüzlerden.

Alıştık ona, dürüst, sakin bir insan 

durmadan ağlayarak yürüyor yalnızca 

trenden gördüğümüz ırmak kıyısındaki söğütler gibi 

bulutlu bir sabah keyifsiz uyanınca. 

Alıştık ona, hiçbir anlamı yok artık, 

tıpkı alıştığımız öteki şeyler gibi 

size ondan söz ediyorsam eğer, bu, 

alışmamış olduğumuz bir şey bulamamamdandır; 

saygılarımla.

Yorgo Seferis

Lodos

Batıya doğru sıradağlarına kavuşuyor açık deniz. 

Çıldırtıyor bizi solumuzda esen lodos, 

bu, eti kemiğinden ayıran rüzgâr. 

Çam ağaçlarının, harnupların arasında evimiz. 

Kocaman pencereler. Kocaman masalar 

yazmak için sana seslendiğim mektupları: 

Aylar boyu yazdığımız ve ayrılığı dengelemek için 

ayrılığın yüreğine attığımız mektupları. 

Sabah yıldızı, gözlerini indirince sen, 

yaraya sürülen yağdan daha tatlıydı, 

daha neşeliydi damağa değen soğuk sudan 

daha durgundu kuğunun kanadından 

saatlerimiz. 

Senin avucundaydı yaşamımız. 

Acı ekmeğinden sonra gurbetin, 

ak duvarın önünde durursak geceleyin 

yoluna bağlanan umut gibi yaklaşır bize sesin 

ve bu rüzgâr gene biler

sinirlerimizin üzerinde bıçağını. 

Hepimiz aynı şeyleri yazıyoruz sana 

ve susuyor ötekinin karşısında herbirimiz 

bakarak herkes kendi adına o aynı dünyaya 

karanlığa, sıradağlardaki ışığa

ve sana. 

Kim sökecek yüreğimizden bu acıyı? 

Bir sağnak boşandı dün akşam ve bugün 

gene bulutlu gökyüzü. 

Dünkü sağnağın çam pürenleri gibi düşüncelerimiz 

yığılmışlar kapımıza, yararsız, 

yeniden dikmek istiyorlar bir yıkılmış kuleyi. 

Bu yıkık köylerde 

lodosa açık bu burunda 

seni gizleyen sıradağlarla önümüzdeki, 

kim hesaplayacak unutma kararımızı bizim için? 

Kim kabul edecek sungularımızı bu güz bitiminde?

Neyi arıyor ruhlarımız böyle çıktığı yolculuklarda 

hurda gemilerin güvertelerinde 

sıkışarak solgun kadınların, ağlayan çocukların arasına, 

ki ne kırlangıç balıkları, ne de direklerin 

uçlarıyla gösterdiği yıldızlar avutabilir onları. 

Yıpranarak silinmiş gramofon plaklarından 

var olmayan tapınmalara istemeden bağlı 

yabancı dillerde kırık dökük düşünceler mırıldanarak 

neyi arıyor böyle çıktığı yolculuklarda ruhlarımız? 

Neyi arıyor böyle yolculuklarda ruhlarımız 

çürük teknelerde 

dolaşarak bir limandan öteki limana? 

Taşıyarak parçalanmış taşları, her geçen gün 

biraz daha güçlükle soluyarak çamların serinliğini, 

yüzerek sularında kâh şu denizin 

kâh bu denizin 

ilişkisiz 

kimsesiz 

artık ne bizim 

ne de sizin olan bu yurtta. 

Biliyorduk, güzeldi adalar 

rastgele gittiğimiz yerin yakınlarında bir yerde, 

biraz aşağıda ya da biraz yukarda, 

belki de burnumuzun dibinde.

Liman eski, bekleyemem artık 

ne çamlık adaya giden dostu 

ne çınarlı adaya giden dostu 

ne de denize açılmış olanı. 

Pas tutmuş topları okşuyorum, kürekleri okşuyorum 

gövdem dirilsin de karar verebilsin diye. 

Yalnızca öteki fırtınanın

tuzuyla kokuyor branda bezleri. 

Tek başıma kalmak istedimse, yalnızlıktı 

aradığım, böyle bir bekleyişi aramadım, 

ne ruhumun ufuklarda parçalanmasını, 

ne de bu çizgileri, bu renkleri, bu sessizliği. 

Geri götürüyor gecenin yıldızları beni 

çirişotları arasında ölüleri umutla bekleyen Odisseus'a. 

Çirişotları arasında demir atınca burada 

bulmak istiyorduk yaralı Adonis'i gören geçidi.

Ülkemiz kapalı, hep dağ dört bir yanımız

çatı olarak basık bir gökyüzü, gece-gündüz. 

Irmaklarımız yok, kuyularımız yok, pınarlarımız yok, 

yalnızca bir kaç sarnıç, üstelik boş, 

ses yankılanır içlerinde, taparız onlara. 

Kof, ölü bir ses, tıpkı yalnızlığımızın benzeri, 

tıpkı sevdamız gibi, gövdelerimiz tıpkı. 

Şaşıyoruz, evlerimizi, kulübelerimizi, ağıllarımızı 

bir zamanlar nasıl yaptık diye acaba. 

Taze çelenklerle, yüzüklerle düğünlerimiz 

çözülmez bilmeceler oluyorlar ruhumuza. 

Nasıl doğdu, nasıl büyüdü çocuklarımız acaba? 

Ülkemiz kapalı. İki Simplikades

kapıyor onu, kapkara. Hava almaya 

inince pazar günleri limanlara, 

çürümüş teknelerini görürüz bitmemiş yolculukların 

parıldarlar batan güneşin aydınlığında, 

görürüz bu artık sevişmeyi unutmuş vücutları.

Bir zamanlar ay gibi donardı kanın; 

tükenmez gecede kanın 

açardı ak kanatlarını 

kara kayaların, ağaç gölgelerinin, evlerin üzerine 

çocukluğumuzdan artakalan azıcık ışıkla.

Yorgo Seferis

Arama

Ayak seslerimiz duyulmayacak o karşılaşmada...

Ruhlarımızı kaybetmişiz de
(Yürüdüğümüz sokaklarda, gecelediğimiz evlerde)
Onları arıyoruz sanki...
Sanki sokaktan eve dönüp ışıkları yakmış
Konuşuyoruz, eskiden olduğu gibi — dolaşarak
Ya da bir gürültüye kulak vermek için durarak.

(Küçük gürültüleriz biz, gürültü ederiz,
Küçük kanatlarız biz, havaya çarparız...)

Birbirimize dokunur sonra uzun zaman susarız
Yüz yüze eğilip birbirimizi tanımak için.

(Sonu olmayan gizli bir ilişkidir tanışıklığımız...)

Uyku yavaş yavaş gelir ve sarar bizi.

Tanıdığımız yüzler, dokunduğumuz eşya,
Bir yüzden kalan izler, buluşmalar, yanıp sönen
bakışlar,
Yüreklerimizde ışıldayan yeryüzü,
Girip çıplak ruhlarımıza bir bir onları paylaşırlar...

Bilmiyorum estirdiğimiz rüzgâr mı bu
Küçücük çığlıklarla doldurduğumuz
Yürüdüğümüz sokaklarda, gecelediğimiz evlerde
Şimdi bize yas tutan.

Bilmiyorum kar mı bu bizi örtmeye gelen...

(Nerede bulacaklar bizi sabah olunca, çanlar
çalmaya başladığı zaman?...)

Yorgo Temelis

Gezi

Akşamın alacakaranlığında dolaşırken...

(Işığın belirsiz bir hüzünle
Sıkıcı bir şey gibi üstüne yüklendiği saatte,
Sanki kaybettiğin bir şeyi bulamıyormuşcasına —
Ne olduğunu açıkça bilmediğin — ne zaman, nerede —
İçinde bir kuşku yalnız, kaybettiğin şey seni görüyor da,
sen onu göremiyorsun diye.
Üstüne çullanan bir ağırlık sanki, yattığın zaman,
Birini öldürmüşsün de, bunu bilmiyormuşsun gibi.)

Birden bir gövdeye takılır ayağın...

(Gözlerin kapalı, bir zamanlar senin olan
Ve onunla gece yarısını aydınlattığın ışığı
içinde tutarak...)

Eğilip kaldırmak istersin yerden, sonra kaybedersin yeniden
(Bir kalemi ya da bir düğmeyi kaybedercesine...)
Sokağa çıkıp ararsın, gelen geçeni durdurup.

Yüzlerini incelersin, gürültüleri dinlersin,
Yürüyüp en gizli kuşkuna bakarsın derin derin.
Ellerine bakakalır, kendi derine dokunursun.

Avutulmaz bir acıyla biri ağlamaktadır içinde...

Koyulaşan karanlıkta kimse tanıyamaz seni —
Terkedilmiş bunca eşya arasında, aranmayan bir ölü,
Nesnelerden daha çok nesneleşmiş bir eşya,
Boşluklar aydınlansın diye günün ağarmasını bekleyen.

Yorgo Temelis

annem bir rüya oluyor, benimle konuşuyor

Annem'e

karşıdan karşıya geçerken

eli bırakılan çocuklardık

o insan kalabalığındaki

son gülümsemesiydi annemizin

Zafer Ekin Karabay

Nedense aldanmış ilk gece annem

Efsunlu bir gömlek giydirmiş bana

İşte vuramadı gökler bana gem

Dinmedi içimde kopan fırtına

Nedense ilk gece aldanmış annem

Sezai Karakoç

Yarısını tuttum

çocuk doktoru

olmamı isteyen anneme

hasta yatağında verdiğim sözün

doktor olamadım ama

çocuk kaldım

Sunay Akın

Hans’ın, bana göre bir eş olmadığını

Düşünüyorsan anneciğim;

Tüm bunların, yankının bir oyunu olduğunu anlat ona!

Ama, inanıyorsan eğer iyi bir çift olacağımıza,

Bırak yankıyı ben sansın;

Onu düş kırıklığına uğratma!

Ignaz Franz Castelli

ikmale kalmış, kovuşturulmuş, buruşturulmuş

bir fotoğrafım; say istersen

topu topu kaç kadın girdi ki hayatıma!

anne, kulağımı çekmeden önce

son dileğin ne diye sor, allah aşkına!

Altay Öktem

Ayrılmadan daha

Toplaşır gölgesine annemizin

Fısıldaşırdık aramızda

Tanrım n’olur bağışla

Evimizi bağışla tanrım n’olur

Dokunma sofamıza

Orada gülebiliyoruz ancak

Orada adamakıllı susuyoruz

Orada ağzımız bizim oluyor

Dokunmasak da

Bejan Matur

Mutluluk, beşikte uyuyan ilk çocuğuna bakmasıdır

bir annenin

Duyarak memelerine dolan sütün çılgınlığını.

Ahmet Erhan

Çocukların derdindeydi anne

Biricik umudu çocuklarının

Çekirdeği değil mi onlar dünyanın

Dalmıştı bir derin uykuya öylesine

Sabahattin Kudret Aksal

Annesi gül koklasa, ağzı gül kokan çocuk;

Ağaç içinde ağaç geliştiren tomurcuk…

Necip Fazıl

Tek çocuk olduğum günler gibiydi. Yaz tenhası cami

avlusunda o öğle saati, annemin tabutuyla ..

Annem, yıkadığım bir mum bebekti. Kendine ve bana

yabancı. Yabancı son yıllarda tüm çektiklerine. Güleç ve

dingin. Ne ellerinin kınalanmasına bir şey dedi ne

küpelerinin alınmasına. “Zaten hep uysaldı” sözü uymaz ki ona.

Tek çocuk olduğum günler gibiydi. O yaz öğlesi,

gölgeli, loş, taş avluda.

Annemi kıskandım elbet. Kıskandım bacılarıma

bağışladıklarına. Bana yalnız gözyaşları kaldı. Ölmüş

görmüştü beni. Düş denmezdi, karabasan da. Helva

dağıtmış gece boyu sokak sokak. Şaştık sabah, öyle bir

töre yok ki. Üstelik ağıt da yakmış. Ah ince İstanbul kızı.

Kızlarının biri sana benzemedi.

Tek çocuk olduğum günlere kavuştum, annemin

tabutuyla.

Sennur Sezer

Beni boya başa yetirdin anne

Bize borçlu bildik her zaman seni

Sen beni dünyaya getirdin anne

Bense yola saldım dünyadan seni…

Bahtiyar Vahabzade

Annemin ölümüyle, 

Düşüyor bedenimi örttüğüm en son yün gömleği .. 

Son şefkat gömleği .. 

Son yağmur şemsiyesi .. 

Gelecek kış .. 

Caddelerde çıplak olarak dolaşırken bulacaksınız beni .. 

Nizâr Kabbânî

zorlu anlarımda çıkıp gelirdin hep yanıma
eziyetle yürüdüğün yeter
dökünüyorum yorgunluğunu bedenime
sarnıçlarda yağmurlar dinlenirken senin için
anne, gül et beni kederine

Kaan İnce

Ey anneciğim! .. Denizde yol alan çocuk benim 

Hâlâ şekerlerin gelini (Şam) onun zihninde yaşıyor 

Nasıl .. nasıl… anneciğim, 

Baba oldum da .. hâlâ büyüyemedim? 

Nizâr Kabbânî

Avrupa’nın kadınlarını tanıdım 

Tahta ve betonun duygularını yaşadım 

Yorgun medeniyeti tanıdım 

Hint ve Sind‟i (Çin), sarı dünyayı(uzak doğuyu) gezdim 

Ama bulamadım bir kadın, 

Sarı saçımı tarayacak, 

Çantasında bana düğün şekeri getirecek, 

Elbisesiz kaldığımda beni giydirecek, 

Düştüğümde beni kaldıracak.

Nizâr Kabbânî

Ana başa taç imiş 

Her derde ilaç imiş, 

Bir evlat pir olsa da 

Anaya muhtaç imiş.

Hüseyin Nail Kubali

ben seni hep sevgilim ben seni hep

yüzünden geçen dalgalardan okudum.

ellerine sevgi okudum gözlerine şefkat okudum

annen seni inkar etmişti

aldım etime dokudum.

Birhan Keskin

Bir namaz gibi masum yüzümü bir daha istiyorum 

Geri dönmek istiyorum annemin göğsüne, yaşamak istiyorum. 

Nizâr Kabbânî

Şaşkın, dolaştım sevgi diye diye,

Fakat bulamadım hiçbir yerde,

Döndüm geldim üzgün, hasta.

Karşıladın beni, eve gelince

Ve ah! yüzdüğünü gördüğüm gözlerinde

O tatlı sevgiydi, aradım aylarca.

Heinrich Heine

Bir süre sessizlik oldu, gözkapakları  yarıya düşüp uykuya geçeceği sırada tekrar ‘’Anne!’’ dedi. Onun anne deyişinden gelecek sorunun zorluğunu tahmin edebiliyorum artık.  ‘’Anne, siz ölüp cennete gittiğinizde beni de yanınıza çağırırsınız değil mi? Beni de çağırın.’’Sesi titreyerek devam etti: ‘’Anne çok korkuyorum senin ölmenden’’ Ve sıkıca sarılıp ağlamaya başladı. Onu teskin etmek için, arka arkaya bir sürü cümle kurdum. Uyumadan önce son söylediği şey: ‘’Anne sana sarılayım, sarılınca rahatlıyorum’’ oldu. Bir çocuk için kaygılarını korkularını dindirecek şey kelimeler cümleler değil, başını sıkıca yaslayabileceği anne-babasının şefkatli göğsüdür. Sımsıkı sarıldı, iç çekerek sakinleşti, nefes alıp verişi düzene girdi ve uyudu.

Zehra Betül

bir çıkmaz sokaktayım

kimseler bakmıyor yüzüme bile

bulutlar gölge düşürüyor

künyemin seçemediğim önyüzüne

içimde yalnız bana karşı ben kaldı diye

gözlerime yağmur yağıyor anne

Nazir Akalın

Babamın elinde

kızıl akça ağaç yaprağı

annemin mezarından.

Arno Herrmann

Seni gömdük anne yıllarca evvel

Göz yaşlarımızla bu ıssız yere

Kimsesiz bir akşam ziyaya bedel

Matem dağıtırken hasta kalblere.

Ahmet Hamdi Tanpınar

Hergün daha da büyüyor yüreğimdeki yırtık

Annemi anılarda bile bulamıyorum artık

Babamın hemen ardından gitmesi gerekmezdi

Evinin badanasını yarım bırakıp erkenden

O gün bugündür bana gülden önce gelir diken

Dedim ya anahtarını yitirmiş bir kilidim

Hayatta ben en çok annemi sevdim

Abdülkadir Budak

Duyuyorum özenip tasanı gizlemeye,

Kederleniyormuşsun benim güç yazgıma,

Sık sık çıkıyormuşsun yolumu gözlemeye

Bürünüp eski moda harap urbana.

...

Unut, son ver artık tasanı gizlemeye,

Kederlenme benim güç yazgıma.

Öyle sık çıkma yolumu gözlemeye,

Bürünüp eski moda harap urbana.

Sergey Yesenin

Anneler Oğullarını Affetmez

‘Affet beni anne’ dedim

‘Affet, tüm bunlar bir ölünün hayatta kalma heyecanından! ‘

Küçük İskender

“…ana, baştan başlayayım, beni yine kundakla.”

Anne Micheals 

Kış Mezarı

bir cihangirken ben, kitaplar

arasında ıslıkla yürürken

şiirin okları sinemi parçalardı

ama en çok sevince kanardım ben

isterdim baş ucumda hep olsun

ayrılıklar için iyi bir anne.

Kemal Sayar

çocuklar üstünü örttü annelerin toprakla

– çocuklar ki yarının cesetleri-

İbrahim Soylu

Beni bir şiir olarak yeniden doğur anne!

Mehmet Yaşın

kim uzun susarsa bilin ki daha uzun konuşur içinden

bir yılda bir gün ne ki her anneye bir Anne Günü lütfen

evlerin odalara buyurgan bakması babaydı da anne kimdi

annem dört harften yapılma ev kışı bir susma şimdi–

Hüseyin Alemdar

hüküm soran donuk annedir

öpüp başıma koyduğum bir el

gıyâbında yargılanır kalbim

anlatılır: buymuş sana sebep

Kemal Varol

Boyna soruyorum kendime

sırtımda ağırlaşan bir ölü gibi taşıyıp sıkıntımı

nasıl anlatmalı dünyayı

anlaması için çocukların

Sennur Sezer

Annem, kimse seni darıltmamıstır,

Ben seni

Ben seni darıltan kadar.

Şimdi kime açsam derdimi bir bir

Kim benim derdime yanar sen kadar?

Bahtiyar Vahabzade

Bana böylesi garip duygular

Bilmem niye gelir ,nereye gider?

Döndüm işte; acı, yüreğimden beynime sızar

Bu gün de ölmedim anne.

Ahmet Erhan

Babam korkuydu bana,

annem yürek serinliği

En sevdiği oğluydum -bana hep öyle gelirdi-

Uzun avcı öykülerini ilk ondan dinlemiştim

Hayatta ben en çok

annemi sevdim

Abdülkadir Budak

geri dönersem bir gün anne

tandırının ateşine bir odun olarak koy beni…

as evinin avlusunda bir çamaşır ipi gibi.

direncimi yitirdim anne

duaların olmaksızın

Mahmut Derviş

Ağlamak için çok geç şimdi;

Annemi uçuşan kır saçlarıyla

Görüyorum gökyüzü sonsuzluğunda

Göğün suyuna katarken çivitini…

Attila Jozsef

Nasıldır acının kalbine damlayışın söyle

Acısuyu gelir gibi ağzına sunturlu bir sözün

Açılacağın bir deniz de yok senin, yürüsen

Peşinden gelir arsız kahır

Annenin yüzünü hatırlarsın bunaldıkça

Anneler, Allah gibi ancak bunaldıkça hatırlanır

İlhami Atmaca

Ben böyle Hüsran görmedim Anne

ay ışığının gözlerine bakamaz olmuştum, kestane

ağaçlarının buğusundan, anılardan enstantane:

bir yalnızlık, bir saksofonun üflediği dram

sonsuzluğun da annesiydin anne sen

menekşelenmiş bir ağıt gibi dururdun canımın içinde.

Yılmaz Arslan

burada kendini ayıklayan ben

yine de kaçmıyorum

sığınacak bir yer de aramıyorum

bir hain var aramızda ona yer açıyorum

ne de olsa sonuna kadar ihanete açığız

artık iyice anladım

insan yalnız annesini sever

ve tanrıya inanır yalnız

İbrahim Kiras

Narin bir üzüm anne yüreği

ağlaması çocuğun

çöl tülbent üstünde

sarar onunla anne yüreğini

Çocuk harita

anne çocuğun gözleriyle bakar

uyur çocuk

anne bekçi daim

Nuri Pakdil

Annem yok artık. Beni düşünen kalbi yok. Bitti.

Umutsuz olmak istemiyorum.

Umutsuzluğun bir çıkar yol olmadığını biliyorum.

Annem yok artık, yeryüzü çok gördü onu,

Kalabalığın arasında kuş gibi çırpınan varlığını

Çok gördü

Dalgın yüreğini çok gördü

Bizim için çarpan, kaygılarla dolu yüreğini.

Annem yok artık. Bu kesin. Gelinecek bir yere gitmedi.

İşte geldim çocuklar demeyecek

Nasılsın yavrum demeyecek

Sobanın yanında oturup uzatmayacak yorgun ayaklarını,

Sabah kahvaltılarının masası olmayacak artık,

Yine gel demeyecek,

Çıkarken ben kapıdan, çıkıp karanlığa karışırken

Yeni bir dönemi başladı ömrümün,

Annemin olmadığı dönemi,

Onu yüreğimin üstüne nasıl bastırmak

İstediğimi bilemeyecek artık.

Gençlik dönemleri birşey anlatmıyor bana,

Aklımda hep son dönemlerinin annemi

Hayatım sürüp gidecek, annem olmadan,

Ataol Behramoğlu

bir anne atlamış Fırat’tan

üç çocuğuyla biri sırtında

ekiplere haber

boşuna aramayın oralarda

bana vurdu cesetleri…

Esra Zeynep

“Yalnızlık nedir?” diye sordu çocuk

Gülümsedi kadın

“Memeden kestiğimde seni

İçimde doğan boşluk gibidir” dedi.

“Kokundan uzak kaldığım an gibi mi?” dedi çocuk

“Ses sağnağında yüreğine tek bir tınının değmemesi gibi,

Düşsüz uyku gibi,

Renksiz düş gibi,

Çocuksuz ana kucağı gibi” dedi kadın.

Gassan Satar

Bu dizilerdeki; annelerimize benzemeyen anneler

Hadım ediyor şükürlerini onların, tevekküllerini parçalıyor

Surat asıyorlar artık boş ellere,

Hediyesiz , “en azından bi buket”siz ellere surat asıyorlar

İç çekiyor, perdeyi düzeltiyor, mutfağa geçiyorlar sonra

Dilsiz bir sitem demliyorlar elde yok, yok avuçta avuçlara

Oysa annemin günü değil, anneyim ben benim günüm değil

Değil annenin günü de, Allah’ın günü işte, annelerin günü değil

Dilek Kartal

anne ban artık iyiyim

perhizim kaldırıldı

yüzlerim artık yamulmuyor

yüzümde bir şiirin tebessümü

yüzlerim düzgün

artık kabus görmüyorum

takıldığım ufkuna

sürekli bayram hilalleri göndermiyorum

Murat Kapkıner

Sen rüyama gelmeyince sol yanımın acısıyla uyanıyorum anne.

Sol yanım acıyor anne.

İşte tam şurası,

Sol yanım çok acıyor anne.

Seni çok özledim,

Anne çook.

Ayla Aydemir

Sorma ki başımdan çok şey geçti mi?

Ah… eğer anlatsam sergüzeştimi!

Nasıl terk edildim, nasıl atıldım;

Anne aldatıldım, ah aldatıldım,

Belki her zamandan fazla severken.

Bir lahza bahtiyar olayım derken,

Bilmezsin kaç gece böyle ağladım!

Şimdi tecrübem var, artık anladım:

Aşk, o bir masalmış, yalanmış meğer!

Seven bir kalp için sığınılacak yer

Yalnız o kucakmış, yalnız o dizmiş…

İnsanlar ne kadar merhametsizmiş.

Orhan Seyfi Orhon

annem yüz yaşını birkaç yıl geçti;

bir buçuk yıldır da, upuzun bir rüyada

kanatlarını deniyor,

katılmak için tanrıya dönen göçmen kuşlara.

yalnızca sütünü içmek, ilaçlarını almak,

bazen de kısa repliklerini fısıldamak için

girip çıkıyor oyunlara.

Cahit Koytak

annesine dargın ölecek küçük kız,

annesi bunu bilmeyecek.

gülkurusu akşam alacası içinde

ölü bir kuş taşıdığını.

Asuman Susam

Yüreğimde sonsuz bir uçurum duygusu

Annem hiçbir zaman bilmedi bunları

Yüreği büyümüş bir çocuktum ben

Gizli gizli ne kadar çok ağladım

Bir gün öleceğini düşünerek onun

Annem yok artık,

Onun yüreğindeki ben de yokum,

Yani annemle tanımlanan ben de öldüm onunla

Şimdi,

Yeni bir tanıma alıştırmalıyım kendimi,

Şimdi,

Ben kendimi düşünmezken bile

Kim düşünür beni…

Ataol Behramoğlu

Anne öldü mü çocuk

Bahçenin en yalnız köşesinde

Elinde siyah bir çubuk

Ağzında küçük bir leke

Çocuk öldü mü güneş

Simsiyah görünür gözüne

Elinde bir ip nereye

Bilmez bağlayacağını anne

Kaçar herkesten

Durmaz bir yerde

Anne ölünce çocuk

Çocuk ölünce anne

Sezai Karakoç

Söz bitti. Annem öldü. Saklanacak karanlığım kalmadı.

Alın yalnızlığımı örtün üstüne,

artık üşümem akşamları.

Bir ağaç düşünün ki; terk edilmiş olsun yalnızlığına

uçurum kenarında

eğik, cılız,

tutunamadı dallarıma.

Ah! haksız yere hırpalanmış sahipsiz çocukluğum.

Birer deniz feneriyken karanlıkta anneler

fırtınada kaybolan bir gemiydi henüz zaman

fırtınada bir gemi,

bir gemi kâğıttan.

Oya Uysal

Bir anne, bebeğin burnunu ovar

Ta ki uyansın da bir yiyecek arasın.

Zira o habersizce aç halde uyumuş,

Mevlânâ

annem

sütten bir ikon gibi hayat damarlarımda

oğluna uzun bir ağıt olduğunu söylüyor

manasız buluyorum bütün ayinlerimi

gözlerimi afyon gibi içime çekiyorum

rahibeler görüyorum meryem güzelliğinde

ağır taş merdivenlerde baharı gözlüyorlar

bir kapı aralanıyor badem çiçeklerinden

küçük bir tufan alıyor çiçekleri, baharı

annem bir rüya oluyor, benimle konuşuyor.

Mehmet Aycı

Dalsam çocukluğumun eğri sokaklarına

Büyüyen yanım beni arayıp bulamasa

Girsem büyük dünyama birden ufalsa masa

Değse alnım annemin ıslak dudaklarına

Sedat Umran

Yine döndüm gecenin kalbinden kalbimde kör kuşlar

-bazen bir çocuk ağlar ya içimde sabaha kadar-

başını dayamış gecenin dizlerine odam

şehre bakan pencereyim ben

hayatın dışına düşüyor gölgem.

–Sahi anne! Sen hiç çocuk olmuş muydun eskiden?

Oya Uysal

Anne hayatta her şeydir: Hüzünde teselli, kederde umut ve zayıflıkta güçtür.

Halil Cibran

Kırık Kanatlar

Söyle evladım, diye teselli ederdi annem beni. Söyle de içine hicran olmasın. Hicran oldu anne.

Oğuz Atay

Tehlikeli Oyunlar

Bu anda oğlunu tekdire değil, teselliye muhtaç bulan annesi, gülümseyerek: «Oğlum» dedi, «hastalığının sebebi buysa müsterih ol, sen iyi olunca her şeyi ben yaparım.»

Decameron

Boccacio

Kimse hatırlamıyor adımı

Bahar gelmiş.

Balkonlar serin

Annelerin çocuk ambarı balkonlar serin

Su dalgın değil. bademler açmış

Sahi kaç yıldır yalnızım ben

Refik Durbaş

Annemi ölmüş gördüm rüyamda.

Ağlayarak uyanışım

Hatırlattı bana, bir bayram sabahı

Gökyüzüne kaçırdığım balonuma bakıp

Ağlayışımı.

Orhan Veli

Eski bir fotoğraf hatırlattı bana

Ölüm yıllar önce omzuma

Dokunmuş

Sana saklıyordum

Oysa omzumu anne

Başını yaslayacağın

Günler için.

Gökhan Akçiçek

bir gün çözüp bakışlarımı tel tel kirpiklerimden

elif elif ağlayan gümüş saçlı bir anneye bağışlayacağım

son kez ağlayacağım belki düşerken sevdanın eşiğine

varsın bağışlamasın beni hayat ki,

ay uzak tepelerin ardına çekilsin

çarpa çarpa dövsün kıyılarımı acılar

yarasına figan düşsün kırlangıçların

eriyip gitsin hüzünlü bakışlarımda ne varsa

yokluğuma kahırlanmayacaksa bu kent

ah! çekmeyecekse ardımda kalan anılar

Nuri Can

Öyle yalnız kaldım ki hayatımda

Kimi gün öldüm kimi gün ilah oldum

Çok zaman annemin dizlerine hasret

Koydum başımı kendi dizlerime

Doya doya ağladım

Cahit Sıtkı Tarancı

Mohsen Namjoo konserden 2 saat önce annesinin vefat ettiği haberini alır. İran’a dönmesi yasak, sürgün. “Bugünlerde dünya benim için evimden bile daha küçük” diye bir bölüm var şarkıda. Ağlamaya başlıyor, “Toranj” şarkısını da ayakta ağlayarak söylüyor.

Mohsen Namjoo

Karda soğuk kokardı paltosu Peder Bey’in

Soğuğun da kokusu mu olurmuş? Demeyin

Babalar paltolardır, siyah, gri, lacivert

Her pederin pederi kendi yüreğine dert,

Her anne yüreginde kendi annesi anı,

Bilinç okyanusunun köpek balıklarıysa,

Parçalar anılara biraz derin dalanı

Hüsrev Hatemi

Ağlamak için çok geç şimdi;

Annemi uçuşan kır saçlarıyla

Görüyorum gökyüzü sonsuzluğunda

Göğün suyuna katarken çivitini...

Attila Jozsef

anne beni merak et

kaybolmam yakın

Fulya Codal

Beni bir şiirden mi doğurdun anne anneler başka ne doğurur

beni bir şiirden mi doğurdun anne mısrâlar bana anne diyor

Hüseyin Alemdar

geri dönersem bir gün anne kirpiklerine örtü yap beni

ört kemiklerimi

ayaklarınla kutsanmış çimenlerle

bağla beni...

saçının bir tutamıyla

...elbisenden uçuçan bir iplikle

Mahmut Derviş

Pencerem kuşları çekmiyor

Soluğu azaldı nergislerin

Üç tarak olsa taranmaz Yuku-Lilinin saçları

Ben annesi çalışan bir çocuğum

Gülten  Akın

boşadır ayrılığı anlatmaya çalışmak

anlarsa ancak yüreği anlar bir çocuğun

annesinden ayrılmışsa)

 

Akgün Akova

susulur, orda işte, sesindeki kargaşaya aldanır gönül

bir gün bir çocuk mecbur sorar:

bu nasıl gitmek

kahır, korku, sabır; vedâ bile mahrum bana

yalnız, etten ve kemikten bir ses: gitme!

hüküm soran donuk annedir

öpüp başıma koyduğum bir el

gıyâbında yargılanır kalbim

anlatılır: buymuş sana sebep

Kemal Varol

Dün akşam gün batmadan

Yaşlı ölülerin arasına

Bir küçük misafir geldi.

Çocuk bahçesinde kovası kalmış

Kumların üstünde küçük küreği.

Besbelli çok yorgun hemen uyudu.

Doğruldu yerinden yaşlı bir ölü

Örttü üstünü:

Madem ki annesi burada yok,

Bu küçük kız bize emanet,

İlerde yatan bir başka ölü

Yavaşça seslendi:

Başındaki kurdelayı çözüp katlayın

Ütüsü bozulmasın.

Baki Süha Ediboğlu

erkekler ölümü bekler dönmek için annesine

meğer kardeşler de nifak, durgunlaşırken arkadaşlığın arkı

hastalık neden yakın ediyor insanın ırağını

Yücel Kayıran

giderim gitmesine lakin

oyuncaklarım kimin olacak

beş vakit tuttuğu anneciğimin

kollarım kimin, parmaklarım kimin olacak

Gülten Akın

o uzak evden hayatın neşesinin kaçmış olduğunu

biliyorum şimdi

bir çocuğun annesinden ayrılık matemine ağlamakta

olduğunu

biliyorum şimdi

ancak ben yorgun ve perişan

arzu dolu yolu bırakıyorum

yarim şiir, arkadaşım şiir

onun huzurlu eline ulaşıncaya değin gideceğim

Furuğ Ferruhzad

Ey bir hüznü büyüten solgun anne

Sen de düşün benden sana kalan ne.

Metin Altıok

Bir insan ha aslan pençesinde paramparça olmuş

Ha olmuş şiirimin nişanı

Aynı kaderdir onu bekleyen

Annesi yakında ağlayacak ona

Hasan Bin Sabit

Annemle karanlık geceler bazı çıkardık;

Boşlukta denizler gibi yokluk ve karanlık

Sessiz uzatır tâ ebediyyetlere kollar…

Guyâ o zaman, bildiğimiz yerdeki yollar

Birden silinir, korkulu bir hisle adımlar

Tenha gecenin vehm-i muhâlâtını dinler…

Yüksekte sema haşr-ı kevâkiple dağılmış,

Yoktur o sükûtunda ne rüya, ne nevâziş;

Bir sâ’ir-i mechul-i leyâli gibi rüzgâr,

Hep sisli temasiyle yanan hislere çarpar.

Ahmet Hâşim

Anne ben geldim, yoruldum artık

Her yolağzında kendime rastlamaktan

Hep acılı, sarhoş ve sarsak

Şiirler çırpıştıran bi adam

Ahmet Erhan

Buğday başakları arasına daldığında,

Kaybolan o sarı saçlı çocuk,

Şimdi babasının evlendiği yaşta.

...

Anne ben çok yoruldum..

Erdem Arslan

Bu garip dünyada ben yadırgadım yerimi…

Yıllardan sonra bir gün görüp çektiklerimi,

Tanrım, bir meleğine emredecek: “Yetişir!”

Gözlerimi o saat sessiz kapayacağım.

Beni bekleyedursun artık ılık yatağım,

Bütün yorgunluğumu alacak bir teneşir.

Bir yükü atmış gibi sırtımda bir hafiflik,

Oraya geçmek için aşacağım bir eşik.

Bir lâhza tutacağım bana uzanan eli.

Bir el gözlerimdeki perdeyi sıyıracak.

Onları bulacağım!.. Ve annem şaşıracak:

“Oğlum! Ne kadar da büyümüş ben görmiyeli.”

Ziya Osman Saba

Dünya ellerimden kayıyor sanırken,

Kayan benmişim onun ellerinden;

Anne, Baba, Arkadaşlar ve nicesi

Buhar oldular ardarda

Sıklıkla gözlerimde yağar yağmurları…

...

Saz heyeti, neden vedalaşmadan

Arkanıza bakmadan gidiyorsunuz?

Hüsrev Hatemi

Ve ben;

Öyle küçüğüm ki,

hayatın kollarında.

Annemin adı;

henüz sadece anne…

Sahir Üzümcü

Canımın içini özlerim şimdi, üşüyen nefesiyle; 

İstanbul dönmesem sana, 

dönmesem çirkin ekmek kavgasına, 

annemi aldın, süründürüp hastane kapılarında, 

 

Adnan Özer

‘Biz artık gitmeliyiz dağımıza anneciğim

Yorgun geldim savaşmadım ama

Bir ceset gibi ayaklarının dibindeyim’

Cahit Zarifoğlu

bir gün gelir hasret dolu bakışların bu

hüzünlü şarkılara kayar benim anam oydu

diyerek beni sözcüklerin arasında arar.

Furuğ Ferruhzad

Çıt yok bellekte

Acı anıları ilerlere kaçırmıştır

Çocuklarını kurtaran anne gibi.

Behçet Necatigil

sokakları gönendirmek için gezinen yüzüm şimdi pas

artık kesif kokularla anılıyor adım ve cismim

her kötülüğe varım artık: annem beni görmüyor

çünkü anneler bir gün icâzet verir her cocuğa:

git ve gözlerin güz olmadan başkalarını öv artık.

eski bir sevgilinin hatırasını örter gibi

kapandı ardımdan yedi kibir bir karar üstüne

yüz sürdüm yolların sonsuz âvâzına, yürüdüm

melekler bakmasın diye uyurken örtünen annem

ben uzak yaşına gelince şimdi naz:

âh ki büyüttüm çocuklarımı başkalarına!

Kemal Varol

cebime tıktığım kuşlar çok üşüyor

geriye sayacağım söz veriyorum, vurmayın

vurmayın kuşlarım ağlıyor, geriye sayacağım

anne, hangi sayıdan başlayacağım?

Altay Öktem

İnsan hep başlangıca inanıyor

Annenin dokunuşu

Ve ilk soluk

Bir el saçlarda gezinirken

Şefkatli bir yürek

Öyle sanıyor dünyayı.

Bejan Matur

Çocuklar travmatik oluyorlarmış boşanınca babayla anne

O ne ki, bizimkiler kaç evi başımıza yıktılar her mahallede.

Birhan Keskin

dayanmak çok zor anne

dindirmez artık en serin gülüşler bile

içim yanıyor anne

çözülmez bir düğüm bu bağlandım bile bile

 

Sıtkı Caney

Gizemli kokular ve gülüşler

Beni bir yaza gömdülerdi bir zaman

Annem olan bir sessizlikte

Belki de onun kalbidir açan

Derin bir gülün içinde

 

Ataol Behramoğlu

Yaprak nasıl düşerse akıp kaybolan suya

Ruh öyle yollanır uyanılmaz bir uykuya:

Duymaz bu anda taş gibi kalbinde bir sızı;

Fark etmez anne – toprak ölüm maceramızı.

Yahya Kemal Beyatlı

Sevgili çocuk

Hem sevgili hem de çocuk olan

Ah, bir de büyümeye çalışmasan

Anneni sev, çiçeğini kokla

Kaplumbağana biraz yeşillik ver

Durma benim gibi yağmur altında

Sevme benim gibi

Ahmet Erhan

Gölgende buldum ey dal bir anne ihtimamı.

Şahane manzaraydı dünya sınırlarında

Bir kubbenin rüku’u, bir zirvenin kıyamı.

Arif Nihat Asya

Öptüğünden beri anneciğim, en son defa sen beni

Her kapıdan kovdu oğlunu, muhabbet bekçisi

Bütün gönüllerden ılık, yumuşak, kabrinin taşı

Orada aksın göz yaşımın en acısı ve en tatlısı.

Abdullah Tukay

Annem yollara bakarak uzatıyor ömrünü

Kızlarını kendi yaşına getirdi uğraşa uğraşa.

Mezarlığı yatak odasına taşıyalı beri

Yalnız oğullarının uzaklığını büyütüyor.

Ödül müsün ceza mı ey geçmiş zamanlar

Kurtulan da mutsuz senden kurtulmayan da.

Şükrü Erbaş

bu kadar bebek ölüsüyle,

bu kadar çocuk ölüsüyle,

bu kadar anne ölüsüyle,

bu kadar seyirciyle

ve bu kadar sessizlikle…

Cahit Koytak

Biz çocuktuk, seni defneylediler

Bî-vefâ kumlara bî-kayd eller.

O zamandan beri, müştak’u zebûn.

Ne zaman Kıbleye dönsem dil-hûn,

Seni bir mafhede pûyân görürüm;

Sonra kumlarda perişân görürüm.

Bir diken belki delîl-i kabrin.

Develer belki ziyaretçilerin;

Kim bilir, belki de. pâ-mâl-i gubâr.

Ne diken var, ne ziyâret, ne mezâr;

Ne de sen… Bense bugün derdimle

Seni inletmeye geldim, dinle.

Tevfik Fikret

Annemin naʹşını gördümdü;

Bakıyorken bana sâbit ve donuk gözlerle. 

Acıdan çıldıracaktım.

Aradan elli dokuz yıl geçti.

Âh o sâbit bakış elʹan yaradır kalbimde.

O yaşarken o semâvî, o gülümser gözler

Ne kadar engin ufuklardı bana;

Teneşir tahtası üstünde o gün,

Bakmaz olmuştular artık bu bizim dünyaya 

Sezai Karakoç

Annem, zamandan kalan cevherimdi

Dünya kargası çaldı cevherimi

Pervîn‐i İ’tisâmî

Hezâr şîri bu deştün zebûn‐ı pençesidür
Ne şir virdi ‘aceb tıfl‐ı câna dâye‐i ‘aşk

Şeyhülislâm Yahyâ

Ak saçlı başını alıp eline,

Kara hülyalara dal anneciğim.

O titrek kalbini bahtın yeline,

Bir ince tül gibi sal anneciğim. 

Necip Fazıl Kısakürek

Annem

Hadi tek başına

Uyu bakalım der geceleyin

Görmeden

Elimdeki pırpır uçurtmayı 

Fazıl Hüsnü Dağlarca

sahi senden mi doğdum anne

yollar nehirler kuşluk vakitleri dururken

bir insandan mı doğar bir çocuk 

Haydar Ergülen

Uykusunda, uyanık, seyredilen bir çocuk 

Gülümser masum.

Yıllar sonra bileceği yakınlığı o yaşta, 

Anne baba arasında adlandıramadığı 

Bakışları, ilgiyi şimdiden anlar da 

Gülümser

Bilirim.

Behçet Necatigil

Çocuk düşerse ölür çünkü balkon

Ölümün cesur körfezidir evlerde

Yüzünde son gülümseme kaybolurken çocukların 

Anneler anneler elleri balkonların demirinde

Sezai Karakoç

Hilmi diyor ki annem

Çiçek işlemeli bir lâmbaydı

Karartma gecelerinde

Tabut kalın ciltli bir kitaptır

Senin de çocukluğun bir ceviz tabut muydu 

Usulca denize bırakılan? 

Hilmi Yavuz

İlmin derin görüşleri, aklın hükümleri 

Doldurmuyor boşalmış olan hisli bir yeri.

Yahyâ Kemâl Beyatlı

Rıhtımda kalanlar bu seyâhatten elemli,

Günlerce siyâh ufka bakar gözleri nemli.

Bîçâre gönüller! Ne giden son gemidir bu!

Hicranlı hayâtın ne de son mâtemidir bu!

Yahyâ Kemâl Beyatlı

Sürekli sevgiyi duydukça anne toprakʹtan. 

İçimde korku nedir kalmıyor yok olmaktan.

Hayâtı râyiha sihriyle sindiren toprak,

Bugün ne semtine baksam, çiçek, çimen, yaprak! 

İçinde râhata varmış yatan azîz ölüler

Demek ki böyle bahâr örtüsüyle örtülüler!

Yahyâ Kemâl Beyatlı

Ey eski kamer, sen bizi elbette bilirsin!
Annemdi o nûrunda gezen zıll‐ı mehâsin,
Bendim o çocuk, bendim o sîmâ‐yı tahayyür
Bir gün ki hazân ufka kızıl dalgalı bir nûr,
Bir kanlı ziyâ haşrediyorken onu bir yed
Bir bâd‐ı haşîn aldı o rü’yâyı müebbed.
On beş sene evvelki hakikat hep o gündür
Rûhumda bugün zulmet‐i pür‐girye onundur

Ahmet Hâşim

Anam doğurdu beni Sivas ilinde

Sivralan Köyünde tarla yolunda

Azığı sırtında orak elinde

Taşlı tarlalarda avuttu anam

Aşık Veysel

sen neysen o kadarsın, ey akşam!

annem içini çekiyor kimi ansa;

ürkü!.. biri ansızın bir gül koparsa;

şimdi uzak olandır neye ulaşsam…

Hilmi Yavuz

annem yıldız kayıyor içinden dilek tut

koşuyor sana kısa pantolonlu çocuk

Nevzat Çelik

Eger dîbâ ola egninde ger post

Anadan gayrı olmaz ogula dost 

Rûmî

Anadur oglını gine avutdı

Bu tasvîrile sûretden sovutdı 

Ahmed Rıdvân

Başımı gavgâya saldı tıfl iken ‘aşkın senin

Mâderimden emdiğim şîri harâm itdin bana 

Mehmed Sıdkî 

Zâra gelse mâder eyler şîr ile tıflânı meks 

Mehmed Sıdkî 

Dil-i zârum eger matlab-res olursa bulur ârâm

Keser gûdek figânın mâder-i pistân-ı şîr olsa 

Sa’îd Giray

Âlemün ‘arz itseler ser-cümle hulviyyâtını

Gelmeye ma’sûma hergiz şîr-i mâderden leziz 

Süheylî 

Kenâr-ı dâye-i gerdûnda ol tıfl-ı yetimüm kim

Mükerrer zehr nûş itdürmeyince şîr vermezler 

Âgâh 

Kucagımdan kim alır âh o tıfl-ı nâzı

Çıksa bir kerre hele dâyenin âgûşundan 

Sünbülzâde Vehbî 

Âgûşa çekeydim o ciger-kûşe misâli

Bir hem-ser ü hem-şîre vü hem-dâyen olaydum 

Şûhî Bengîzâde

Anası koynında arar yitigin ‘Âşık kişi

Ceyb-i gülde bûy-ı yârı gonce-i handân arar 

Âşık Çelebî 

Olıcak emr-i Hudâyile Nedîm-i zârın 

Mâder-i müşfikası ʽâzim-i şehrâh-ı bekâ 

Gelüp iki gözüne yaş dedim târîhin

Sâlihâ kadına cây ede behişti Mevlâ 

“Ağlayan,inleyen Nedîm’in şefkatli annesi Allah’ın emri ile ölümsüzlük âlemine varınca gözüme iki damla yaş gelip târîhini söyledim: Mevlâ Sâlihâ kadına cenneti mekân etsin.”

Nedîm

Hûn‐ı dil‐hûn‐âba rîz‐i çeşm‐i rikkattir bugün
Her taraftan rû‐nümâ âlâm‐ı hasrettir bugün
Ben libâs‐ı mâteme girdikçe ağlar kâ’inât
Ağladıkça ben cihân mağmûm‐ı fıtrattır bugün

Ben seni şâd eyledim ammâ cihân şâd etmedi
Tâliʽ-i maʽkûsu giryân-ı nedâmettir bugün
Ettin isbât-ı şeref mâder Hüseyn’in neslisin
Meşhedin ‘aşr-ı Muħarremdir şehâdettir bugün

Kırk bir ihlâs ile bir târîh-i mühmel söyledim
Mâderin rûhu karîn-i Rabb-i ‘izzettir bugün

Abdülaziz Mecdî Efendi

Bagrum kebâb oldı benüm gözyaşı akdı mül gibi 

Pür-hûn surâhî gibi dil söyler zebân gul gul gibi 

Hâtır perîşân târ-mâr sünbül gibi kâkül gibi 

Aglayayın bülbül gibi hiç gülmeyeyin gül gibi

Câm-ı şarâb-ı ‘aşk ile sekrân olayın varayın 

Su gibi sahrâya düşüp giryân olayın varayın 

Bagrum delindi nâyveş nâlân olayın varayın 

Aglayayın bülbül gibi hiç gülmeyeyin gül gibi

‘Aşka olayın âşinâ bilişlerümi yâd idüp

Evvel bahâr olursa da âhir hazânı yâd idüp

Aglayayın bülbül gibi hiç gülmeyeyin gül gibi 

Filibeli Vecdî 

Cenâb-ı Şeyh Zeynü’d-dîn Efendî zevcesi hayfâ 

‘Ubûr itdi bu şîvengâhdan bu cisr-i mâtemdür

Hezârân lokma tabh itdi eliyle elli yıl bunda 

Geçirdi mevkıf-ı haşri bu dergâh-ı mükerremden

Olınca duhter-i pâkîze-i mısrîye hem-âgûş 

Mükâfât-ı ‘amel buldı cenâb-ı hayy ü erhamdan

Ümîd-i şefkat ile fevtine Zâ’ik didi târîh

Nesîbe Hânum oldı münzevî el çekdi ‘âlemden

Şeyh Mehmed Emin Zâ’ik Efendi 

Ben mâder için ederken efgân 

Olmakta semâ benimle giryân

Artmaktadır iştiyâk-ı mâder 

Lakin ebedî firâk-ı mâder

Ya Rabbî yakışmıyordu ölmek

Ben varken o toprağa gömülmek

Yaşar Nezîhe Hanım

Mâder-i Mütehassır

Hisseylediğim dilimde her an! 

Hasret denemez azâb-ı nirân 

Ateşînde cân sîne-i suzân, 

Elbette ederdi beni perişân… 

Evlâd-ı firâkîdir bu hüsrân 

Yezdan açsın bu hâli yezdân 

ʽİcâz-nümâ olan o sultân

Çektim nice ızdırâb-ı mihnet 

Nezdimde kalır diye o hey’et; 

Takdîr-i Hüdâyı sabr u gayret 

Tabîre nasıl eder kifâyet! 

Vâkiʽ yine ayrılık nihâyet 

Evlâd-ı firâkı gamlı hasret, 

Yezdân açsın bu hâli yezdân 

ʽİcâz-nümâ olan o sultân

Nezdimde iken o nazlı etfâl 

Eylerdi beni hep inler işgâl 

Gelmez idi istirâhat-i bâl; 

Râhatların etmedikçe ikmâl

Nigâr Hanım 

Ağlama ey verd-i âl 

Em memeden lezzet al 

Cüz’î n’olur hâba tal

Niceye dek bu figân 

Şeref Hanım

Em meme feryâdı ko 

Yat uyu ey mâh-rû 

İşte sana ninni bu

Eyle dilin şâdkâm 

Şeref Hanım

Yat uyu çekme mihen 

Süd içün ey sîm-ten 

İşte meme işte sen

İtme figân ü bükâ 

Şeref Hanım

Ben yirmi üçe girince mâder 

Hep işleri risk edip ser-â-ser

Evlenme sözü ederdi tekrâr 

Fikrinde eder dururdu ısrar

Teklîfine i’tirâz ederdim 

Ben doğruca derse giderdim

Üstâd idi mâdere birâder 

İrzâya çalıştılar berâber

Tâm birisine eyledi temâdî 

Terk eylemedim yine ‘inâdı

Gördüm ki bekâ-yı nev’-i insân 

Bulmuş bir cihetle şekl-i imkân

Eşyâdaki izdivâca baktım 

Evvelki inâdımı bıraktım

Teklik yakışır Hüdâ’ya ancak 

Mahlûk ise çift olur muhakkak

Mâder beni eyleyince irzâ

Hep kendinin oldu sanki dünyâ 

Abdülaziz Mecdî Efendi

Mâderin ser-tâc-ı fahr u hürmet ü iʽzâz kıl 

Mâderin memnûn eden elbette ber-hor-dâr olur

Nûr-ı ‘aynım en mühim pend-i mükerrerdir sana 

Vâliden her hürmete şâyeste-i îsâr olur

Mâderin kalbindedir Hakkın rızâ-yı aʽzâmı

Hüsn-i da’vâtiyle hatta yok olan şey var olur 

Abdülaziz Mecdî Efendi 

Buna huccet nebînüñ beyânı

Ki didi mihnet akdâm ümmehâtı

Götürseñ her birini kenefge ger 

Hem iderseñ niçe kez hac-ı ekber

Ödenmez hakkı atanuñ ananuñ 

Kalur bu yanuñda olmasun gümânuñ

Dilerseñ Hak Taʽâlâ'dan rızâyı

Atadan anadan algıl duʽâyı 

İbrahim b. Bâlî

Peder ü mâdere eyle taʽzîm 

Yaʽni ifrâtla eyle tekrîm

El-hazer olmayasın ehl-i ukûk 

Ki odur ekber-i erbâb-ı füsûk

Öf deme başına ursa farazâ 

Dâ’im eyleyegör celb-i rızâ

Vâlideyne sözümüz yok amma

Arama gayride âsâr-ı vefâ 

Nesre Çeviri: “Babaya, anaya hürmet göster. Yani onlara fazlaca saygılı ol. Sakın ana-babaya asi olanlardan olma. Ki onlar en büyük yanılgıya uğrayanlardandır. Mesela başına vursalar bile öf deme, her zaman rızalarını kazan. Ana-babaya sözümüz yok ama başkasında vefadan eser arama.” 

Sünbülzâde Vehbî

Dün ü gün şoldur sana himmetleri 

Kim bilesin sen kamu ni‘metleri

Her neye kim sunsan elün irişe 

Mâla mülke ni‘mete her bir işe

İstemez bunlar ki sen aç ölesin 

Yâhud uşbu halka muhtâc olasın

İlla isterler senün begligüni

Halk içinde kamudan yigligüni 

Âşık Paşa

Bir zaman ata ana işler idi 

Oglını vü kızını bisler idi

Bu kez ogul kız gerek kim işleye

Atayı vü anayı hoş bisleye

Âşık Paşa

Cennetime dir koram bilün

Ata ile anayı razı kılun 

Ahmed Mürşîdî

Bu bizden öndin gelenler ma’nîyi pinhân didiler

Ben anadan togmış gibi geldüm ki ‘uryân eyleyem 

Yûnus Emre 

Alur yigidi kocayı yakar ananun içini

Yûnus Emre

Atan anan hak’ı yitürdünse

Yeşil tonlar geyenesin tonanasın 

Yûnus Emre 

Bâddan goncelere hâmile oldu gül-bün

Öyle kim Îsi’ye Cibrîl deminden Meryem 

(Gül kökü, Cebraîl nefesinden İsâ’ya gebe kalan Meryem misali rüzgârdan, güllere hamile kaldı.)

Fuzûlî 

Safâ bağışlamış bâğa sabâ Îsîleyin demden

Yeşermiş kuru ağaçlar netekim nahl-i Meryem’den 

(Sabah rüzgarı bahçeye İsâ gibi nefesinden esenlik bağışlamış. Kuru ağaçlar Meryem’in fidanın gibi yeşermiş.)

Nesîmî

Veysel Karanî Hazretleri ve Annesi

Halk arasında Veysel Karânî diye bilinen Uveys Karanî Hazretleri, Mekke civarında bir semt olan Karan’da yaşamıştır. Rivâyetlere göre bu zât, Hz. Muhammed (s.a.v.)’i görme aşkıyla yanıp tutuşmasına rağmen hasta ve yaşlı annesini bırakıp Peygamber’i görmeye gidememiştir. Bundan bir şekilde haberi olan Peygamber yanındakilere Uveys Karanî’yi övmüş, onun cennette olacağını söylemiştir. Yanındakiler bu zâtın kim olduğunu sorunca Hz. Muhammed (s.a.v.), dünyada onu zâhir gözüyle göremeyeceğini, Karan köyünde ibadetle meşgul bir hâl ehli olduğunu; gözleri kör, eli ayağı tutmaz ihtiyar annesini şeriata bağlılığı yüzünden bırakamadığı için kendisini görmeye gelemediğini, hayatını deve gütmekle kazandığını anlatmıştır. Sahâbelerden Ebu Bekîr onu görmek istediğini belirtince Peygamber onu Hz. Ali ve Hz. Ömer’in göreceğini söyler ve onlara Uveys’i gördükleri zaman ümmetine dua etmesini söylemelerini ve hırkasını ona vermelerini vasiyet eder (Tansel, 1975: 223).

Ana hakkı için Peygamber sevdasını içine gömen ve sonunda Peygamber’in övgülerine mazhar olup onun mübarek hırkasını alma şerefine nâil olan bu zât, evlatlık vazifesini yerine getirmenin Allah katında öneminin delîlidir. Veysel Karanî Destanı’nda onun, gözleri görmez annesine gece gündüz baktığı, annesini arkasına bağlayıp deve gütmeye gittiği, onu bir gölgeye bırakıp develeri güttüğü, anasına hürmet ettiği için Allah tarafından yüceltildiği anlatılır:

Kimdir ol sultân-ı Veysi âşikâr 

Ol Yemen elinde idi bahtiyâr

Deve güderdi gece gündüz yakîn

Varidi bir gözsüz anası anın 

Bekler idi anı ol leyl ü nihâr

Arkasına alur idi çün müdâm 

Deve güdmege giderdi ol hemân

Kor idi bir gölgede anı hemân 

Devesini güder idi ol yakîn

Ücretile develeri ol güder 

Gice gündüz Tenriye tâʽat ider

Anasına ider idi hürmeti

Anın için buldı Hakdan rifʽati 

Ey mûnis-i rûzgârum ane

Gam-hârum ü gam-güsârum ane

Men dâr-ı bekâya azm edende 

Dünyaya vedâ edüp gedende

Mensüz çeküp âhlar figânlar 

Sahrâlara düşdügün zamanlar

Düşse yolun ol olan diyâra

Fuzûlî

Göçdi kâfile gitdi karanluk gece 

Sormagıl kim Yûsuf’un hâli nece

Deveye bindürdüler aldı gider 

Anası kabrine uğrar gör n’eder

Çünki Yûsuf anası kabrin görür 

Kend’ özün şol deveden endürün

Bir zaman ağlar ol kabri kucar

Gönülinden sırrını söyler açar 

Şeyyâd Hamza

Yûsuf u Zelîhâ

Çü buldı dâyesi agzını şîrîn

Bu lezzetden didi adını Şîrîn 

Ahmed Rıdvân

Hüsrev ü Şîrîn

Geld’anası urdı tâbûta yüzin

Bîm-idi k’öldüre anda kendüzin

Aglayıp üstine anun zâr

Gözlerinden dökdi hûnîn cûybâr 

Ahmedî

Lezzet-i dünyâya mâ'il bilmez uhrâ zevkini

Ana rahmin nitekim bâğ-ı cinân bilir cenin

Hayâlî

Tıfldur pend-i peder dinlemez ol mâh dahı 

Şîr-i mâder yirine içmege kanum özenür

Bâkî

Bu  sebebden bilübem kim bu cihân avrettir

Avretin böyledir evlâdı ile ef'âli

Ulu evlâdı keser südden ü te'dîb verir 

Süd verip lutf ile bağlar beşiğe etfâli 

Fuzûlî

Mehd içinde tıfla benzer nâ-şüküfte goncalar

Kim salar gehvâresini nitekim mâder nesîm

Mesîhî

Arkama sâyen girüb dâ'im kucagında tutar

Her gice bekler beni tâ subh dek bî-hâb şem'

Zâtî

Takınur göz degmesün diyü hamâ'il boynına 

Sakınur yavuz nazardan n'eylesün anacugı

Bâkî

'Ayb itmek olmaz âh-u-enîn itdügünüze 

Çün mihr-ü-şefkat ile bugün ata anasuz

Necâtî

Gam atam oldı derd anam yine hecründe yek-sânem

Esirge bu yalunuzın bu gün atanun ananun

Necâtî

Ey Behiştî ma'ni ebkârın ne ra'nâ beslemiş 

Eyle billâhi ri'âyet lutf-ı tab'un dâyesin 

Behiştî

Nevrûz gülün tıflına hem dâyelıg eyler

Hem nergis-i mahmûr didi lâleye lâlâ

Cemâlî

Ana hûr u melek dadı vü lâla olmağa hâzır

Ne dem muhtâc olursa hidmet-i dadı vü lâlaya

Nef’î

Anemin bana öğrettiği kelime

Allah, şahdamarından yakın bana benim

Annem bana gülü şöyle öğretti

Gül, O‟nun O, sonsuz iyilik güneşinin teriydi

Annem, gizli gizli ağlardı dilinde Yunus

Ağaçlar ağlardı, gök kuyulaşırdı güneş ve ay mahpus

Sezai Karakoç 

Ben Hızır... gün... falan saatte... yerde 

İnceleme yaptım

Anne suçsuzdu ve öldü

Baba suçsuzdu eski incirler gibi hışırdıyordu

Küçük çocuk suçsuzdu

Bal rengi bir akıl sarasına bağışlandı.

Öbürleri suçsuzdu

Çiçeğe yeni durmuşlardı

Suçlu bendim

Geç kalmıştım

Sezai Karakoç

Sabahları gün doğmadan uyanır

Dilini yutacak olur içi kanlanır

Gün boyu çalışır aydınlanır

Kederini anlarsanız size ne mutlu

Acır fakir çalışan kadınlara

Titrer bir gönül kıracak diye hanım dizi

İncedir billurdandır yoktur gölgesi Türkiye‟de

Bir meçhul Meryem mermerden değil ama kutlu

Gözlerine baksanız erirsiniz kar gibi

Elinizi sallasanız rüzgârından sallanır

Bir geyik olur sizi arar melül ve bakır

Görür gibi uyur konuşur gibi susar güler gibi ağlar 

Sezai Karakoç 

Bir kadını al onu yont yont anne olsun

Her kadın acıma anıtı bir anne olsun

Çocuklara açılan mavi kırmızı pencere anne

Sen bu şehrin sokaklarından geç pencerelerle

Bir insanı al onu çöz çöz çocuk olsun

Sezai Karakoç

Ve anne ilkin düştü

Anne indi demire

Bir ağıt var çamaşır ipinde bile

Artık kurşundan gölgeler baba ve kardeşler

Durup suçluyorlar birbirlerini

İlerlerken lanetliyor her biri kendisini

Öldü anne ve mutfaklar kilitlendi

Kilerler boşaltıldı farelerce

Anne gitti evler döndü yazlık otellere

Anne gitti ve sular buruştu testilerde

Artık çamaşırlar yıkansa da hep kirlidir

Herkes salonda toplansa da kimse evde değildir 

Sezai Karakoç

Ve kadın, anneden çocuğa akan

Bir şelale belki, dünya kayalıklarından 

Ta... Cennete dökülecek 

Sezai Karakoç 

Doktor istemem annem gelsin 

Yataklar denize atılsın

Çocuklar çember çevirsin

Ölürken böyle istiyorum.

Sezai Karakoç

Bir balık görünce nasıl çırpınırsa bir martı 

Gün batınca nasıl çırpınırsa

Boğulmuş bir kuş gibi

Bir deniz

Çocuğu ölünce öyle çırpınır bir anne

Annesi ölünce bir çocuk öyle çırpınır.

Sezai Karakoç

Ve o kadınlar nereye gittiler

Anne olan sevgili olan o kadınlar

Çocuklarının üzerine titreyen

Kirpiklerinde hep aynı

Sevgi ve merhamet ışığı

O kadınlar gökyüzüne mi çekildiler

Eleğimsağmalara mı göçtüler

Muratlarımızla birlikte

Ve şimdi

Erkeklerin kötü alışkanlıklarına özentili

Bir kadınlar seli

Onlar gibi kumar içki ve şiddetin esiri

Sezai Karakoç 

Annenin başı elleri arasında

Parmağında aydınlık günlerden kalma yüzük

Bir fotoğraf asılıdır duvarda

Aynaya, geceye, maziye dönük

Annenin başı elleri arasındadır

Sezai Karakoç

Ötesini söylemeyeceğim Bay Yabancı 

Ben siz belki bilmezsiniz on yaşındayım 

Annem böyle konuşmak ayıptır dedi 

Annem o kadına şeytan diyor

Bizim kediler de ona tuhaf tuhaf bakıyorlar

Siz şeytanı çok seviyorsunuz galiba Bay Yabancı

Siz şeytanı niçin bu kadar çok öpüyorsunuz

Kabul ediyorum sizinki bizimkinden daha güzel

Ama bizimki sizinkinden daha efendi daha utangaç 

Onu hiç görmedim o bize hiç gelmiyor

Hele yağmur onu hiç deliğinden çıkarmıyor sanıyorum 

Ben yağmuru çok seviyorum Bay Yabancı

Sizin ıslak saçlarınızı hiç sevmiyorum

Tunusluların saçlarına benzemiyor sizin saçlarınız 

Bizim saçlarımıza benzemiyor sizin saçlarınız

Ben karayım beni de amcamın oğlu seviyor

Sizin o kadını sevmiyor Süleyman

Süleyman benden başka kimseyi sevmiyor

Ben de onu seviyorum

Onu ve bizim evi seviyorum

Sezai Karakoç

İçerde, pasın gölgeye, gölgenin çocuğa 

dönüştüğü yerde aşınmış bir lavanta kokusu... 

Ve içinden sessizce geçilen bir oda: 

Tedirginlik!.. Böyledir anne ve hatırlama.

Vural Bahadır Bayrıl

İçerde, pasın gölgeye, gölgenin çocuğa

dönüştüğü yerde aşınmış bir lavair oda:

tedirginlik!.. Böyledir anne nta kokusu…

Ve içinden sessizce geçilen bve hatırlama.

Vural Bahadır Bayrıl

Sen, bir gölün uykusundan

çaldığım ayna, gitme kal.

Dayanamam ıssızlığım çok ince.

Aşk, aşk, âh, sen küçük anne!

...

Kabuk tutmaz ki, mazi açık

bir yara. Anne, eteklerinde kesik

saç yığını, bakar ve ağlar ufka

Vural Bahadır Bayrıl

Anneler göl uykusundayken

çocuklar derin alınganlıklardır. 

Vural Bahadır Bayrıl

Çocuk koparır tebessümle, kendini geleceğe bağlayan lehimi. Z a m a n

h u r d a y a ç ı k a r. Asit,

söker oksidi...

İşte hatıranın balkonlarında

zaman ötesi iki sevgili: Ç o c u k

v e A n n e ! A ğ ı y o r l a r göğe. Yakarışlar ve kalbe aşina dualar

gibi...

Vural Bahadır Bayrıl

‘Amentü Gemisi’ demir alır

ay ırmaklarına doğru...

(...)

Âh çocuk, bilmeliydin. 

Ateş denizine inmezdi mum kayık. 

Yazmaksa pişmanlıktır.

Vural Bahadır Bayrıl

Ben ölsem be anacığım

Nem var ki sana kalacak

Ceketimi kasap alacak,

Pardösömü bakkal

Borcuma mahsuben…

Ya aşklarım

Ya şiirlerim ne olacak

Ya sen ele güne karşı

Nasıl bakacaksın insan yüzüne

Hulasa anacığım

Ne ambarda darım

Ne evde karım var.

Çıplak doğurdun beni

Çıplak gideceğim

Rüştü Onur

Bütün bunları merak etmiyorum

Ha bir gün önce olmuş ha bir gün sonra

Anacığım duyacak mı mezarında

İşte onu söyleyin bana

A. Kadir Paksoy

Anacığım!

Yılları senin yaşamının

benziyor birbirine

mezar taşları gibi

Agostinho Neto

Buraya kadarmış çocuklarım, hoşçakalın,

Hakkınızı helal edin; anacığım, babacığım.

Işığım azalıyor, hoşçakalın..

Şerif Erginbay

Nur içinde yat anacığım

Mecbur muydun beni doğurmaya

Bir daha yapma

Vüs’at O. Bener

başını biraz çevir ve bakıver dışarı,

bulutun doğurgan gölgesi,

yağmurun hüzünlü ezgisi,

ağacın ruhanî yeşili yeryüzü için neyse,

senin gülücüğün de benim için öyle,

benim için öyle, benim için öyle!

Cahit Koytak

Hepinize!..

İşte ölüyorum. Kimseyi suçlamayın bundan ötürü.

Hele dedikodudan, unutmayın ki, merhum nefret ederdi.

Anacığım, kardeşlerim, yoldaşlarım! Bağışlayın beni.

İş değil bu, biliyorum (kimseye de öğütlemem),

ama benim için başka bir çıkar yol kalmamıştı.

Mayakovski

Ruhumu öksüz bıraktın Mürşidim?

Annesinin çarşıya gittiğine inanmış çocuk gibiyim,

Eve dönmeni bekliyorum.

Zeynep Kamilov

Baktım annem yoktu yanımda;

Sırtımda bahriyeli giysimle,

Ben bir kez kayboldum çocukluğumda.

Metin Altıok

(Dargındım babama

söylemek zor

annemin kefeni solmamıştı)

babam da bana dargındı

Sennur Sezer

bir evde anne çay, baba ekmektir

ne kadar demlenir ve ne kadar pişersin sana kalmış

bir an evvel görün, kaderin gözü üzerimizdedir

Yağız Gönüler

babam her gece ölüyor şimdilerde

annem nihavent bir çığlık oluyor

Kadriye Yılmaz

Ben anneme benzerim

Babama da tabii.

Bejan Matur

Adın üç kere geçti saçma sapan bir filmde

yalnız olsam çok ağlardım ama annem bakıyordu

otoban dolusu gürültüyü sıkıştırıp beynime

anne dedim, hadi çay koy da içelim..

Ali Lidar

Anam, küfür yetiştiremedi dünyanın hallerine

Benden bu kadar deyip dün gece çekip gitti

Belki sorgucularına kazık çakıyordur şimdi de.

Babamsa karıncayla kelebekten

İncelik ilmi dersinde hâlâ.

Mahmut Temizyürek

Ana baba çocuğu doğduğu zaman, âdet,

Akıllı olsun ister.

Oysa akıllı olduğum için değil mi,

Başıma gelen bunca belâ?

Ondan işte şimdi bütün dileğim,

Budalanın biri olsun çocuğum.

Ömrü boyu rahat eder, en azından

Müdür olur, nâzır olur.

Su Tung Po

Babalar ölür

Dolaşır eli ölümün

Saçlarında anaların oğulların

Erdem Beyazit

kırık bir tekneyim çılgın sularda içimde kırık bir dal

artık kırklara karışır giderim anne

Sıtkı Caney

Anneler derin bir yara taşırlar içlerinde, onlar uykusuz aynalardır

Sessiz rüya kapısıdırlar, kalbinden öperseniz ruhunuzdaki sis dağılır

Uzun bir üşümek kalır, çünkü masum bir avludur şairin kül ağzı

Anneler üzgün şairdirler, oğulları, kızları bozguna uğramış bir şiir.

Engin Turgut

Anne senin yüreğin taş olsa dayanır mı

Kuş olsa çiçek olsa gündüz olsa

Kırılmaz mı acıdan bir sap menekşenin boynu

Bu kez dağlar doğursun beni anne

Sen de ılık bir yağmur ol

Durmadan yağ kanayan yerlerime

Haydar Ergülen

Narin bir üzüm anne yüreği

ağlaması çocuğun

çöl tülbent üstünde

sarar onunla anne yüreğini

 

Nuri Pakdil

Biz seninle

eski bir cami avlusunun

sahipsiz iki güverciniydik

ezan sesiyle başlardı

güne öksüz uyanmalarımız

dualarımız ağladığında

anladık…

annemiz değildi

her başımızı okşayan

Esra Ezher

Seneler aktı gitti, artık ne kuş, ne anne

Biçare yaşlı asma sarardı ve çürüdü.

Kapıyı, duvarları vahşi otlar bürüdü,

Ve ben, ben ağlıyorum, o günlerin peşinde.

Alphonso de Lamartine

Çocukluğumla aramda ölüm var.

Ölümle hayat arasına sıkışmış, uykulu, kadim bir tepedeyim.

Annem yoldan gelmiş yol olmuş kardeşime,

Ölümleri gösteriyor. Birlikte ağlıyorlar.

Ben güneşe ağlayacağım. Issızlığına bu tepelerin.

Bejan Matur

Bir gün de annenin

seni emzirirkenki

yüzünü gör düşünde

Süreyya Berfe

babam tadı damağımda baldı

o sabah kalkamadı

peteklerden akıttın zehrini tanrım

gözlerimde ölüm ağırlığı

annemin yangınına koştum

deli rüzgar gibi dolanıyor annemin sesi

Süheyla Taşçıer

Bense,

Annesinin elini bırakıp kaçan

Küçük bir çocuğun merakıyla,

Nereye varacağımı bilmeden,

Olanca gücümle

Uzaklaşmak istiyordum o gölgeli bahçeden,

Gençtim.

Bir ömür boyu koşabilirdim,

Yere düşen bir yaprağın içindeki

Saklı harflerin peşinden.

Melisa Gürpınar

Birden pencere açılacak

annem beni çağıracak

Tadeusz Rózewicz

Ve ey saçı ak gönlü ak

Anneciğim pencerede ağlayan .

Ah biliyorum güç gelecek sizlere

Ama artık gitmek geliyor içimden

Bir sabah masmavi bir bulutun peşinden

Dönüşü olmayan yerlere…

Ataol Behramoğlu

annem pencereleri sardunyalara bakan bahçeli bir evdi

 

Sema Enci

Allah’a sarılıp ağlamak istiyorum bazen

Sûr üç gece önce üflenmiş

Üç gece önce korkunç aydınlanmıştır gökyüzü

Anne, “oğlum” diyerek uykusundan

Ve korkuyla pencereye: “hayrolur inşallah”

Dilek Kartal

anne, derle bahçelerin

ve yüreğinin en kokulu çiçeklerini

derle ve oğulcuğunun

acıyan yüreğine aktar

İhsan Tevfik

yeniden gülmesini öğrenirken çocukluğum

ah anne dünya sussun gözlerin konuşsun!

Hıdır Işık 

uyumuş bebeğin kokusunda

yatağı gül ve sabun

konup kalkıyor kelebekler

kuş fırtınasına tutulmuş sevinçten

beni gördüm

annem ki aynasında

ağrısız dolaşır çocuklar

köze düşmesin diyedir közü avuçladığı

yanarken

beni gördüm

Arife Kalender

yoruldun artık, bütün gün

didinip durdun

toprak bile, gök bile, deniz bile

bir yerde yorulur

bırak kalsın süpürge duvarda

sabun kovada

anne, gel yanıma otur

Ahmet Erhan

Diyorlar ki benim için şimdi

Takmıyor Azrail’i

En derin yerine giriyor ırmakların

Ben de diyorum ki onlara

N’olur yadsımayın beni

Yok artık ardından gideceğim kadın

Hayatta beni en çok anam sevdi..

Abdülkadir Paksoy 

Annem güleç bir sabahtı uyandığımda

Parmaklarının ışığıyla hazırlardı kahvaltıyı

Haylaz tin, denizin köpüğü,

Bendim tek dişlediği elma

Kuş olup uçmak da vardı ya

Susunca çoğalmaya başladı annem

Parmak uçlarından

Ahmet Ada

biteviye uzanıyor çamaşır sepetine

bir daha, bir daha düzeltiyor ipteki havluları

kim bilir hangi çocuğunun bezini serer gibi

usulca, usulca çıkartıp mandalları yeniden takıyor

ve geçip seyrediyor kısacık bir an

upuzun yıllarını

sonra çekip gözlerini dalgın hayatından

uzanıp okşuyor

biraz önce suladığı zakkumun dallarını

Ayten Mutlu

geçen gün bir mezar yerinden söz etti bana

şöyle sulak olmayan, güneşli bir yer...

ben bunları düşünürken

bir kuş kondu balkonun demirine

ve uçup gitti

belki de bir daha hiç göremeyeceğim o kuş

uçup gitti

bir ikindi büyüsünü

bırakarak annemin başörtüsüne

Ayten Mutlu

Düşeni kucaklayıp yerden kaldırır

Üşüyeni sevgisiyle sarardı anam,

Yanından birazcık ırayıp gitsek

Bizi köşe – bucak arardı anam,

Rüzgârın dağıttığı saçlarımızı

İnce parmaklarıyla tarardı anam...

Çiçektik, sulardı, ‘solmayın! ’ diye

Hep dua ederdi ‘çirkin ölmeyin! ’ diye...

Bahaettin  Karakoç

Ak saçlı başını alıp eline,

Kara hülyalara dal anneciğim!

O titrek kalbini bahtın yeline,

Bir ince tüy gibi sal anneciğim!

Sanma bir gün geçer bu karanlıklar,

Gecenin ardında yine gece var;

Çocuklar hıçkırır, anneler ağlar,

Yaşlı gözlerinle kal anneciğim!

Gözlerinde aksi bir derin hiçin,

Kanadın yayılmış, çırpınmak için;

Bu kış yolculuk var, diyorsa için,

Beni de beraber al anneciğim!...

Necip Fazıl Kısakürek

şimdi yalnızım ve dar omuzları yetmiyor

bana gelmeye

gül açma mevsimiymiş unutmanın. kederi ve herşeyi

hangi söz anlatır o beyaz örtünün altında.

karanlığa doğru bir kuş gibi küçülüşünü.

Yelda Karataş

herkes içine seslensin, anne sözü vakit düğümü

üçte ikim yaşasa da anlamak isterim öldüğümü

hatıra da insanla birlikte yaratılmıştır, ne ederim

kimse bilmez kaç sevabın bir günahı örttüğünü

heyhat, ya kalbi ya gözleri karıştığında ağlar insan

allah ve anne yerle göğün çift kulplu güğümü

Hüseyin Alemdar

canım bugün tufan olmak istiyor anne...

gitme dedim,

gitme dedim,

gittin!

canım bugün yağlı kurşunlar istiyor anne!..

Osman Erkan

Annem kalbi iyilik dolu komşuluğun mavi şarkısı,

kalbi kırık bir beyazlık, küs bir çocuğun büzülen alt

dudağı, açmadan önce solmayı öğrenmiş bir çiçeğin

uykusuz sancısı, yeni çağların merhametli ve cömert

hayalcisi, hayatın kalbinde oturan vefa çiçeği, sanki

üzgün bir gül yaprağı, ruhunda bayram sevinçleri

taşıyan, sevdiklerini sevgisiyle yaşatmaya çalışan

bir düş tıpırtısı, ağzını hicaz şarkılarıyla yıkayan

yağmur yalnızlığı, boynu bükük hatıralar kasabası,

kucağı sıcacık kuş cenneti, kalbi camdan bir hakikat

masalı, üşüyen ahşap bir keder, eski vapurlar, eski

trenler, eski yazlar, yazlık sinemalar serinliği, taş plak

bir gönlün solgun yorgunluğu, saksıdaki güz, balkondaki

güneş desenli hırka, içten sarılmanın konuşkanlığı,

her şeye üzülen, üzüm ve hurma kokan bir yemiş

ve hep incinmiş bir dut ağacı türküsü, annem portakallı

bir kurabiyenin gülümsemesi, hayatın alnına sığmayan

sıcacık nefes, dikiş tutmayan o ince yara, o ince hanım.

Melekler erken uyanır sabahları fakat ben annemden

başka gökyüzü görmedim!

Engin Turgut

Çünkü annem bir yorgun zorunluluk

Yüzünde içi çiçekli eski kutu duruşu

Neydi unuttuğu mutfağa girip çıkarken

Dalgınca boyayıp duruyordu kirli göğü

Gonca Özmen

Ah! haksız yere hırpalanmış sahipsiz çocukluğum.

Birer denizfeneriyken karanlıkta anneler

fırtınada kaybolan kaybolan bir gemiydi zaman

fırtınada bir gemi

bir gemi kâğıttan.

Oya Uysal

Anam küfürbaz bir kadındı

Bu huyuna dün gece istemeden son verdi.

Babamsa “lan” bile demez

“Sen”i “Siz” gibi söylüyor hâlâ.

...

Anam, küfür yetiştiremedi dünyanın hallerine

Benden bu kadar deyip dün gece çekip gitti

Belki sorgucularına kazık çakıyordur şimdi de.

Babamsa karıncayla kelebekten

İncelik ilmi dersinde hâlâ.

Mahmut Temizyürek

Ben beş yaşında çocuktum kış sokaklarından,

Annem geçerdi içimden, düşünmeden,

Sevgiyi kim bilir nelerle ödediğini

Galiba yazdı gök güzelliğinin değişilmediği,

Her yerde kuş gölgeleri, ayak izleri, yalınlık belki,

Öyle bir mevsimdi annemin sevgisi

Ahmet Ada

annem ne zaman bir tren geçse istasyondan

dönmeyen kardeşini anımsar ağlardı sessizce

Ahmet Ada

Şimdi bu erken sabah saatinde

Acıtıyor kalbimi özlemle

O sabah vaktin görüntüleri

Babamın güzel, ağır başlı yüzü

Annemin azıcık hüzünlü

Ve hep azıcık telaşlı gölgesi

Ataol Behramoğlu

geri dönersem bir gün anne

tandırının ateşine bir odun olarak koy beni…

as evinin avlusunda bir çamaşır ipi gibi.

direncimi yitirdim anne

duaların olmaksızın

Mahmut Derviş

Annemin vasiyetindeki,

‘Oğlumu benim yanıma gömmeyin sakın’ maddesi kadar sevecendin.

Küçük İskender

Hüzün neydi sanki o zaman

Artık kullanılmayan dikiş makinesi annemden kalma.

Didem Madak

Yalnız sever, evlenir, nurtopu gibi ülseri ve gastriti olur. 

Yalnız boşanır, çocuk annesine verilir. Hüzün babaya.

Metin Üstündağ

Bu son buseydi anlıma koyduğun

…Ve…

benim sana son seslenişim anne

Kalk üzerimden

topla düşürdüğün incileri

…bedenim henüz sıcakken nefesinle

Yıka beni gözlerindeki hüzünle

Yıka beni sözlerindeki ağıtla

?

bir çocuğun annesini sevişi gibi

seviyorum seni, kederle ve hüzünle

Behçet Aysan

sen neysen o kadarsın, ey akşam!

annem içini çekiyor kimi ansa;

ürkü!.. biri ansızın bir gül koparsa;

şimdi uzak olandır neye ulaşsam...

âh, akşamdan bile ürküyor çocuk;

her yer alaca karanlık gurbet;

soldu annem, solarken goblen ve tülbent;

ve akşamın ucuna doğru yolculuk...

bir türkü söylendi, neyin tadı var?

akşam bile bitti, kalmadı çünkü..

çekildik, bir başına kaldı o türkü;

kapılar arkamızdan kapanmadılar...

Hilmi Yavuz

Tanrı onları dört gözden ayırmasın

Hiçbiri anne baba yokluğu bilmesin.

...

Bizler ki büyükken bu kadar yılmışız da

Ya onlar küçükken kalırsa ardımızda?

Behçet Necatigil

Annemi üzdüm

Böylece hep bana tirenler çarpsın

Muhsin Ünlü

Her zamanki gibi oldu gene

Yalnız kaldığımda Kalemlerimle

Testiler konuşmaya başladı, Perdeler kımıldadı

Birazdan. Ölü annem de gelir dolaba Süt içmeye

Ergin Günçe

“Sinemaya gidiyorum” de annene

Cuma namazına gidelim onun yerine

Sezai Karakoç

Annemin sessiz geceleri için!

Kaşan şehrindenim

Fena sayılmaz halim,

Bir lokma ekmeğim var, biraz aklım,

İğne ucu kadar da zevkim.

Annem var, ağaç yaprağından daha güzel,

Dostlar, akan sudan daha iyi

Sohrab Sepehri

Belli bir bozgun yaşamışız

Her şeye ölüm dadanmış sanki

Kadınlar ki anne olmamak için direniyorlar

Erdem Beyazit

Sordum yeni doğmuş bir bebeğe:

-Boş zamanlarını nasıl değerlendiriyorsun?

-Annemin sütünü düşleyerek.

Süreyya Berfe

Tanrı sessiz

Annem kadar sessiz

Bakarak

Neden bekliyorsunuz burada

Diyordu kalanlaraBejan Matur

Tanrım ne yaptık sana

Kuşlarının kanatlarını mı kırdık

Ne yaptık sana

Bejan Matur

Ben kökünü toprağa batırmış bir ağaç değilim

Taşları ve o ana sevgisini emen

Bu yüzden büyüyemiyorum parlak yapraklara her nisan,

Bir çiçek tarhının güzelliği de olamadım ne yazık ki

Sylvia Plath

Ölüler! Özlemez olur muyum dünyanızı,

Aranıza karışmış annem var, babam var.

Ziya Osman Saba

Şu göklerin altında,

Olacağız o kadar bahtiyar

Ki çıkıp mezarlarından annemiz, babamız da,

Beyaz evimize yerleşecekler,

Uzun kış geceleri onlar da aramızda

Göz göze bakışacak, mangalı eşecekler..

Ziya Osman Saba

Cennet ülkesine herkes

in. Cennet ülke

sine. Cen-

in olup koynuna annemin.

Seyhan Erözçelik

Anne ve babanın kıymetinin olmadığı ve çocukların kendi arzulara göre hareket edip anne-baba tarafından yapılan en küçük bir müdahaleye bile katlanmadıkları bu zamana lanet olsun!

Mihail Nuayme

Anası boğmuş kendini bir ipek gömleğiyle 

Çocuklar gibidir yüzünün bilmecesi

Avlunun bu erken saatinde 

Ergin Günçe

akşam, annemle aramda bir süs!

Hilmi Yavuz

Her zaman, fakat bilhassa

Beni sevmediğini

Anladığım zamanlarda

Görmek isterim seni de

Annemin kucağından

Seyrettiğim insanlar gibi

küçüklüğümde…

Orhan Veli

annemin gözleri acınacak bir ağaçmış

babamın teni durulmaz bir rüzgar

Sinan Oruçoğlu

Ve anne ölür

Ezanda ölür anne

Selamı üzerine olan her çocuk

Allahı düşünür.

Bejan Matur

Bana ders vermeye kalkma ben dersimi

yıllar önce tek başıma çizgi film izlerken aldım.

Çünkü annesi çok meşgul olan çocuklar

oturup tek başlarına çizgi film izlerler.

Bana empati yapma çünkü annem,

Annem empatinin ne olduğunu bilmiyor..

Ali Lidar

kendini yalnız bir çocukluktan büyütenler

terk edilmek,

bütün çocuk arkadaşlar dağılınca evlere

beklemektir bir anneyi

Betül Dünder

Nasıl anmazsın o çocukluk günlerini!

Dalda bülbülü vardı, gökte beyaz bulutu.

Annem vardı, babam vardı.

Bahçemizde, ılık, uzayan günlerdi yaz,

Bir beyaz âlemdi kış.

Başkaydı günesi, böyle değildi ayı.

Artık istemiyorum yaşamayı!

Bir gün ver bana Tanrım,

Ta çocukluğumdan kalmış…

Ziya Osman Saba

özlüyorum pişirdiği ekmeği kahvesini

dokunuşunu

çocukluğum büyüyor içimde

günden güne.

göz kulak oluyorum kendime

ölürsem çünkü

utanırım annemin gözyaşlarından

Mahmut Derviş

kocadım, geri ver çocukluğumu anne

eşlik edebileyim diye

küçük serçelere

…dönüş yolunda

senin bekleyiş yuvana.

Mahmut Derviş

 Tek çocuk olduğum günler gibiydi. Yaz tenhası cami

avlusunda o öğle saati, annemin tabutuyla ..

Sennur Sezer

Annesinin dizlerinin dibinden

hiç ayrılmayan

uslu bir çocuk gibidir

limandaki deniz

ama sokağa çıkıp

dalga olmak geçer

yüreğinden…

Sunay Akın

Ben şimdi annemin çağrısını beklemesem de çocuklar gibiyim

Ben şimdi kendime yanaşıyorum, biraz ürkek biraz tenha.

Cafer Turaç

her anne bir anne yumağıdır çocukların kalp albümünde

çocuklar ağlasalar da birer gül inceliğidir annelerde

sahi, beni bir şiirden mi doğurdun anne anne hanginiz!

çocuk gitmekti anne kalmak hani! hani hep kalmaktınız!

Hüseyin Alemdar

çiçek bayramında

annesiyle arkadaş

kör bir çocuk

Kikaku

ne zaman baksam gözlerine

annemsiz kalmak korkuları gelir çocukluğumun

Tekin Gönenç

 çantana baksana

      yanında azıcık anne kokusu var mı?

Dilek Kartal

Annelerinse kırgınlıklardan hüzne döndüğünü

Hüzün varsa yerleşen bir şey olduğunu

Ahmet Ada

Yıldızsız geceyi gördüm anne. Su

Çılgınlığı olan hayatı. Gök gürültüsünü

Duydum. Gördüm de yazıyorum boşlukta

Asılı kalan kuşları, çiçekleri. Oturup

Konuşuruz bunları yani çocukluğu

Yani yaşlılığı, yıkım taşlarını, nedense

Bize sıkça uğrayan parsı anne

Ahmet Ada

sık sık anne tekrarı

ve kalbinde allah yazan çocuk

kızlar hızlanan gelinler

erkeklerde insan uğultuları

çocuklar ki mutlaka kutupta bırakılan

ve dönülen bayrak

Cahit Zarifoğlu

ne yağmurlar bitiyor ne de işlerim anne

ıslanmış kağıtlar gibi günler ve dağılıyor yaşamak

artık kırklara karışır giderim anne

Sıtkı Caney

Ey bitmeyen kalbimin samanyolu destanı

Sen bir anne gibi tuttun ufukları

Ve çocuklar gülle anne arasında

Seninle güller arasında

Tuhaf bir ışık bulup eridiler

Sezai Karakoç

Kaç zamandır yüzüm tıraşlı

Gözlerim şafak bekledim

Uzarken ellerim

Kulağım kirişte

Ölümü özledim anne

Yaşamak isterken delice

...

geride

masa üstünde boynu bükük kaldı kağıt kalem

bağışla beni güzel annem

oğul tadında bir mektup yazamadım diye kızma bana

elleri değsin istemedim

gözleri değsin istemedim

ağlayıp koklayacaktın

belki bir ömür taşıyacaktın koynunda

...

bir sabah anne bir sabah

acını süpürmek için açtığında kapını

adı başka sesi başka nice yaşıtım

koynunda çiçekler

çiçekler içinde bir ülke getirirler

başlarını koymak için yorgun dizine

sen hazır tut dizini anne

o mükemmel güne

Nevzat Çelik

sen belki tanımazsın ama ben senin için ölürüm!

sen beni tanımazsan ben zaten ölüyüm!

bir Allah’a bir anneme sonsuz itimadım var

herkes beni yarı yolda bırakıyor ya Ali

herkes beni yarı yolda bırakıyor bu çok zor!

Alper Gencer

Bugün içim içime sığmıyor.

Annemden mektup aldım,

Memlekette gibiyim.

Cahit Sıtkı Tarancı

Bir akşamdı, evimizde ecel kanat germişti,

Anneni – bir cellad gibi – vurup yere sermişti.

Ölüm ile pençeleşen bir hayatın güreşi,

Sekiz yıldan sonra dinmiş; nihayete ermişti.

Adalar’ın denizinde batan akşam güneşi

Sönük, ölgün ışığını çamlıklara dökmüştü.

Evde yoktun, sonra geldin, dağda kırda gezmiştin;

Lâkin bilmem bu yokluğu nerden, nasıl sezmiştin?

Güzel ela gözlerine bir öksüzlük çökmüştü,

Gözyaşımda dehşetli bir sır arayan gözlerin,

Issız kalan vicdanıma karanlıklar serperdi.

‘-Baba! Annem nerde? ‘ dedin, hep tüylerim ürperdi:

Hançer gibi ta ruhuma battı yaman sözlerin.

O gün bugün ‘Annem nerde? ‘ diye ba’zı sorarsın,

Gülümserim gözyaşlarım sakin sakin akarken;

Uzaklarda bir şey arar, ufuklara bakarken,

Benim dalgın gözlerimde hayalini ararsın.

...

Nice yüzler gördüm, geçti – ben unuttum- besbelli;

Her çehre bir hayalettir bu süreksiz ru’yada

Unut yavrum, sen de unut! . Bu ölümlü dünyada

Her cefayı unutmaktır bizler için teselli.

Sonbaharın matemini gözlerimde okuma! …

Rıza Tevfik Bölükbaşı

Anneciğim, büyüyorum ben şimdi,

Büyüyor göllerde kamış.

Fakat değnekten atım nerde

Kardeşim su versin ona, susamış.

Fazıl Hüsnü Dağlarca

Dünyanın bütün sabahları için iki bilet al maviş anne

Aman umutsuz bir yer olmasın!

İki kendim varmış maviş anne

Biri benmişim biri mutsuz

Ben ölürsem maviş anne, mutsuz için

Dünyanın bütün sabahlarına bir bilet al.

Ben ölürsem mutsuza iyi bak!

Didem Madak

Felâketimizi başka biriyle taksim etmek saadettir, fakat annelerle değil, annelerle değil. Annelere anlatılan kederler taksim değil, zarbedilmiş olur: Çocuklarının felâketini iki kat şiddetle hisseden anneler, bu ıstıraplarım çocuklarına fazlasiyle iade ederler; böylece keder anadan çocuğa ve çocuktan anaya her intikal edişinde büyüdükçe büyür.

...

Ve baktım: Minderde üstüste konmuş iki yastık. (Demek annem biraz rahatsızlanmış ve buraya uzanmış.) Masanın yanında rafın önüne çekilmiş bir sandalye. (Demek annem en üst raftan bir ilâç şişesi almış). Ha… İşte masanın üstünde bir şişe: Kordiyal. (Demek annem bir fenalık geçirmiş.) Minderin üstünde ıslak, buruşuk bir mendil. (Demek annem ağlamış.)

Benim de bu şişeye, iki yastığa ve bir mendile ihtiyacım var, ben de Kordiyal alacağım, uzanacağım ve ağlayacağım.

Peyami Safa 

9 uncu Hariciye Koğuşu

Bütün oğullar anneyi bir şiire terkeder!

O kadın beni terkederse şair olurum

oğul olduğum kadın sakın beni terketme,

şiirdir söylenir, yazdır biter, kadındır gider

Bütün kadınlar şiiri bir kadına terkeder!

Haydar Ergülen

Polis memuru, böyle tuhaf bir olaya ilk defa rastlıyordu. Herhalde en çıkar yol, bir ilân verir gibi görünüyor olmaktı. Zaten bu ihtiyarcık, karakoldan çıkar çıkmaz her şeyi unuturdu. Masadan bir kâğıt kalem alarak:

– Peki dedecim, dedi. Sen ne istiyorsan öyle yapalım. “Annem ve babam kayboldu” yazıyoruz değil mi?

Yaşlı adam, küçük bir çocuk gibi hıçkırırken:

– Yok be evlâdım!.. dedi. Kaybolan benim. Annem ve babam bu ilânı görürlerse, belki beni alırlar yanlarına.

Cüneyd Suavi

Gömleği yırtılmasın diye aşağı sarkmayan ben şimdi uçurum bulsam aşağı sarkacağım. Hep sana derdim ya bu şehirden aşağı atacağım bir gün kendimi diye. Yağmurun bu işte bir kabahati var. Düşemedim.

Sevgili Kızım,

Bir ölü bir evden ancak bir kez dışarı çıkar. Sen hiç bilmedin ama ben hangi eve varsam oradan her gün ölü çıktım..

Annene selamlar…

Bülent Parlak

soğuk olur anneciğim.. soğuktur beklemek

soğuktur kör umut biriktirmek sağır beyinlerde

yeni yükünü yıkmaya benzemez

ama en az senden eksilen kanlar kadar kutsal

ve yardan, yarenden yoksun, öylece,

birbaşına, sebepli bir intihar

sebepli bir koyverip kendini, arkadan geleceklere..

yani anneciğim soğuk olur dizinden uzak her yer

Selim Temo

gece bir annenin şiir okuması

karnındaki cenine

Müştehir Karakaya

annem annem

tüm kapıları çivilemek geliyor içimden

Mehmet Müfit

artık buruşuk bir çarşaf gibi dağılan

yüzüne bakınca duydum ancak:

anneler erken

ölümlerine yakın sevilir babalar.

Kemal Varol

çok gittik. dere tepe düz gitmiş bile

olabiliriz. ne dersin geri dönmeye; anne

sana söylüyorum olur olmaz zamanlarda ölme

Altay Öktem

Hepimiz, yani taflan çiğnemekle güzelleşen çocuklar

havariler karşısında harami

gövdesinde hayvan kabarınca mecalsiz

kutlu bir tan çıkarmayı denedik

kayser makinasından

anneler

sevecen gözyaşlarıyla korurdular bizi.

İsmet Özel

Biri acıları unuttursun

diğeri toprağı avutsun

üçüncüsü şehri dolaşsın geceleri

ağlayan annelerin elini tutsun.

Neşe Yaşın

gelecekten değil daha çok geçmişten korkan

bir türküdür annem benim

cennetkuşu. süzülmüş kekik

bu şimdi akvaryumda dolaşan bir oğulun

boğulan gülümsemesidir

bu şimdi beni de götür denilmesi gereken yerde

dünyaya çarpan bir hoşçakal çığlığı

Bayram Balcı

Yeni bir dönemi başladı ömrümün, 

Annemin olmadığı dönemi, 

Onu yüreğimin üstüne nasıl bastırmak 

İstediğimi bilemeyecek artık. 

Ataol Behramoğlu

İlk üç vişneyi verdiğinde bahçedeki ağaç

Annem sevindiydi hatırlarım.

Ah demişti.

Ah!

Üç küçük kırmızı dünya verilmişti sanki ona.

Annem çok sevinmelerin kadınıydı.

...

Güçlü bir el silkeledi beni sonra

Sanırım tanrının eliydi,

Sayamadım kaç ah döküldü dallarımdan,

Çok şey geçmiş gibi başımdan

Ah dedim sonra,

Ah!

İç ses, diye söylendim.

Gel!

Ahlar ağacından sen de biraz meyve topla.

Vasiyetimdir:

Bin ahımın hakkı toprağa kalsın…

Didem Madak

Düşlerimi tüy gibi hafifleten

Annemin ya da kızımın elleridir

Ataol Behramoğlu

Annem zayıf mı zayıf

Sevgisini göstermeye korkardı.

Şükrü Erbaş

Beni senin gibi

bir de annem terketmişti

ki göbeğimde durur

onun yokluğundan

bana kalan

çukur

Sunay Akın

Ha bir de annem var tabi durup durup üzdüğüm.

Orantısız ayıp ettim, hayatımdaki herkese..

Ali Lidar

böyle vardı bir ırmak kıyısına

anne bir tedirginliktir nerede olsa

bağırgan bir karmaşadır onun sesi

takılır gibi eski bir gıramafona titrek bir iğne

– bu ayıp bu günah

bu çok ayıp günay

-el ne der sonra

ayak ne der

bırakmaz çoçuğu çocukça yaşamıya

ama bir gün anneyle de hesaplaşılır

Arkadaş Z. Özger

Kimi gün öyesine yalnızdım

Derdimi annemin fotoğrafına anlattım.

Annem

Ki beyaz bir kadındır

Ölüsünü şiirle yıkadım.

Didem Madak

Görüyorum,

gülümsüyor annem, çok uzaktaki bir

evin önünde. Üşüyorum. Kiremitler

ne güzel kokuyor.

Enis Batur

Anlat annenin kimsesiz yüzünü

Direnci tanımamış hiç bir zaman

Bilmemiş dayanmayı, yenilmemeyi

Kavrulup ufalmış acının karşısında.

Ayır birbirinden onu sevmekle

İçe kapanıklığı küçümsemeyi.

Kemal Özer

Babalar pek anılmaz şiirlerde.

Annelerdir daha çok sözü edilen.

Beslenip barındıkları yere belki

Bir sığınma duygusudur şairleri

Biraz da buna yönelten.

Metin Demirtaş

Kalbimde bir çırpıda uçan kuşları

ürküten kendi hayatım

belki sarsak ve küstah

ve biraz da serseri

her filmin sonunda ağlatan anneleri

yine sade ben varım

her şafakta kurşuna dizilip şairlerle

her sabah güllerle açanım 

Cumali Ünaldı Hasannebioğlu

Babamızı gördün mü şair amca

Annemizi gördün mü?

Görürsen söyle.

Biz bağlandık onlara.

Ali Cengizkan

Çocuklar acıdan ölmez

annesizlikten ölür

Mustafa Ruhi Şirin

Bütün sokağı sarardı iğdenin kokusu

Hanımeli açmasa da olur ya açardı

Gören vurulurdu bahçemizin güllerine

Sen bunu da bilirsin lütfen söyle

Hüzünden başka bana ne yakışır anne 

Mehmet Şeker

Telefon etti dayım :

"Bizim hatun söylüyor," dedi,

"orda annen ve sen rahat değilmişsiniz.

Derhal eşyanızı bir arabaya koyunuz

ve geliniz buraya.

Annen ihtiyar, süküna ihtiyacı var.

Sen felaketzede bir kadınsın zaten

daha fazlasına tahammülün yok.

lzzetinefsinizi kırdırmayınız

derhal geliniz," dedi.

Telefonun ötesinde konuşuyor, o,

telefonun bu yanında ben ağlıyordum.

Nazım Hikmet

yedi kat arzımdasın

dilim lal

kısıldı sesim

tükendi dad kelimeleri feryadımdan

içimde bir iltihab

son kanserim miydin geliştin

gene mi yanlış adrese geldim

yoksa yanık bir anneden yansıyan

bir barak havası mı

bu işittiğim

bazan uzaktan

karlı dağlar ardından

Murat Kapkıner

Beni anneme götürsün bindiğim bütün taksiler.

Kalbim neden isli bir şehir?

Kalbim! Neden ben?

Bir tek aşk sözü söylememiş gibiyim.

Didem Madak

Bir daha görmeyeceksin gökteki güneşi

Yavrusunu kucaklayan bir anne gibi,

Bağrına bas onu toprak.

Bir kadın nasıl örterse kocasını

Sende onu öyle ört

Vedâlar'dan

ey anneleri korkutan

bizi yaşatan kan

günler perişan

Arkadaş Z. Özger

dünya tren tren akar yollardan

bir adam savrulup gurbet oluyor

anneler bakıyor tüm balkonlardan

ve annem eriyip hasret oluyor

layya dönüp dönüp bakar yollardan

Sıtkı Caney

ışısa yeniden annelerin yüreği

çocuklar çoğalsa sevinçten

çözülse babaların kaşlarındaki bulut.

Şükrü Erbaş

ANNE

Annemi çağırın. Bana yüzümü anlatsın. Birini anlatsın.

Hayat bütün yüzlerimi yırttı. Annemse hâlâ bakıyor,

sanki yüzüm varmış gibi. Anne niçin terk etmedin beni,

niçin kimsesiz bırakmadın? Anne, ben, noktasına kadar

virgülsüz insanlar tanıdım, aralarında bir virgül

payı bile yoktu, birinin bittiği yerde diğeri başlıyordu,

biri bitmeden diğeri yanaşıyordu. Deniz gemilerden yorulur mu

anne, ben su oldum da kaldıramadım ağırlıklarını. Durdum,

akmadım, ama çok bulandım. Anne bağla gemileri,

üstüme salma.

Anne ben su olmaktan yoruldum, yüzüme bakma.

BUGÜN

Bugün ölüm bir tül gibi indi kaybolmuş bir yüzün üstüne.

Bugün dünyanın dumanı bende tüttü. Küller başıma!

Bugün bütün kapılar yüzüme kapandı. Gecenin kapısında

kaldım, rüyalar erken kapandı, gözlerim kapılarda kaldı.

Bugün, bir manzara fabrikasının serisonu ürünlerinden

biri gibiydi: Ucuz, kötü, kusurlu.

Bugün, açık bir kapı gibi durmadan vurdu.

Bugün, benim evim mi?

Bugün, ne zamandır?

Haydar Ergülen

Annem yok

Onun için çok ağladım

Ama bu değil

Size söyleyeceğim

Bir yıldızım vardı

Annemin öldüğü gün benim olmuştu

Her gece buluşur

Annemden söz ederdik sessizce

Dün gece görünmedi yıldızım

Söz vermişti geleceğine

Artık daha hüzünlüyüm balıklardan

Daha güçsüzüm

Mevlana İdris Zengin

Bir anne yıllardır kolları açık bekliyor oğlunu

Mevlana İdris Zengin

Çaresiz bir annenin duaya kalkan elleri gibi açıp ellerimi,

gözlerinden martı gülüşleri biriktirdim heybeme.

Nail Varal

dayanmak çok zor anne

dindirmez artık en serin gülüşler bile

içim yanıyor anne

çözülmez bir düğüm bu bağlandım bile bile

Sıtkı Caney

İçimde kaynayan bir mahşer var

Bu mahşer birde annelerinin kalbinde kaynar

Çünkü onlar yün örerken pencere önlerinde

Ya da çamaşır sererken bahçelerinde

Birden alıverirler kara haberini

Okul dönüşü bir trafik kazasında

Can veren oğullarının.

Erdem Beyazit

Bir kuş sesinde bir kır çiçeğinde

Bize neyi çağrıştırır kendiliğinden

Yaşanmamış gibi duran bir acı

Bir türlü tüketemez kaygıyı

Öfkeyi de yokedemez kendinde

Dönüp geldiğimiz yer bir anne sıcaklğı

Ne zaman bizim desek yarım kalır

Belki de sarsılmaz tek doğru

Masallardan bile kovulmuş sevdalardır

Afşar Timuçin

sadece ölebilmek için bile,

yaşamış olması gerekir insanın.

bu yüzden ölen bebekler bile şanslıdır

ki onlar kısacık yaşamlarına

ne düşler sığdırırlar kimbilir

ağızlarında anne tadıyla.

...

söyle bana;

çocukluğum mu daha güzeldi

yoksa annem mi…

Özgür Ballı

niye ben ölmüş müyüm anne?

Hüsrev Hatemi

Anneni aramaya utanırsın

Kardeşlerini aramaya çekinirsin

Yıllar vardır akrabandan soran olmamıştır halini

Neyzen Muharrem Dere

Resulullahla Benim Aramdaki Farklar

resulullah süper bir insandı, ben o kadar değilim,

resulullah yolda ebu bekir’i görse ‘es selamu aleyküm ya sıddık’ derdi,

ben yolda ebu bekir’i görsem tanımam.

resulullah asla yalan söylemezdi; ben annem ölürken hiç ağlamadım.

ben annem ölürken çok ağladım çünkü annem

gırtlağından hırıltılar çıkarırken nasıl terliyordu, görmeliydiniz.

resulullah azrail’i yolda görse tanırdı;

ben azrail’i annemin yanında görseydim ona bir çift lafım olurdu,

derdim ki şimdi yani af edersin ama o sıktığın annemin gırtlağı.

resulullah olsa ona bunları söylesem o bana gülümserdi;

o bana gülümserdi ben ona derdim ki, anam babam yoluna feda olsun ey allah’ın resulü; 

fakat şu koca melek, annemin gırtlağını sıkıyor, bir şeyler yapamaz mıyız?

resulullah orada olsaydı annemin elini tutardı derdi ki ‘kızım ha gayret!’;

ben orada olsaydım annemin elini tutardım ve derdim ki ‘anneciğim ölmesen…’

ben oradaydım annemin elini tuttum ve dedim ki ‘anneciğim seni ben…’;

annem döndü bana bir baktı o bakışı görmeliydiniz

resulullah o bakışı görseydi merhametten ağlardı;

ben o bakışı gördüm haşyetten bayılacaktım ama annem elimden tuttu.

ne tuhaf, anneler ölürken bile çocuklarının

anneler ölürken bile çocuklarının ellerini bırakmıyor ne tuhaf…

resulullah çok şanslı bir insan

annesi öldüğünde o küçücüktü;

benim annem öldüğünde ben küçücük değildim,

zaten şanslı birisi de değilimdir, filmlerim iş yapmaz.

annem daha yeni öldü fazla uzaklaşmış olamaz!

olamaz dedim annem son nefesini alıp da vermeyince

verse de ben alsam onu, içim ferahlasa, siz de görseniz

resulullah tutsa annemin elinden birlikte geçseler çölü

nasıl olsa resulullah da ölü annem de ölü.

Ah Muhsin Ünlü

Ey anneciğim, sevgili Fâize‟m! 

Elli yıldır beni korumakla görevlendirdiğin meleklere de ki: 

Beni yalnız bırakmasınlar … 

Nizâr Kabbânî

Ebu Hüreyre şöyle nakleder: 

“Bir adam Peygamber (s.a.v.)’e gelerek: İnsanlar arasında kendisine en yakın davranmam gereken kimdir? diye sordu. Resulallah (s.a.v.): “Annendir.” buyurdular. Adam, “Ondan sonra kimdir?” diye sordu. Resulallah yine “Annendir.” buyurdu. Adam tekrar kim gelir diye sordu. Yine “Annendir.” buyurdular. Sonra kimdir deyince Resulallah (s.a.v.) “Babandır.” buyurdu.” 

Ebu Hüreyre’den rivayet edildiğine göre, Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: 

“Ana babasının veya onlardan birinin ihtiyarlık zamanlarına yetişip de gerekli hizmette bulunmama sebebiyle cennete giremeyen kimsenin burnu yerlerde sürünsün.”

“Biz insana, ana-babasına iyilik etmesini tavsiye ettik. Annesi onu zahmetle taşıdı ve zahmetle doğurdu. Taşınması ile sütten kesilmesi, otuz ay sürer. Nihayet insan, güçlü çağına erip kırk yaşına varınca der ki: Rabbim! Bana ve ana-babama verdiğin nimete şükretmemi ve razı olacağın yararlı iş yapmamı temin et. Benim için de zürriyetim için de iyiliği devam ettir. Ben sana döndüm. Ve elbette ki ben Müslümanlardanım.” 

(Kur’ân-ı Kerîm / Ahkâf 15).

"Rabbin yalnız kendisine kulluk etmenizi ve ana-babaya iyilik yapmanızı kesin olarak emretti. Onlardan biri veya her ikisi senin yanında yaşlılık çağına erişirlerse sakın onlara “Öf!” bile deme, onları azarlama, onlara gönül alıcı tatlı ve güzel söz söyle!"

(Kur’ân-ı Kerîm / İsrâ 23)