Şem’ü Pervâne; İran Edebiyatı ve Divan Şiirinde Ateşe Uçan Kelebekler

"يَوْمَ يَكُونُ النَّاسُ كَالْفَرَاشِ الْمَبْثُوثِۙ   

"O gün insanlar, ateş etrafında çırpınıp dökülen pervaneye dönecekler."

(Kur'an-ı Kerim Kâri’a 4. Ayet)

Hatırlarım bir gece gözüme uyku girmedi
Duydum ki pervâne muma şöyle dedi:
Ben âşığım, eğer yanarsam yeridir,
Peki ya senin ağlayıp yanman nedendir?

Sa‘dî-i Şîrâzî 

Hali perişan bir pervâne vardı, 

Ateşe helâl kıldı tatlı canını. 

Yüzlerce ateş ve dert içinde olan mumu gördü, 

Sararmış yüzünün üzerinde gül rengi gözyaşı akıyordu.

Kâsım-ı Envâr

Kolumu kanadımı çırpıyorum pervâne gibi 

Her ne kadar benim mumum görüşten uzak olsa da. 

Seyf-i Fergânî

Senin yanağının mumunu arzulamaktayım 

Tıpkı aydınlığı arayan pervâne gibi. 

Seyf-i Fergânî

Tecelli mumunun nuru bizim gönlümüze kıvılcım attı 

Tüm bu nuru ve ziyayı o aydınlıktan bulduk. 

Ubeyd-i Zâkânî

Bazen mum gibi ışıldayıp parla aşk ile 

Bazense pervâne gibi yanıp tutuş aşk ile.

Ubeyd-i Zâkânî

Sen mum sıfatlı olduğun için herkese yönelirsin 

Ben ki pervâneyim ey mum! Benden yüz çevirme. 

Selmân-ı Sâvecî

Senin şevkinle pervâne gibi yanıyorum ben, 

Neden bir gece bile acımıyorsun bana, âşıkların mumu değil misin yoksa? 

Selmân-ı Sâvecî

Acaba meclisin mumu ve meliklerin kandili 

Pervâne gibi ne zamana dek yakacaksınız beni?

Selmân-ı Sâvecî

“… pervâne sabaha kadar kandilin etrafında döner, arkadaşlarının yanına gelir ve onlara bu yüce ilişkiden söz eder. Sonra vuslat özlemiyle kendini ateşin içine atar. Ateşin ışığı, hakikatin bilgisidir; sıcaklığı ve harareti hakikatin gerçekliğidir, o ateşte yok olmak ise hakikatin ta kendisidir. 

Ona ateşin ışığı ve sıcaklığı yetmedi. Sonunda kendini ateşin içine attı. Bu sırada arkadaşları, gördüklerini anlatması için onun gelmesini bekledi. Ancak pervâne yanıp kül olmuştu, ne bir şekli kalmıştı ne de bedeni!” 

Hallâc-ı Mansûr

Sen öfkelendiğin zaman 

Senin etrafında ben pervâne gibi binlercesi yanar.

Rûdekî

Cihanı yaratan Yaratıcı sensin, 

Dinin, gönlün ve canın sahibi sensin. 

Tıpkı geceyi aydınlatan ay mumu gibi 

Gündüzün gözü seninle aydındır. 

Dakîkî

Aydın ruhum rüyasında, 

Işıldayan bir mumun sudan çıktığını gördü. 

Firdevsî

Rüzgâr bizim kandilimizi söndürdüyse de, 

Mumumuz var, mum tutalım yolumuza! 

Eğer o sultan gittiyse, bıraktı bize 

Yüce ve soylu bir padişah! 

Ferrûhî-i Sîstânî

Yaratıcı’nın yaktığı her bir muma, 

Her kim tükürürse bıyığı yanar.

Muhabbet ateşinin yandığı gün, 

Âşık, yanmayı mâşuktan öğrendi. 

Bu yanıp yakılma sevgiliden ortaya çıktı

Mum alevlenmedikçe pervâne de yanmadı.

Ruhun kendisine kadeh olduğu şaraptan içtim,

Aklın kendisine divâne olduğu şeyle mest oldum. 

Güneşin kendisine pervâne olduğu o mumdan, 

Bana geldi bir duman ve düştü bir ateş!

Ebû Saîd-i Ebu’l-Hayr

Bu bedene düşmüş temiz can 

Işıldayan bir mumdur.

Esedî-i Tûsî 

Yıldız, güle döndü; felekse bağa bahçeye 

Ülker yıldızı pervâne, ay ise kandile.

Esedî-i Tûsî 

Gül, mum gibi yanınca (kızarınca) bülbül ona vuruldu 

Gül, gül dalından ötürü, bülbül gülden ötürü ötmeye başladı bülbül. 

Katrân-ı Tebrîzî

Nevruz gülünün kokusunu özlüyorum 

O âlemi yakan güzelin hasretini çekiyorum 

Mumdan üç şey öğrendim: 

Ağlıyorum, eriyorum ve yanıyorum.

Mes‘ud-i Sa‘d

Her ne kadar senin ayrılığında mum gibi ağlayıp inlesek de

Onun uğrunda yanmak için, erimek için gelmişiz.

Emîr Muizzî

Eğer ayın nuru ve mumun aydınlığı senin ise 

Öyleyse benim bu yanıp tükenişim niçindir? 

Eğer mum sen isen, neden benim yanmam gerekir? 

Eğer ay sen isen, neden benim eksilmem gerekir? 

Emîr Muizzî

Gözyaşından dolayı aşk kadehi olan bir gözüm var, 

Yanan bir canım var aşka pervâne olan! 

Aşk hanesinde her gün mukîm olan benim 

Tüm cihanın akıllısı, aşkın divânesi benim.

Emîr Muizzî

Sen saray mumusun, bense yanmış bir mum 

Sen gökyüzünde dolunaysın bense bir hilal.

Abdulvâsî-i Cebelî

İlkbaharın gelişiyle bahçe puthaneye döndü 

Gülün yanağı muma; rüzgâr ise pervâneye döndü.

Abdulvâsî-i Cebelî

Onun mum gibi olan yüzü, cihanın güzellik evi olduğu için 

Can sahibi olanlar ise kendini onun yüzüne pervâne eyledi.

Hasan-ı Gaznevî

Ağlamaktan bir an olsun vazgeçersem eğer 

Mum gibi birçok ateş saçarım ben.

Hasan-ı Gaznevî

Ayrılıkta yanıyorum hayalin utancı ile 

Vuslatta yanıyorum biter korkusu ile 

Mumun pervânesinin de hali işte böyledir, 

Ayrılıkta yanmaz ancak vuslat yüzünden yanıp tutuşur. 

Enverî

Yüzlerce nur ile dünyayı elinde tutan rahib 

Onun gece mumu, çam ağacıyla daha güzeldir

Hâkânî-i Şirvânî

Onun sayısız nefeslerinden öyle bir hararet gelir ki 

Yedi felek mumu (güneş) dahi erir mum gibi. 

Hâkânî-i Şirvânî

Ben eğer gül bahçesinin bülbülü, mahfilin pervânesi olursam 

Gül hazana döner, mum ise sönüp gider.

Zahîr-i Fâryâbî

Senin yüzün öyle bir mumdur ki her gece kendi nuruyla 

Pervâne bağışlar göklerin ayına. 

Zahîr-i Fâryâbî

Ey güzel sevgili! Sana cihanının mumu diye seslenirim ben, 

Senin vuslatını sonsuz yaşam olarak adlandırırım ben.

Rûzbihân-i Baklî

Senin aşkınla yanıp yakılıyorum uzaktan uzağa 

Çünkü pervânenin dayanma gücü yoktur nura.

Nizâmî

Pervâne gibi olan gönlü kederdeydi 

Sabahın mumu aydınlattı onun işini.

Nizâmî

Ona Hoten mumu diye seslenirim ve bilirim ki bu hata değildir, 

Hoten mumuna, Hoten mumundan başka ne denebilir? 

Mucîruddîn-i Beylekânî 

Ah ne çoktur o günler ki! Senin hayalinin huzurunda mum gibi 

Gece vaktine dek öldüğüm, seher vaktine dek yandığım.

Mucîruddîn-i Beylekânî 

Onun mum gibi yüzünün karşısında 

Yanmayı tercih etmeli bir pervâne gibi. 

Fahreddîn-i Irâkî 

Gönül her iki âlemi arzularken (iki âlemi de) kaybeder 

Ve her iki âlemin faydasını da zararını da kaybeder 

Kendini muma vuran bir pervâne gibi 

Senin göz kapağında canını feda eder.

Fahreddîn-i Irâkî 

Aklın ankası, kandilin pervânesi gibi köledir 

Senin cemâlinin mumunun parıltısı ile kanadı yanıktır.

Seyf-i Fergânî

Sen mum sıfatlı olduğun için herkese yönelirsin 

Ben ki pervâneyim ey mum! Benden yüz çevirme. 

Selmân-ı Sâvecî

Senin şevkinle pervâne gibi yanıyorum ben, 

Neden bir gece bile acımıyorsun bana, âşıkların mumu değil misin yoksa? 

Selmân-ı Sâvecî

Acaba meclisin mumu ve meliklerin kandili 

Pervâne gibi ne zamana dek yakacaksınız beni? 

Selmân-ı Sâvecî

Uzaktan ortaya çıktı bir pervâne 

Raks ederek gelmiş sanki bir divâne 

Mumun altında üstünde ziyadesiyle dolandı 

Öptü her an mumu baştan aşağı 

Ona yârim deyip işve yaptığında 

Duman gibi attı kendini ateşin ortasına 

Aydınlandı tüm vücudu baştanbaşa 

Bir od ağacı gibi hoşça yandı mum huzurunda 

Bir ses yükseldi, ey diri gönül! 

Ey bahtı güzel ve kutlu gönül! 

Aşk oyununun yolu işte budur vesselam! 

Nâsır’ın sırlarını arayarak bul!

Nâsır-i Buhârâyî

Toplantı meclisinde bir pervâne gibi 

Mumda yok eder tüm varlığını ve benliğini.

Abdurrâhmân-i Câmî

O aydınlıkta toplandılar 

Pervâneler gibi muma doğru geldiler. 

Abdurrâhmân-i Câmî

Pervâneyim ben, kendimi yakmak âdetimdir, 

Tamamen yanmadıkça gönlüm huzur bulmaz benim.

Vahşî-i Bâfkî 

Kendini senin için ateşe vurur pervâne 

Ey mum! Pervâneye hürmet göster sen de.

Vahşî-i Bâfkî 

Bir ateş yaktı ve gönül evi mutluluk mumuna döndü 

Can kuşu geldi, onun başının etrafında kanat çırptı ve gitti.  

Muhteşem-i Kâşânî

Hayâ perdesi ay ile sevgilinin arasında engeldir, 

Mumu pervâneden ayrı düşürense fanustur.

Sâib-i Tebrîzî

Mum ile gül sana âşıktırlar bülbül ile pervâne gibi, 

Ey hayat baharı! Ya sen kimin âşığısın peki? 

Sâib-i Tebrîzî

Her yere gidiyorum, o mumun hasretiyle yanıyorum 

Meclisten ayrılan pervâne için tüm cihan ateşe dönüşür.

Bîdil

Tamamen yanmadıkça bu çırpınışlar (sana) layıktır ey Bîdil! 

Cana ateş sıçramış pervâne meşrebliyiz.

Bîdil

Her ne kadar pervânenin süsü ziyneti kanadı olsa da 

Kendi kanadımı yaktım ve söylenmedim asla 

… 

Pervânenin kanadı bir kıvılcım ile yandı 

Mumun yanma mühleti ise geceden sabaha kadardır.

Pervîn-i İ‘tisâmî 

Aşk ateştir ve evi harabeye çevirir 

Ateşin huzurunda mumun gönlü ve pervânenin kanadı birdir.

İ‘mâd-i Horasânî 

Çemendeki pervâne (kelebek) dedi güle 

Haydi, bana söyle 

Sana kim vermiş de bana vermemiş 

Böyle rengi, böyle kokuyu. 

Reşid-i Yâsemî

Eğer bir kimse ile bir olmak istersen onun rengine gir 

Bak da gör pervânenin nasıl da gül renginde kanadı var.

Meliku’ş-şuarâ Bahâr 

Mum yerine kırmızı gül alevlendi çemende 

Bülbülün kanadı yandı pervânenin kanadı yerine. 

Meliku’ş-şuarâ Bahâr 

Gülün aşkıyla bülbül, mumun sevdasıyla pervâne 

Her biri yandı bir şekilde bir sevgili kederinde.

Meliku’ş-şuarâ Bahâr 

Bir kişiyi ya da bir meclisi aydınlatınca 

Parlaklığından bir şey kaybetmez mum 

Bir kelebek bir gülün üzerine konarsa 

O kelebekten bir zarar görmez gül.

...

Hoş kanatlı iki kelebek gibi 

Dizginlerini seher yelinin eline vermiş.

İrec Mirza

Çimenliğe bir kelebek geldi fakat konmadı gitti 

Dostlara yaptığın yersiz kahrın aklıma geldi. 

Rehî-i Mu‘ayyerî

Bizim mum gibi her gülüşümüz gözyaşı kaynağıdır 

Sanırsın bizim toprağımızı ağlayarak yoğurmuşlardır. 

Kanadı yanık pervânenin kıvılcımdan korkusu yoktur 

Şimşekten ne korkumuz olur bizim? 

Rehî-i Mu‘ayyerî

İnsanoğlu asırlardır duygularını ifade etmede, his ve düşüncelerini karşı tarafa aktarmada edebiyat, müzik, şiir ve resim gibi birtakım araçlar kullanmıştır. İçinde tattığı hissi, tecrübe ettiği birtakım derin ve yüce duyguları ifade etmede zorluk çeken sanatçı, şair ve edipler muhatabına anlatmak istedikleri hislerini, aslına en yakın ve uygun bir şekilde dile getirebilmek için bütün bu unsurlardan faydalanmışlardır. Bu araçlardan birisi de şüphesiz edebiyat ve şiirdir. Şairler, çeşitli edebî sanatlardan istifade ederek duygularını söze dökmüşlerdir. İran edebiyatı şairleri de aynı şekilde çeşitli mazmun ve edebî sanatları kullanarak özel bir dil ile duygu ve düşüncelerini kaleme almışlardır. Bu mazmunlardan birisi de çalışma konusu olarak incelediğimiz şem‘u pervâne mazmunlarıdır. Söz konusu bu gibi ikili mazmunlara çeşitli sembolik anlamlar yüklenerek zamanla birtakım hikâyeler meydana getirilmiş ve bu mazmunlar birer kahraman olarak değerlendirilmiştir.  Gül ü bülbül gibi şem‘ u pervâne de temsîli olarak sıkça kullanılan, sembolik anlamlar taşıyan bir hikâyedir. Başlangıçta tasavvufî çerçevede ateşin etrafında dönen pervâneye işaret edilmiş; sonraki asırlarda küçük de olsa bazı anlam değişiklikleri söz konusu olmuştur. Bu çalışmada İran edebiyatında genel çerçevede şem‘ ve pervâne kelimelerinin nasıl anlamlandırıldıkları; anlam değişikliğine uğrayıp uğramadıkları değerlendirilmeye çalışılacaktır.

Fatma Topuz Çetinkaya

İran Edebiyatında Şem‘ ve Pervanenin Anlam Serüveni

…Pervane, sabaha dek alevin çevresinde döner; arkadaşlarının yanına gelir ve onlara, görkemli bir anlatımla, bu tanrısal ilişkisinden söz eder. Sonra tam bir birleşmeyi özleyerek kendini alevin cilvelerine kaptırır.

Alevin ışığı, gerçekliğin bilgisidir; sıcaklığı, gerçekliğin gerçekliğidir; onunla birleşme (tek oluş) ise, gerçekliğin Doğru’sudur. 

Ona alevin ne ışığı yetiyordu, ne de sıcaklığı; kendisini alevin içine fırlatıverdi. Bu sırada, onun söylentilerle kanmadığını bilen arkadaşları, son içgörüsünü anlatması için gelmesini bekliyorlardı. Ama o anda pervane, yanmış, kül olmuş, dağılmıştı; ne bir biçimi kalmıştı, ne bedeni, ne de ayırtedici bir belirtisi. Şimdiki duyarlığıyla dönebilir miydi arkadaşlarının yanına? Şimdiki ruhsal durumuyla dönebilir miydi? O, içgörü aşamasına varınca, sözlerden uzaklaşmayı

başarmıştı. İçgörüsündeki varlığa ulaşınca da içgörüyle bir ilişkisi kalmamıştı.

Hallâc-ı Mansûr

Tavasin- Enel Hak

Senin zülfün zincirse, divânesi benim. Senin aşkın ateşse, pervanesi benim. Senin yeminine ant olsun ki kadeh benim. Senin aşkınla bizzat (sen oldum) ama sana yabancı da benim.

Ahmed Gazzâlî

Hem-reng oldu şem ' ile pervane yanıcak

Gerçi Hayali eylemez azdüd lctima' 

Hayali

Yakıp vücudunu eyler kebüd pervane

Görünce şem'i hemügüş-ı düd pervane

Naili

Pervane gibi yanmayıcak nar-ı ' aşka ten

Ol şem '-i hüsne vas i olımazsın cihanda sen

Şeyhülislam Yahya

Ey seher kuşu! Aşkı pervaneden öğren. 

Çünkü o yanmışın canı gitti de sesi çıkmadı.

Sa’dî-yi Şîrâzî 

Aşk ateşinin yandığı o gün; âşık, yanma usulünü maşuktan öğrendi. Yanma ve yakılma dost katından belirlendi, ortaya çıktı. Şem’, yanmadıkça pervane de yanmadı.

Ebû Sa’îd-i  Ebû’l-Hayr 

Güneş, senin aya benzeyen yüzünün utancından dolayı terlemekte. Mum, pervane gibi senin yanağın sevdasından dolayı yanma ve yakılmada.

Hâcû-yı Kirmâni 

Yüreği yanan mumun (dili) kerpeten/makas ile kesildiği için gönülleri (aşktan dolayı) solmuşlardan gönül sırrını gizleme.

Hâcû-yı Kirmâni 

Ey mum! (gözlerinden) kanlı gözyaşı dökme. Ağlamak(la) sarhoşlara ne(yi) öğretirsin?

Hâcû-yı Kirmâni 

Geceyi gündüze katıp safâ vü zevk kılmaga 

O bezmin yaktılar her gûşesinde şem‘-i tâbânı 

Hayâlî

Münevver oldı meclis ittibâ‘-ı şer‘-i enverle  

Ziyâ artar alındukda fetîl-i şem‘-i bezm-ârâ 

Kâmî

Heves iden yüzini görmege gerek ki yana

Ki şem’ odına pervâne bu hevâya düşer

Hoca Dehhânî

Benzümün rengi tonukdur yandugumı şem’e sor

Kim benümle yanmag içre her gice hem-reng olur

Hoca Dehhânî

Şem‘ Hak’dur kelebek sensin anı

Bulmayasın komayınça sen seni

Kendüzin terk ide Gülşehrî meger

Kim bula ol istedüginden haber

Kim ene Hû-y-ıla kaçan bir ola

Sen ene yigidericek Hû kala

Gülşehrî

Mantıku’t Tayr

Şem’a bir gice didi Pervâne ben

Âşık u ma’şûk-ile vuslatda sen

Yâr ile olmış senün işün şöyle nûr

Ben yanarken andan uş peyveste dûr

Şem’ dir âşık benem kim her gice

Subh olınca yanaram ucdan uca

Sini bir şu’le kaçurur şöyle hâm

Durur amuş ben yahılınca temâm

Ben bekâ virüp fenâyı almışam

Riştesin cânumun oda salmışam

Ana irdümvirdügüm-çün ben beni

Sen seni dirsin bulamazsın anı

Ahmedî

İskendernâme

Ben nice şerh eyleyem dil derdini dil-dâra kim

Şem‘ gibi tutuşan evvel zebânımdır benim  

Ahmed Paşa

N’ola sûz-ı derûnın yana yana aglasa ‘Âşık  

Ki şem‘ün aglamak yanmak yakılmakdur ezel şânı 

Âşık Çelebi

Hep yâr içün degül mi meclisde ey ‘Atâyî 

Hûn-ı derûnı câmuñ sûz u güdâzı şem‘üñ 

Nev‘î-zâde Atâyî

Yandursa n’ola şem‘-i ruhına beni dilber  

Şem‘üñ dahi pes yandugı pervâne içündür 

Muhibbî

Mahabbet mihr-i tâbından vücûdın yandırur yokdur 

Beni söylerler ey meh bir dahi şem‘-i şebistânı  

Rahîmî

Şâm-ı hecründe leb ü haddünle gördi sûzişem 

Cân eridüp subha dek yanup tüter her bâr şem‘ 

Rahîmî

Yandı yakıldı baña külbemde gice hâlin  

Odlar yanar başında varmış belâsı şem‘üñ  

Emrî

Meclisde germ olup saña öykündi nâgehân 

Ol şermden erir geçer ey gül-‘izâr şem‘  

Amrî 

Yandurdı lâlenüñ ruhuñ ey meh çerâgını  

Şem‘ün eritdi hasret odı içi yagını   

Mesîhî

Bu gice şem‘ senüñ sûzişüñ görüp ey dil

Eridi yüreginüñ yagı yana yana seni

Vasfî

Sanasın bir yalın yüzlü kuloğlı dil-beridür şem‘ 

Başında şu‘le anun Enverî sarı külâhıdur 

Enverî

Dilber hayâli şevki ile yandı subha dek 

Bir ayag üzre şem‘-i şebistân geçen gice 

Mihrî Hatun

Meclisde gice Emrî pervâneye gazabdan 

Bir pâre âteş oldı yandı likâsı şem‘üñ   

Emrî

Yok gonca ile gülde te’sîr-i nâzı şem‘üñ 

‘Âşık-küş olmag ile var imtiyâzı şem‘üñ   

Nev‘î-zade Atâyî

Böyle yandurmaz idi her gice pervânelerin 

Olmasa sencileyin şem‘-i şebistân ser-keş   

Hayretî

Âhir gülün gurûrı helâk ide bülbüli 

Pervâneyi oda yaka şem‘ün tegâfüli  

Şeyhülislam Yahyâ 

Nâ’ilî şu‘le-i hüsnün sakın âh-ı dilden 

Şem‘-i kâfûr-ı şebistân-ı melâhatdur o mâh

Nâ’ilî

Nûrdan ruhsâre vü kâfûrdan cism 

Emriyâ Şem‘-veş mahbûb-ı râ‘nâ ruh güzel kad nâzenîn  

Emrî

Şem‘-i ser-keş dir isem n’ola o nâzük-bedene 

Yüzidür şu‘le-i şem‘ ü saçıdur ana fetîl   

Revânî

Ben du‘â-gûyın sögerse tañ degül ol mâh-rû 

Dil uzadur kendüye cân virene her bâr şem‘ 

Ziyâ‘î

Şem‘-veş sarı külâhıyla beni yakdı begüm 

Bir gözi odlı yalın yüzli kuloğlı güzeli   

Enverî

Sanasın bâda karşu şu‘le-i şem‘-i münevverdür 

Geyer zerrin küleh hûbân gâhî rast gâhî kec  

Nev‘î

Hele bu gice kimün meclisinün şem‘i idün 

Ki hased odına yakdun beni pervâne gibi 

Revânî

Ol şem‘-i cem‘ geceler aglatmaga beni 

Meclislere rakib ile handân olup gider  

Ahmed Paşa

Egerçi şem‘ yalıñ yüzlü bir güzel kuldur 

Saña mı beñzer ol anuñ bahâsı bir puldur   

Emrî

Rûşen budur ki meş‘ale-dâr olmasa sana 

Halk arasında bulmaz idi i‘tibâr şem‘   

Revânî

Bir eti cânı yirinde hûbdur ol sîm-ten 

Şem‘üñ ey dil cism-i zârında ne et vardur ne cân  

Mesîhî

Tâc-ı zer ile germ olup öykündi yâra şem‘ 

Od oldı yakdı anı ser-â-pâ o tâc-ı zer   

Emrî

Düşer od şem‘ diline bu sebebden ki olur 

Dil uzadub geceler ol meh-i tâbân ile bahs 

Fuzûlî

Dil uzatdı sen şeh-i ‘âlî-cenâba gördiler 

Şem‘-i bezm-ârânun iy meh-pâre boynın urdılar  

Enverî

Şem‘ beñzer dil uzatmış yâra kim yanmazdan öñ 

Burnına kıl takdı üstâd eyledi ber-dâr hem 

Emrî

Göreli cânâ cemâlüñ şem‘ini pervâne-veş  

Bâl ü perden geçmişem küllî yakup nâr olmışam 

Emrî

Başka işimiz yohdı ki bir şem‘-i cemâlin 

Pervânesi âşüftesi sûzendesiyiz biz 

Nigârî

Hüsn-i dil-berden ziyâ uğurlamadıysa eger  

Dâ’imâ şem‘-i şeb-efrûzun neden boynunda ip

Revânî

Lebi mey gözi sâkî şem‘ yüzi 

Yine özi bize nedîm gerek 

Kadı Burhaneddin

Ehl-i dil yañagunâ şem‘-i münevver didiler  

Boyuña tûbâ vü dudaguña kevser didiler 

Ahmedî

‘Anber-âlûd olalı hâl u hatuñdan haddüñ  

Aña dil-sûhteleri şem‘-i mu‘anber dirler 

Emrî

Ruhlaruñ şem‘i virür nûrını şems ü kamerüñ 

Yüzüñüñ şevkiyile zulmeti gider seherüñ

Adlî

Ruhı bir şem‘-i nûrânîdür ol mâh-ı şeb-ârânuñ 

Bakılmaz rûyına gözler kamaşur âftâb-âsâ

Süheylî

Ehl-i ‘ışkuñ kimi handân kimi giryân oldugı  

Bu ki şem‘-i ‘ârızuñda nûr peydâ nâr hem 

Emrî

Bezm-i cemâle şem‘-i ruhun olalı sirâc 

Bâzâr-ı mihre komadı ey meh-likâ revâc

Helâkî

Yakub başında şevk-i ‘izâruñla nâr şem‘ 

Aglar gözi yaşını döker zâr zâr şem‘ 

Mesîhî

Meclisde ruhuñ şevkiyile şem‘ oda yandı  

Zevk-i lebüñi tuydı kadeh agzı sulandı 

Me’âlî

Yanmaga gelmiş imiş bezme ‘izâruñdan şem‘ 

Işılatmış ucını dün gice pervâneye nâr 

Emrî

Var iken mihr-i ruhuñ ortaya atıldı diyü  

Şem‘a bir yan başı geldi bu gice pervâne       

Gelibolulu Alî

Şem‘-i meclis germ olup öykündügüyçün yüzüne  

Astılar bâzârda sonra zebânın yaktılar

Ahmed Paşa

La‘line öykündügiçün lâle ruhsârına şem‘ 

Lâleye dâg urdılar şem‘üñ zebânın yakdılar 

Mihrî Hatun

Öykünürse ol kamer-rûya çıkup fânûsdan 

Bir tabancayla yüzün şem‘ün karardur rûzgâr

Enverî

Hatundur şâm-ı zulmet gerdenündür şem‘-i kâfûrî 

Fürûzân olmaga gül-nâr haddüñden alur nûn  

Bâkî

Bezm-i cemâl içinde şem‘ üzre dûda benzer  

Şol âteşin ruhunda bu ‘anberîn kâkül

Revânî

Perîşân olsa ol kâkül cemâlüñde bahâ artar  

Fitîl-i şem‘e beñzer kim tagıldukca ziyâ artar

Gelibolulu Alî

Eksük degül başından her bâr tîg-i mihnet  

Gîsûna öykünelden zülf-i dırâzı şem‘ün  

Şeyhülislam Yahyâ

Meger bir şem‘-i kâfûrî durur engüşti dildârun  

K’ucında nakş-ı hınnâdan olur geh geh ‘ayân âteş   

Revânî

Kadd-i sîmînüñ senüñ bir şem‘dür kâfûrdan 

Dûd-ı ‘anber-bûy farkında olan kâkül gibi  

Süheylî

Sen şem‘ gibi gayr ile meclisde gülersin 

Ben akıtırım yaş ile kan yandım elinden  

Ahmed Paşa

Dilber hayâli şevki ile yandı subha dek 

Bir ayag üzre şem‘-i şebistân geçen gice   

Mihrî Hatun

Bagrınun yagın eritdi subha dek akıtdı dem‘ 

Yâr önünde çok tenezzül eyledi dün gice şem‘ 

Şeyhülislam Yahyâ

Geh ayağı baglu geh boynu nedendür bilmezem 

Bir perî ışkında olmuşdur meger dîvâne şem‘  

Fuzûlî

Olmadı ol mâha rûşen yandugum hicrân günü 

Yandugum şeb tâ seher şem‘ün ne bilsün âfitâb   

Fuzûlî

Bir birümüzle belâ bezminde her şeb subha dek 

‘Işk odından yanıcı şem‘-i şebistânlar bizüz  

Hayretî

Şem‘-veş sûz-ı derûnı ‘arz ider Bâkî sana 

Yana yana kalmadı bî-çârenün bagrında yag

Bâkî

Ezelden ebede yanayım ben senün içün 

Ben şem‘ degülem ki yarım gice dükenem   

Kadı Burhaneddin

Yanmagı her gece benden ögrenir ey mâh şem‘ 

Marifet tahsil eder beklerse yanım sûhte      

Hayâlî

Şem‘ gibi sanmanız tenhâ zebânım sûhte 

Âteş-i âhımla oldu hânümânım sûhte  

Hayâlî

Ey Me’âlî gûyiyâ fânûsdur cismüñ senüñ 

Şem‘dür dil anda fânûs örtüsi pîrâhenüñ  

Me’âlî

Tenüm kanlu yaşumla âl fânûs-ı hayâl oldı 

İçinde dil yanar san şem‘-i pür-envâra dönmişdür 

Rahîmî

Fitîl-i şem‘-i meclis olsa bir şeb rişte-i cânım 

O şâh-ı hüsne bâri rûşen itsem sûz-ı pinhânım   

Neylî

Külbemde nâr-ı ‘ışk ile ey Emrî şem‘-veş  

Ten şem‘dânı içre yanar her bir üstühân   

Emrî

Nemdür dime sor Ahmedîyi kim ne sebebden   

Yahılur iken şem‘ bigi gözleri nemdür  

Ahmedî

Gözleriçün ölenün nergis dikün hâkinde kim  

Şem‘ yakmak dostlar ‘âdet durur sîn üstine  

Revânî

Kabrüm üzre serv diküñ şem‘ yakuñ dostlar 

Çün beni hâk eyleyen şevk-ı ruh u bâlâsıdur 

Adlî

Hâk olursa şevk-i ruhsâruñla cism-i sûhtem  

Kabrüm üzre şem‘-i kâfûrî ola her üstühân  

Mesîhî

Kabrüm üzre gel bu vaz‘ ile ol can diyeler  

Bir saru şem‘ ile zeyn olmış kimündür bu mezâr  

Ca‘fer Çelebi

Hasreti nârından ol mâhun ölürsem ey refîk 

Kabrüm üzre her gice yaksun benüm ahbâb şem‘ 

Zâtî

Şem‘lerle kûyuna gelmiş gece mâh-ı felek 

‘Âkıbet yüz karalığıyla tutulur ol levend 

Hayâlî

Gül meclisinde dâ’imâ bülbül şetâret itmede 

Pervâne-i bî-çâreyi nâr-ı mahabbet itdi kül   

Şeyhülislam Yahyâ

Ey perî pervâ yimez pervâne per yandurmadan 

Olmasun bir pâre tek şem‘-i şebistândan cüdâ  

Hayretî

Şem‘e gör pervâneler varın yakup eyler feda 

Yog iken yanında anuñ billâh perden lezîz   

Muhibbî

Her şeb zebân-dırâzlık eyler egerçi şem‘ 

Tahsîn ki sabr ider yine pervâne söylemez   

Gelibolulu Alî

Pervâneyi gör yârına hep varını verdi  

Fehm eyle ki Rahmî budur âdâb-ı muhabbet 

Harputlu Rahmî

Yan âteşe pervâne-veş itme yine efgân  

Ey ‛âşık-ı miskîn budur âdâb-ı mahabbet 

Şeyhülislam Yahyâ

‘Işk eri çokdur velî ‘âşık hemân pervânedür 

Terk-i cân idüp yanar şem‘e ol bî-pervâyı gör

Muhibbî

Cümle ‘âşık yanar ‘aşk âteşine yâr odına 

Zâhir egerçi bunu şevkile pervâne yapar 

Nigârî

Sen avurduñ ötdürürsin ‘âşık ey bülbül odur 

Yanar od içre girür pervâne feryâd eylemez  

Zâtî

Yanmayam mı âteş-i dîdârıña gördükçe ben

Haşre dek pervâne zîrâ nârdan olmaz halâs  

Leylâ Hanım

Hasta cânum ‘ışkı odına yahılursa n’ola  

Şem‘a düşüben yahılmahdur işi pervânenüñ 

Ahmedî

Şeb-i zülfinde çün gördüm cemâl-i şem‘-i ruhsârı

Yanan pervâne-veş evvel dutışan bâl ü perdür 

Muhibbî

Ayaga düşsem görüp tân mı cemâlüñ şem‘ini

Yanıcak şem‘ ayagına dökülür pervâneler   

Muhibbî

Subha dek yandım dolandım şem‘-i ruhsarıñ görüp 

Bezm-i ‘aşkın ‘âdetin fehm eyledim pervâneden  

Harputlu Rahmî 

Aña ‘âşık mı dirler şem‘-i hüsne 

Yanup pervâne-veş olmaya nâ-bûd   

Muhibbî

Şem‘-i cemâle meyl ile pervâneler gibi 

Yanup yakılmadadur işimüz rûzgârda   

Gelibolulu Alî

Bulduk şeb-i firâk-ı visâlinde inşirâh 

Pervâne-meşrebüz bize rûşen degül sabâh   

Kâmî

Şîve vü nâzı kamu hüsn ehli senden ögrenür 

Nitekim pervâneler yanmagı benden ögrenür  

Muhibbî

Nedendir itmez oldı âteşim te‘sîr cânâna 

Yanup yakıldıgım gördükçe hayrân oldı pervâne  

Leylâ Hanım

Ben yandım ‘aşkın âteşine gice gündüz âh 

Pervâne dahi gice yanar rûz u şeb degil   

Leylâ Hanım

‘Işk işin pervâneden ögren yüri ey ‘andelîb  

Kül ider eczâsını ‘ışk âteşi feryâdı yok

Zâtî

‘Işk işin pervâneden ögren yüri ey ‘andelîb  

Kül ider eczâsını ‘ışk âteşi feryâdı yok 

Zâtî

Pervâne verdi bezmde bir şem‘e varını 

Bülbül gibi çemende hezâr-âşnâ degil 

Harputlu Rahmî

Bülbül ü pervâne ger bir bâdeden serhoş  

Pes neden birisi gûyâ birisi hâmûş olur

Nehcî

Yanmagı pervâneden kıldım ta‘allüm tâ-seher  

Nâle vü efgânı ammâ bülbül-i şeydâdan ahz 

Leylâ Hanım

Kays u Ferhâd baña ‘aşkda emsâl olmaz 

Bülbül-i dil-şüde pervâneye hem-hâl olmaz 

Şeref Hanım

Eger meclisde âh itsem şerer-efşân olur nâlem  

Bu sâz u söz el-hak bülbül ü pervâneden gelmez

Mezâkî

Oda yakmışdur şeb-i zülfinde perr ü bâlini  

Şem‘ üzre sûhte pervânedür haddüñde hâl 

Emrî

Şem‘-i meclis germ olup öykündügiyçün yüzüne 

Asdılar bâzârda sonra zebânın yakdılar 

Ahmet Paşa

Germ olup kendüyi teşbîh itdügi’çün yüzüne 

Yakdılar şem‘ün zebânın asdılar bâzârda

Cem Sultan

San çârsû-yı hüsnde tarrâr-ı zülf-i dost 

Bir uğrıdurki dâmeni altında var şem‘ 

Mesihî 

Bezm-i hüsnüñe vücûdum şem‘dür pervâne dil 

Bu yanan cânum fetîlidür yüregüm yagıdur 

Mihrî Hâtun

Dil uzadur bahs ile ol ‘ârız-ı handâne şem‘ 

Od çıkar ağzından etmez mi hazer kim yane şem‘ 

Fuzûlî 

Anuñ teg kim perîşânlık ziyâsın arturur şem‘üñ 

Maña cevrüñ ziyâd olmak saña meylüm füzûn etdi 

Fuzûlî

Ey Fuzûlî şem‘-veş mutlak açılmaz yanmadan  

Tâblar kim sünbülinden rişte-i cânuñdadır 

Fuzûlî 

Derd-i dil söyler zebân-ı hâl ile her gâh şem‘ 

‘Aşk tavrından eder pervâneyi âgâh şem‘

Hayâlî 

Gönlümü kandîl-i tersâ gibi bir kâfir yakup 

Şâm-ı hecrinde Hayâlî eyledi hem-râh-ı şem‘

Hayâlî 

Virür zevk ehline şevki dem-â-dem  

Şeb-i ‘işretde bir yil mûmıdur nây

Bâkî

Çerâğ-ı mâh-ı enverden yakar ol ‘ârız u gerden 

Girîbânuñ senüñ bezm-i letâfet şem‘dânıdur

Bâkî

Göñlüme mihrüñ ziyâsı gelse ey hurşîd-ruh 

Aña beñzer ilte bir hayr ehli bir zindâna şem‘

Ravzî 

Her gice pervâneye gayzın idüp izhâr şem‘ 

Subha dek yel mumlarıyla gezdürür her bâr şem‘

Sâbit 

Mevlevîler gibi dönsün üstine pervâneler 

Oldı Mevlânâ-sıfat mustağrık-ı envâr şem‘

Sâbit 

‘Ahdinde emîndür kef-i ‘ayyâr-ı sabâdan 

Zer-tâc-ı ser-i şem‘-i fürûzân-ı zamâne 

Mezâkî

Kandîl-i hüsnüñe yañılup nâ-gehânî şem‘ 

Dil uzadalı odlara yandı zebân-ı şem‘ 

Cem Sultan

Asılmış iken odlara yakmak revâ degül 

Düşdi zemîne çün kesilüp rîsmân-ı şem‘

Cem Sultan

Her encümende encüm-i eşkin döküp yire 

Diñlenmeyüp yakar oda her gice cânı şem‘ 

Cem Sultan

Şem‘-i dîdârıña pervâne gibi yandım idi

Çekdiğim derd ü belâyı o zamân andım idi

Moralızâde Leylâ Hanım

Bezm-i aşka nitekim pervâne geldin ey gönül

Yan yakıl ol şem’-i hüsne yana geldin ey gönül

Şeyhülislâm Yahyâ Efendi

Âdâb-ı bezm-i vuslatı pervâneden görün

Bülbül gibi değil-durur ol ehl-i hâldir

Bâkî 

Yanmağa mûm ise dil şem’-i ruh-ı dildâra

Kimse gûş eylemesin nâleni pervâne gibi

Haşmet 

Aşk odu evvel düşer m a'şûka andan âşıka 

Şem'i gör kim yanmayınca yakmadı pervaneyi 

Fuzuli

Şem-i meclis gerin olup öykündüğiyçün yüzüne 

Astılar bâzârda sonra zebanın yaktılar 

Ahmed Paşa

Pertev-i şem’-i tecellî-i cemâlu’llâha

Özini ‘âşık-ı zâr yakmaga pervâne gelür 

...

Aşk-ı dilberle nedür hîç sorma ahvâlüm benüm

Şem’i gör pervânenün hâline yana yana bak 

Derviş Pervâne

İşte bu noktada mum, pervaneye; sabrı, arınmanın yollarını ve iç gözlemi öğreten bir kılavuz kimliğiyle çıkar karşımıza. Pervane, kendisini varlıktan haberdar ederek yoluna ışık tutan mumun kılavuzluğunda gerçek hedefini belirleyecek; böylece yalnızlıktan ve belirsizliklerden kurtulacaktır. Mumun alevi karşısında hayal kurmaya devam eden pervanenin "yalnızlığı artık boşluğun yalnızlığı değildir. Yalnızlık küçük ışık sayesinde somutlaşmıştır" (Bachelard);

...

Kendi alevinde, tükeninceye kadar, varlığını sürdürmeye çalışan ve gerçeğe ulaşabilmek için ne şekilde mücadele edilmesi gerektiğinin en güzel örneğini veren mum karşısında pervane hayranlığını gizleyememektedir. Zira "Aleve karşı doğal-cesaretle söylersek-doğuştan bir hayranlığımız var. Alev, görme hazzının vurgulanışını, her zaman görülenin ötesini belirler. Bizi bakmaya zorlar" (Bachelard)

Ateş karşısında kurulan hayaller, sıradan hayallerin çok daha ötesinde bir şeydir. Çünkü "Alev, dünyada, hayali davet eden nesneler içinde en büyük imge yapıcılarından biridir. Bizi hayal kurmaya zorlar. Onun karşısında, algılanan şey, daha hayal kurmaya başlanır başlanmaz, hayal edilenin yanında önemini yitirir. Kendi metafor ve imge gücünü en değişik tefekkür alanlarına taşır alev" (Bachelard). 

Pervanenin aleve beslediği bu hayranlık, ona geçmişteki hatıralarının kapılarını birer birer açmakta ve o bu hatıralarını hayallerle süslemektedir. Alev karşısında tefekküre dalan pervane, bir süre sonra, alevin titreyişinin, ilahı olanın karşısındaki acziyet ve sonluluk nedeniyle olduğunu anlayacak ve aleve duyduğu hayranlık neticesinde o da titremeye başlayacaktır.

...

Yaratılmış olan canlıların tümünde olduğu gibi, mumda da pervanede de ilahı olana yönelme ve buna bağlı olarak da yükselme iç güdüsü vardır. 

...

Gerçeğe ulaşmak zamanı hızlandırmakla mümkün olacaktır. "Ateşi düşünen kişi için ateş , değiştirme, zamanı hızlandırma ve yaşamı sonucuna ulaştırma isteği uyandırır. Bu koşullarda düşleme gerçekten büyüleyici ve çarpıcı olur. İnsan yazgısını açıp genişletir" (Bachelard). "Ateşle arındırma ilkesinin nedeni ateşin maddeyi ayrıştırması ve katkıları yok etmesidir. Başka bir deyişle, ateşten geçen bir şey türdeşleşir, böylece anlaşır" (Bachelard).

H. Gamze Demirel

"Şem' ve Pervane"nin İçsel Yolculuğuna Dair Felsefi Bir Yaklaşım

PERVANE VE MUM 

Hatırlıyorum bir gece gözüme uyku girmemişti; 

Mum pervaneye şöyle söylüyordu: 

“Ben âşığım, yansam revadır bana; 

Fakat sen niçin ağlıyor, niçin yanıyorsun? 

Dedi: “Ey benim bîçare âşığım! 

Gitti bal gibi tatlı Şirin’im benim”.

Şirin’im benden uzağa gidince, 

Ateş, Ferhat gibi eritti beni. 

Hep bu sözleri söylüyor, 

Her an sararmış yanağından gam seli akıtıyordu. 

Ey iddiacı! Aşk senin işin değildir; 

Çünkü ne sabrın var ne de buna gücün kuvvetin! 

Sen hamsın, bir kıvılcımdan kaçıyorsun; 

Bense tamamen yanıncaya kadar durmuşum. 

Aşk ateşi sadece kanadını yakar senin, 

Bir de bana bak, büsbütün yaktı beni.

...

Birisi muma ey alçak diye seslendi, 

Bir sevgiliye git ve sana lâyık olanı al! 

Ümit yolunu gördüğün yere doğru git, 

Sen ve mum sevgisi, nereden nereye? 

Semender değilsin, ateşin etrafında dolaşma, 

Çünkü (önce) mertlik gerekir, sonra savaş.

Bir bak yanıp yakılan pervane ne dedi, 

Hayret, ne kadar yansam da niye korkayım ki! 

Gönüldeki ateş Halil gibidir bana, 

Sanki bu alev bir gül gibidir bana. 

Ben kendimi isteyerek atmıyorum ateşe;  

Çünkü şevk zinciri vardır boynumda. 

(Ateş) uzaktayken yaktı beni, 

Şimdi yakmadı ateş beni. 

Benim yok olma isteğim nedendir bilir misin?

O olduğu sürece ben olmasam da revadır. 

Yanıyorum, çünkü makbul sevgili odur, 

Çünkü dostun ateşi sirayet eder ona.

Celâl Metînî

Söz canın neticesidir, canım neden azalsın? 

Sanma ki pervane gibi can düşmanımdır. 

Mes‘ûd-i Sa‘d 

Pervane ateşten nasıl korkar, nasıl uzaklaşır? 

Çünkü onun için ateşte huzur vardır.

Attâr 

Bahçe, misk kokulu nergisten dolayı kâfurdan mumu yaktığı zaman 

Hava ona gümüşten sayısız pervane saçar.

Ezrekî-yi Herevî 

Kendimizi yakıyor ve canı mum gibi feda ediyoruz, 

Mum meclisinin olduğu her yerde biz pervaneyiz. 

Asla insaf etmez, ben yaralı yorgun, 

Onun pervanesi olayım, o da meclisin mumu.

Bir gece perdeyi kaldır mum gibi, 

Hepimiz yanalım pervane gibi. 

Pervanenin gönül ateşi mumdan dolayıdır; fakat 

Mum olmasa da senin yanağın gönlümü eritir. 

Pervane gibi gönül huzuru müyesser olsa bana, 

Sevgilinin mum gibi olan yüzüne doğru uçarım ancak. 

Bu hikâyenin sırrını ancak mum dile getirir, 

Aksi halde pervanenin konuşmaya takati yoktur. 

Senin kandil gibi olan yüzüne pervane oldu mum, 

Ben seni düşünüyorum; haberim yok ki kendimden.

Hâfız 

Mumun gönlünün halini pervaneye sor. 

Hacû-yi Kirmânî 

Bizim aşkımızı konuşmaktan dolayı zamane unuttu

Gül ile bülbülün konuşmalarını, mum ve pervanenin hikâyesini.

Câmî

Pervanenin mum ile ne konuştuğunu duydun mu? 

Ayrılıkta sen mi daha çok yanmışsın ben mi, söyle? 

Vassâf 

Kendini övmek mumun işi değildir, yoksa mumun eli 

Bir pervanenin eteğini tutmak için uzun olurdu. 

Pervanenin dışarıda yanması garip değildir 

Çünkü sönmüş mum senin hareminde ışık saçmaya başlar. 

Mum çalıların arasında kıvılcımlar gibi uçuyor, 

Senin etrafındaki pervane ise bir kez uçuyor. 

Sâib 

Mumun ağlayışı pervanenin matemi için değildir, 

Sabah yakındır, o kendi karanlık gecesini düşünür. 

Gördün mü mum haksız yere nasıl kanına girdi? 

Bir an bile aman vermedi ki geceyi sabah etsin.

Hekîm Şifâyî 

Benim sırrım pervanen gemisinde yazılıdır, 

Mum, benim yanıp yakılmamın bir mısraıdır. 

Molla Fakîh-i Belhî 

Mumun gelini eğer fanusun mahfesine oturursa, 

Pervanenin kanadı mutluluk çölünde akan kuma döner. 

Mirzâ Muiz-zi Fıtrat 

Bir mum bir gecede binlerce pervaneyi öldürür. 

“Mecmûatu’l-emsâl”den, Hint baskısı. 

Bizim gönlümüzdeki ateşi hiç düşünmezsin sen, evet 

Mum pervanenin yanışından neden korksun ki? 

Kemâlî 

Pervanenin mezar taşında şu yazıyı gördüm; 

“Beni yakan ateş kendisini de yaksın.” 

Ateş eğer binlerce kıvılcım çıkarırsa 

Pervanenin kaynaması (yanması) hüküm olur. 

Sarhoş pervanenin tek amacı erimek, 

Mumun ayağında yanmak idi.

Urfi-yi Şîrâzî

Senin yüzünün aşığı pervane olur bülbül değil 

Bu ateşten dolayı yanar fakat feryat etmez. 

Dihkân-i Sâmânî 

Senin etrafında gönüller kuşu o kadar çok kanat saçtı ki, 

Senin kandilinin ağayı pervane kanadıyla dolmuştur.

Muştâk-i İsfehânî

Onun pervanesi canımı almak için gelirse bana, 

Mum gibi o an bir nefeste canımı feda ederim. 

Ey mum! Pervaneyi rahat bırak bu gece; çünkü ben 

Gönül ateşiyle senin huzurunda mum gibi eririm. 

Daha ne zamana kadar mum gibi küstahlık edeceksin, 

Murad pervanesi geldi, ey sevdalı, sus. 

Ayrılık gecesi bana bir vuslat pervanesi gönder (bana vuslat izni ver) 

Yoksa senin kederinle bütün dünyayı mum gibi yakarım. 

Hâfız

Çimenlikte mum yerine kırmızı gül ışık saçtı, 

Pervanenin kanadı yerine bülbülün kanadı yandı. 

Gülün şevkiyle bülbül, mumun sevdasıyla pervane 

Her biri bir sevgilinin gamında bir şekilde yanar.

Meliku’ş’Şuara Bahar

Eğer bir kişiyle dost olmak istersen onun rengine boyan 

Bak, kelebeğin kanadı gül ile nasıl da aynı renktir! 

Benim gönlümü aydınlatan o mum yuvamdan gitti. 

Gülümün takati yoktur; çünkü benim pervanem gitti.

Meliku’ş’Şuara Bahar

Mum eğer yelden dolayı söndüyse, garipsemeyiniz 

Varlık pervanesinin ömrü bitti; yele veriniz.

Meliku’ş’Şuara Bahar

Ey zarif yaradılışlı pervane, 

Ey şerefli yaratık pervane! 

Ey latif kanat sahibi, 

Düşmandan korkmadığın gibi 

Ancak ateşin yanında açarsın kanadını. 

Sen öldün ey pervane ve sanat öldü. 

Musiki, güzellik ve kelimeler öldü. 

Ey hain mum! Gamla, kederle perişan ol; 

Pervaneyi öldürdün, inkâr da etmiyorsun…

Meliku’ş’Şuara Bahar

Eğer mum ateşten kurtulmak istiyorsa, 

Ateş neden pervanenin harmanını yakıyor? 

Mumun vefasını överim; çünkü yandıktan sonra her an 

Pervanenin mateminde başına kül saçar, yas tutar.

Pervîn-i İ‘tisâmî

Ben, pervane ve mum dışında herkes uyudu 

Biz iki üç delinin hikâyesi uzun bir hikâyedir henüz. 

Dün gece bir kez olsun pervane gibi olayım dedim. 

Mum, güzelce gülümseyerek “bir kez azdır” dedi.

İ‘mâd-i Horasanî 

Ey Fars şiirinin mumu! Can, pervaneye minnet duydu; 

Senin için, dost olma derdiyle kendine yabancı oldu.

Mes‘ûd-i Ferzâd

Aydın kişilerin gönlünde yük değilim bir toz gibi; 

Yeşillikte ve gül üzerinde pervanenin gölgesiyim. 

Yeşilliğe bir kelebek geldi; fakat konmadan gitti. 

Senin dostlara yersiz kahrın aklıma geldi.

Daha çok öncekilerin şiir tarzının etkisi altında kalmıştır: 

Yarı canlı mum gibi senin hevesinde yandık 

Ağlayarak bina kurduk, senin için yandık. 

Bir gece pervane yandı ve onun canı rahata erdi, 

Biz ömürler boyu senin cefanın kederiyle yandık! 

Mum eğer eriyerek ölürse, ne gam! 

Çünkü aşkın ışığı ile Mehtabın nuru, pervanenin külünden yeşerdi.

Rehî-yi Mu‘ayyerî 

O güzel benli ve yüzlü kelebeği görüyor musun? 

Gömleğin kılıfından dışarı çıktı. 

Altın noktalarla dolu kol ve kanatla, 

Bir bir yeşillikteki güllere uğrar, 

Bunu öper, diğerine geçer.

Îrec Mirzâ

Çimendeki bir kelebek güle: “Bana söyle, 

Kim bu güzel rengi ve kokuyu sana vermiş, bana vermemiş?

Ey güzel yüzlü gül! Görüntü ve desen bakımından senden eksik değilim, 

Neden senin gibi güzel kokulu değilim, bana cevap ver! 

Cennet hurisi gibi nazlanarak her güle konmak istersin 

Bazen (güle) konar bazen de etrafta uçarsın.

Reşîd-i Yâsemî

Onca bahar geldi, kelebek ve gül sarhoş oldular. 

Ben ise hala uçma fırsatını arzuluyorum. 

Kelebeğin kanadı neden kırıldı? 

Neden her köşeye keder oturdu?

Hûşeng-i İbtihâc (Sâye)

Mumun yanmaktan korkusu yoktur, 

Çünkü o, bu yanışta yalnız değildir. 

Bu yolun sonunda ölüm olsa da, ona ne! 

Çünkü pervanesi de onunla birliktedir.

Hûşeng-i İbtihâc (Sâye)

Solmuş bir gül söylüyor ve dökülüyordu, 

Kesinlikle üzgün bir kelebek ah çekiyordu.

Mehdî-yi Ehevân-i Sâlis

Zifaf yatağından daha beyaz bir defterde 

Birleştiririz… 

Güneşin sıcaklığındaki çocuk, laleyi 

Tandırdan daha yakıcı sanıyordu. 

Hayalinin hamurunu o tandıra atmak ve 

Kendi ekmeğinden kelebeklere yiyecek vermek istiyordu.

Nâdir-i Nâdirpûr

Güller açıldı, 

Hoş renkli ve güzel. 

Nazla birlikte, 

Başları tutuldu. 

* 

Kelebekler yeniden 

Birlikte uçarak 

Güller açıldığı için 

Güllere kondular. 

* 

Dalga başını sahillere vuruyor 

Kayık ise sabahı izleyerek gitmiş. 

Uyku gözden kelebek gibi uçuyor 

Gözü uyandırmış geçiyor.

Abbas Yemînî-i Şerîf

ŞEM‘ u PERVÂNE

شمع و پروانه

Geceleri ışığın çevresinde dönen pervanenin klasik Doğu şiirinde âşığı temsil ettiği ve muma (şem‘) âşık olduğu yaygın bir kabul olarak yer almaktadır. Pervanenin mum ışığı etrafında her seferinde ona daha yaklaşarak döndükten sonra kendini aleve atıp yok etmesi sevdiğiyle yakıcı bir vuslata ermek şeklinde düşünülmüş ve bu düşünce şairler için orijinal bir ilham kaynağı olmuştur. Şem‘in yanarak ışık vermesi, pervanenin de bu ışık çevresinde dönüp durması âşık ile mâşukun durumuna benzetilmiştir. Ayrıca şem‘ çeşitli kelimelerle oluşturduğu terkiplerde kinaye yoluyla “ay, güneş, sevgili” anlamlarının yanı sıra “ilâhî nur, mürşid-i kâmil, Kur’an, Hz. Muhammed” gibi tasavvufî mânalarda da kullanılmıştır. Kur’an’da insanlar uçuşan kelebeklere benzetildiği gibi (el-Kāria 101/4) hadislerde de kendini ateşe atmaya çalışan pervanelere teşbih edilmiştir. Bunlar şem‘ u pervâne konulu şiirler için önemli bir ilham, telmih ve istişhâd kaynağı teşkil etmiştir.

Sadık Armutlu

Klasik edebiyatımızda hakiki aşkı anlatan metafor pervanedir. Mecazi aşkı bülbülle, gülle anlattığı gibi şairlerimiz, hakiki aşkı da pervaneyle anlatırlar. Pervane, mum etrafında dönerek can veren küçücük kelebeklerin adıdır; gözünüzle bile göremezsiniz, çok küçüktürler, muma aşıktırlar. Sevgililerin etrafında döne döne aşkları arttıkça yaklaşırlar, iyice yaklaşırlar, ateşe temas ederler ve külleri mumun dibine düşüverir. Şair de aşkın izini ancak pervanenin küllerinden bulabilirsiniz diyerek bize yol gösterir. Hakiki aşkı, feragati, fedakârlığı temsil eden şeydir pervane. Can veriyor bak sesini dahi çıkarmıyor. Bülbülü azarlar şair: “Niye bağırıyorsun feryat ediyorsun, hiçbir şey verdiğin de yok. Hâlbuki bak, pervane can veriyor ama senin gibi ses çıkarmıyor.” Niyâzî-i Mısrî: “Pervaneden al gizli sevda haberini sen” diyor. Pervane onu temsil ediyor. Filozof Rıza Tevfik’in bir şiirinde geçen bir mısra idi, biz oradan etkilendik, bize isim babası oldu o şiir: Bilmedim kim oldu bu hâle sebep, Ağladım ümidim hêba oldu hep, Bendeki sûz-i dil var mıdır acep, Tutuşup can veren pervanelerde.

Hayati İnanç

Esrar-ı suziş-i dili alup zebana şem '

Söyler Iisan-ıhal ile hep yana yana şem ' 

Beliğ Mehmet Emin

Layık ki encümende erürse hicibdan

Sırr-ı nihan-ı 'aşkı getürdi Iisana şem '

Beliğ Mehmet Emin

“Benim ve sizin durumunuz; ateş yakıp da, ateşine cırcır böcekleri ve kelebekler düşmeye başlayınca, onlara engel olmaya çalışan adamın durumuna benzer. Ben sizi ateşe düşmeyesiniz diye iç kuşaklarınızdan tutuyorum, siz ise benim elimden kurtulmaya, (ateşe girmeye) çalışıyorsunuz.”

Hz. Muhammed (s.a.v.)

“Kıyamet günü insanlar, Sırât (köprüsüne) sevkedilirler ve Sırât’ın her iki yanından kelebeklerin ateşe düşmesi gibi düşerler. Allah dilediği kimseyi rahmetiyle kurtarır. Daha sonra meleklere, peygamberlere ve şehitlere şefaat etmeleri için izin verir. Onlar da şefaatte bulunurlar ve (lehlerine şefaat ettikleri kimseler ateşten) çıkarılırlar. Yine şefaat ederler ve (ateşten) çıkarılırlar. Yine şefaat ederler ve (ateşten) çıkarılırlar. Kalbinde zerre kadar iman olan (ateşten) çıkarılır.”

Hz. Muhammed (s.a.v.)

“Ey iman edenler! Kelebeğin ateşin peşinden gittiği gibi yalanın peşinden gitmenize sebep olan nedir? Şu üçü dışında tüm yalanlar ademoğluna günah yazılır: Bir adamın karısını hoşnut etmek için söylediği yalan veya bir kimsenin savaş hilesi olarak (düşmanı aldatmak için) söylediği yalan veya bir kimsenin iki müslümanın arasını bulmak için söylediği yalan.” 

Hz. Muhammed (s.a.v.)

“Allah, göklerin ve yerin nurudur. Onun nurunun misali, içinde meşale bulunan bir kandil yuvasına benzer. O meşale, bir cam fanus içinde; o cam fanus da, sanki ince bir yıldız gibidir. Ne doğuya ne de batıya ait olmayan mübarek bir zeytin ağacından tutuşturulur. Onun yağı, hemen hemen ateş dokunmasa bile ışık saçar. Nur üstüne nur! Allah, dilediğini nuruna ulaştırır ve insanlar için böyle misaller verir. Allah her şeyi bilir.”

(Kur'an-ı Kerim Nur suresi 35. ayet)

Aşkar süzülüp misâl-ı ankâ

Ol âteşe girdi bî-muhâbâ 

Ateş Denizlerini Mumdan Kayıklarla Geçmek/Geçmemek

- Şem u Pervane bercestesi derliyorum Üstadım. Kim ateş kim kelebek her şey karıştı

- Derli toplu olmuyor bazen derleyince.

Umutsuzlar Parkı

I

Biliyorsunuz parkların
Sizi çağıran tarafları
İnsanın gizli, karanlık köşeleriyle oranlı
Orada saklanıyor onlar
Çünkü her türlü saklanıyorlar orada
Bir yağmur öncesinin loş sokaklarıyla
Dağınık mavisiyle gözlerinin
Sevgi vermez kadın uçlarıyla
Korkuya, sadece korkuya sığınmış olarak
Eskimiş, kurtlanmış ikonlarıyla kiliselerinin
Yalvaran bakışlarıyla –nasıl da sevimsiz-
En kötüsü, belki en kötüsü
Bir duygu açlığıyla soluyarak
Parklara yerleşiyorlar, parkların
Onları çağıran köşelerine
Bir karıncayı selamlıyorlar, besili, siyah
Bacak aralarından
Çömelmiş, öyle sakin
Selamlıyorlar
“Günaydın” diyorlar atılmış bir kâğıt parçasına
Kuleler yapıyorlar ayak parmaklarından
Birinci katta bir kibrit çöpü oturuyor
Acılar alıp veriyor dünyadan
Dillerini gösteriyorlar, diz kapaklarını
Bir sıkıntı şiiri gibi
Sıkıntı
İşte
Tam orada duruyorlar.

II

Bu kimin duruşu, bu sizin en gülmediğiniz saatlerde
Her cümlede iki tek göz, bu kimin
Ya da kim korkuttu bu kadar sizi
Bu nasıl sevişmek, üstelik bu kadar hızlı
Ya da tam tersine
Boş vermek öperken, severken boş vermek sevmelere
Sulardan ürpermek gibi dokununca,
Ya da ben kimi sarmışım böyle kollarımla
Kime söz vermişim, biraz da unutmak gibi
Denir mi, ama hiç denir mi, iş edinmişim ben
İş edinmişim öyle kimsesizliği
Kendimi saymazsam - hem niye sayacakmışım kendimi -
Çünkü herkese bağlı, çünkü bir yığın ölüden gelen kendimi
Konuşmak? konuşuyorum, alışmak? evet alışıyorum da
Süresiz, dıştan ve yaşamsız resimler gibi.

Ne çıkar sanki sardıysam sizi kollarımla
Unutmak, belki de unutmak olsun diye mi
Onu da tatmak gibi
Oysa ne bir evim oldu, ne de bir yerim var şimdi gidecek
Ama gitmenin saati geldi
Kirli bir gömleği çıkarıp asmak
Yıkayıp kurutmak ister ellerimi
Su içmek, saati kurmak ve sebepsiz dolaşmak biraz da
Açınca camları - diyelim camları açtık ya sonra? -
Sonrası şu: ben bir camı, bir perdeyi açmış adam değilim
Bilirim ama çok bilirim kapadığımı
Öyle iş olsun diye mi, hayır
Bilirim içerde kendimi bulacağımı
Dışarda görüldüysem inattan başka değil
Evet, çünkü bu karanlık işime en geleni
Kendimi saklıyorum ya, bir yığın ölüden gelen kendimi
Oramı buramı dürtüyorum, bunu sahiden yapıyorum
Ve açıyorum bütün muslukları
Diyorum sular mı böyle, sular mı olmalı
Ne geldiği, ne de gittiği yer belli
Olmuyor, gene kendimi düşünüyorum
Alıştım istemiyorum.

III

Binlerce, ama binlerce yıldır yaşıyorum
Bunu göklerden anlıyorum, kendimden anlıyorum biraz
İnsan, insan, insandan; ne iyi ne de kötü
Kolumu sallıyorum yürürken, kötüysem yüzümü buruşturuyorum
Çok eski bir yerimdeyim, çürüyen bir yerimden geliyorum
Öldüklerimi sayıyorum, yeniden doğduklarımı
Anlıyorum, ama yepyeni anlıyorum bıktığımı
Evlerde, köşebaşlarında değişmek diyorlar buna
Değişmek
Biri mi öldü, bir mi sevindi, değişmek koyuyorlar adını
Bana kızıyorlar sonra, ansızın bana
Kimi ellerini sürüyor, kimi gözlerini kapıyor yaşadıklarıma
Oysa ben düz insan, bazı insan, karanlık insan
Ve geçilmiyor ki benim
Duvarlar, evler, sokaklar gibi yapılmışlığımdan.

Bilmezler, kızmıyorum, bunu onlardan anlıyorum biraz
Erimek, bir olmak ve unutulmak içindeki onlardan
Ya da bir başkaca şey: ben kendimi ayırıyorum
O yapayalnız olmaktaki kendimi
Böyleyken akıp gidiyorum bir nehir gerçeği gibi
Sanki ben upuzun bir hikaye
En okunmadık yerlerimle
Yok artık sıkılıyorum.

IV

Biliyorsunuz, size geldim sadece
Kapınızdan aldım, ballı çöreklerinizden
Peki bu sevinmek niye?
Girdim ki içeriye yıllardır soyunuyordunuz
Ve işte giyiniyordunuz yıllarca
Bir Mısır, bir Roma, belki de bir Yunan elleriyle
Eski bir insandınız merdiven gıcırdıyordu
Her eski daha bir eskiyi uyarıyordu
Otlar ve geyikler duruyordu tanımsız sadelikler içinde
Sesler mi? acı sesler geliyordu erkeksiz, yanık
Bir türlü bakıyor, gene bir türlü soluyordunuz işte
Düşündüm, ama merdiven gıcırdıyordu
Olmazdı sanki gıcırdamasın, ürpermesindi bir yerimiz
Biliyorsunuz olmazdı
Ağzımız koksun, ama koksun, biz iğrençliğe de varız
Yatalım, leş gibi yatalım, öylesine alıştığımız ki bu
Bir kumru bir kumruyu tamamlasın
Bir yılan, bir fare bir deliği kapasın bu
Sadece bu.

Bak göreceksin nasıl da ayrılmak istiyoruz sonra
Nasıl da kaçmak istiyoruz birbirimizden
Yeniden yeniden yeniden
Yeniden hazırlanıyoruz
Sanki bir güzelliği ödüyoruz
Belki bir güzelliği ödüyoruz.

V

Biz olmayan insanlarız, ya da çok kuşkuluyuz - böyle
Nereden geldiniz, tam sizi soracaktım - böyle
Biraz da soğuk almışım, biraz da içki, biraz da bahçe
Yukarı çıkalım, hadi çıkalım, annem çay pişirir size
Çünkü o bizim yukarda her zaman bir mavi olur
Güneşler girer çıkar ellerinize
Biriyle konuşuyorsunuz, olmayan biriyle, hadi sevinin
Kim bilir, belki de buluşursunuz
Söz verip sizi bekletenlerle
Sonra da çıkarız - niye olmasın - bahçeye çıkarız birlikte
Otlara basarız, dallara değeriz, bunları hep yaparız
Biraz da susmalıyız. İnsan bir şeyler aramalı kendinde.

Dedim ya, annem de var, ama çay pişirmez size
Durur da durur işte yıllanmış heykeller gibi
Bilmem ki, bilmiyorum da, belki de benim annem yok
Belki de öyle beyaz ki, alışmış görünmezliğe.

Nereye gidiyorsunuz ama nereye
Sanki biz olmayan insanlarız biraz da kuşkuluyuz
Ya da çok kuşkuluyuz - böyle.

VI

Yüzümü size çeviriyorum, siz misiniz?
Elimi suya uzatıyorum, siz misiniz?
Siz misiniz, belki de hiç konuşmuyorum
Belki de kim diye sorsalar beni
Güneşe, çarşıya, kadehe uzatacağım ellerimi
Belki de alıp başımı gideceğim
Biliyorsunuz ya bir ağrısı vardır gitmenin
Nereye ama, nereye olursa gitmenin
Hüzünle karışık bir ağrısı.

İşte bir denizdeyim, dalgalar ortasında
Kim olsa denizci der, denizden anlayan der bana
Adımı bilmeden der, adımı bilmeden
Şafaklar kadar güzel adımı
O zaman bir kıvrılandır, bir kuruyandır dudaklarım
Ve gittikçe sıkılmaktır ülkesi sıkıntının
Sanki bir yokluğa, bir çaresizliğe bakar gibi
Nice yüzler görürüm, nice değişik kıyılar
İnsanı, o kayalar gibi sert insanı
Bekledikleri kadar.

Bir ağız, bir tütün, bir mızıka gerçeği gibi
Varınca kıyıya birden
Değilsin artık gemici.

VII

Bana bir şeyler söylediniz, anlamadım
Bir cümle, iyi bir söz, gene anlamadım
Doğrusu hiç anlamadım, siz ne demiştiniz?
Ben ne demiştim, ve çekip gitmiştim sonra
Öyle ya, niye hiç değişmedi bakışlarınız?
BİTMEDİ, DİYORUM BİTMEDİ ŞAŞKINLIĞIMIZ.

O gün bugündür işte – ben mesela
Çok usta bir avcının gözleri karşısında
Bir çocuk olarak taptaze oyuncakların
Ve çok ölçülü saatlerinde ev kadınlarının
Ki birdenbire açılan kucaklarında
BİTMEDİ, AMA BİTMEDİ ŞAŞKINLIĞIMIZ.

Bitmedi anlaşıp soyunduğumuz gün – o beyaz
Bir taşı kaldırdığımda o akıl almayacak yaşayış
Tanrıyı sorduğumda, olur ya, günün birinde tanrıyı
Odama kapanıp saydığımda ayak parmaklarımı
Kapımı çaldıklarında – bunu size söylüyorum anladınız
Kaykılmış, büyümüş gözleriyle onların
Kim der ki yalan, ve yalandır orda konuştuklarımız
BİTMEDİ, DAHA BİTMEDİ ŞAŞKINLIĞIMIZ

Üstelik bitecek gibi değil
Biri kopmuş ayağından, biri kopmuş kimsesizliğinden
Sımsıkı tuttuğu dönerken köşeyi
Elinde bir bıçakla
Ve öldürmek isterken – kimiyse kimi
Gülünç, sebepsiz, bilinç altı
Ama tutalım, koyvermeyelim
Tutalım koyvermeyelim bırakın kibarlığı
Yanılmak kolay, üstelik çok belli işte yanıldığımız
BİTMEDİ, DİYORUM BİTMEDİ ŞAŞKINLIĞIMIZ.

Paralar bozduruyoruz, gereksiz eşyalar alıyoruz bu yüzden
İçtikçe içiyoruz o çocukluk günlerinin yüzüyle
Birimi öldü ne, selviler, mezar taşları, kalabalık
Ya da bir masal mı söyleniyordu, hiç mi bitmeyecek bir
Masal
Kimbilir n’olduydu gene
İşte bir sevgilinin bırakıp gitmesi üzerine
Apışıp kaldığımız, yatıverdiğimiz yemekten sonra
Saatin kaç olduğu – üstelik sorulmaz ki
Sabah kadar sabaha
Uyuyup uyandığımız
BİTMEDİ, DİYORUM BİTMEDİ ŞAŞKINLIĞIMIZ.

Evlere sığamıyoruz, öylesine büyüdü ki vücutlarımız
Ve konuşmalarımız, öyle büyüdüler ki peşi sıra
Hani hep bir olup da eve taşıdıklarımız
Kahveden, meydandan, sokak içlerinden
Bulup da çıkardığımız
Konuşmalar:


- Biri geliyor sözü değiştirelim
- Yürüsek açılırdık
- Bu ne uzun bakmak kendinize
- Ağzım mı kokuyor ne, yaa! ... çok kötü günümdeyim
- Akşama bezik, evet, siz ne içerdiniz?
- Annem mi, çok sevinecek..
- Belki de sinemaya gideriz..
- Bilirsin erken kalkmalı, yarın.. (gülüşler) yok canım!
- Siz yarın deyince aklıma ölmek geliyor, katıla katıla ölmek
- Bana kalırsa..
- Evet size kalırsa
- Bana kalırsa şimdiden eğlenelim
- Sus!
- Biri geliyor
- Biri geliyormuş sözü değiştirelim

Yengemin başı ağrıyor, tek sebebi büyümek
Masalar, tabaklar, hani şu kirazlar koyduğumuz
Kalmadı adım atacak yer bu yüzden
Oğuza söylemeli, bir daha çiçek getirmesin
Lale de saçlarını kestirmeli
Sonra gereksiz eşyalar var, bir gün oturup konuşalım
Örneğin şu hasır koltuk neye yarıyor
Bana kalırsa babamın mineli saati
Tek başına bütün bir odayı dolduruyor
Hele annemin güneş gözlükleri
Yarından tezi yok, çakımı, kol saatimi, eldivenlerimi
Aaaa! Kitaplarınız
BİTMEDİ, DAHA BİTMEDİ ŞAŞKINLIĞIMIZ.

Üstelik bitecek gibi değil
Çok yaşlı bir kadın yün eğiriyor – düpedüz ilgisizlik
Bisiklet yarışları, akşam gezintileri, insan ne güzel eğleniyor
Bir hırsız giriyor ellerinize, polisler hırsızı kovalıyor
Daha akşama çok var – olsun – biri sizi öpmeye hazırlanıyor
Bense berbere uğrayacağım, şu saçlarıma bakın!
Üstelik bilmiyorum bu şarapları nasıl içiyoruz
Balıkları nereden geliyor soframızın hele
Yıllardır ama, yıllardır neyi koysalar önümüze
Alıştık, sadece bir türlü bakıyoruz.

İşte biz böyle yapıyoruz.

VIII

İnsan doğduğu günleri iyi bilmeli
Size çiçekler aldım, adımı yazdım üstüne, iyi bilmeli
Korkunç bir Yahudi, korkunç bir pastayı bölüyordu ikiye
Bir avlu taptaze bir çaydanlığı gösteriyordu giderek
Oooo! Demek bütün insanlar çay içecek
Bilmem, çok uzakta biri sevindi
Sonra ben sevindim; acı mı, sevinç mi, ama bilmeden
Belki de ilk olarak vardım ayakta durmanın tadına
Sıktım ki sıktım bir ara dişlerimi
Bir bakış, bir korku, yada gereksiz bir eşya
Yani ne varsa atılması gereken sırtımda
Önce yavaş yavaş, sonra hızlı hızlı
Ve bir Ortodoks kabalığınca içten
Soyundum, yıkandım, ki görülmemiştir böylesi
Aklıma geldi derken; acı mı, sevinç mi gene aklıma
Ben ki bir ölüyü beklemekle geçirdim geceyi
Bir ölüyü ve ölünün bütün inceliklerini
Size çiçekler aldım, adımı yazdım üstüne, biraz da bunun için
Gözlerim görüyordu, öyle ki, benden ayrı görüyordu gözlerim
Dişlerim ağrıyordu, denir ki ayrıca ağrıyordu benden
Bilmem çok uzakta biri sevindi
Sonra ben sevindim, kadınlar sarışındı
Ben biraz esmerdim, o kadar
İşlerim kötü gitti
Bilseydim katılırdım savaşlar oldu ötemde
Yaşayanlar güzeldi
İnsan doğduğu günleri iyi bilmeli.

Geçen yıl korkulu bir çağda uyandım
Sur dışlarına çıktım, sıcak havaları severdim
Mezarları gördüm, müzeler daha güzeldi
Annem sevinmek için boncuklar alıyordu çarşıdan
Ben boncuğu sevmem, hele kırmızı hiç sevmem
Demek çok uzaklarda biri sevindi
Sonra ben sevindim, o ben ki işte bütün gün
Bir ölüyü bekledim ve ölünün bütün inceliklerini
Biri bir cinayetten dönüyordu, şan getiren bir cinayetten
Biriyse bir köleydi, kâğıtlar kalemler içinde
Akşamlara dek bir masa katılığınca gün
Ama o gün bugündür ayrılmadım ben
Ayrılmadım işte o
Beklediğim ölüden.

Pek yakınım olacak, karım, ya da kızkardeşim
Belki hiçbiri değil, sadece bir kız
Öyle ki, biralar, yaz günleri, onunla biraz güzeldir
Ama çok iyi bir günde çıldırıverdi
Yalnızlıktan
İnsan doğduğu günleri iyi bilmeli
Sonra temizce bir yemek yemiştim, hatırlıyorum
Dövülmüş kısraklar gibi uyumuştum
Bir şeyler ummuştum, umudu kesmek gibi
Sonra da gürültüler yapmak için dışarı çıktım
Kocaman bir adamdı dışardakiler
Bilmem, böylece kaça çıktı bekledim ölüler
İşte her bakımdan kendini arıyordu biri
Şaşırmış arıyordu – ben miydim neydim –
Yıkılmış, bunalmış, sürgün içinde
Kendini arıyordu, aynı renk, aynı biçimdeki kendini
İnsan doğduğu günleri iyi bilmeli.

Koşup duruyorken, önce aşkların peşi sıra
İyi günler, serin evler, baygın kokulardan gelen aşkların
Bu sanki en azından tanrıyla işbirliği
Ya da buluşmak gibi özüyle insanların
Oysa bir sığıntıydım çok uzaktan bir gülmeye
Yalvaran gözleriyle – açılmış açıldıkları kadar –
Ya da bir tilki avında kim bilir kimin inceliği
- Gözleri, ufukta bir yerdi işte gözleri –
Belki de yer alıyordum korkuyla avuntu karşısında
Belkide yitirilmiş, yok bakacak bir yeri
Ya da bir ölüydük işte ve ölünün bütün incelikleri
Size çiçekler aldım, adımı yazdım üstüne, iyi bilmeli
Korkunç bir Yahudi, korkunç bir pastayı bölüyordu ikiye
Bir avlu taptaze bir çaydanlığı gösteriyordu giderek
Oooo! demek bütün insanlar çay içecek
Hayır! Çok uzakta biri sevindi.

IX

Artık ne uyanmak için bu sabahlar
Ne de bekliyoruz, beklemek için değil
Üstelik ne de bir karanlıkta anlatıyoruz bu düşünceyi
Ne açıp da ağzımızı tek kelime
Yok, hayır, kaskatı durmuşuz sadece
Durmuşuz; ölümü, acıyı, daha neleri durdurmak için
Evet bir de cins tuzaklar kurmuşuz gözlerimize
Tuzaklar, ve sanırım herkesin işi bizi anlamak
Biz ki dört kişiyiz evde; ben, çocuklar ve karım
Artık adını sürdüremiyoruz gizli kalmanın
İçkiler içiyoruz, en çok da kötü içkiler – Hıh sığınmak!
Bilmem ki ne demeli, böylesi içinden geliyor insanın
Belki de alışıyoruz, soylu bir düşüncedir alışmak
Diyoruz, belki de
En önce İsa almıştır kendi söylevlerine
Sonra da biz; ya durmak, ya da bir zincirle oynamak bütün gün
Ya da pek olağan şey, katılmak bir döğüşe
Korkmak, o kadar korkmak ki sonuca varmak için
Sinmek, kalakalmak dört duvar arası bir yerde
Bakınca duvarlara – üstelik böyle de bakmak kendimize
Biz ki dört kişiyiz evde; ben, çocuklar ve karım
Artık tadını sürdüremiyoruz gizli kalmanın.

Karımı soruyordunuz, her zamanki gibi çok geveze
Bir gün onu yaşarken görmüştüm – görmüştünüz
Çiçek mi koparıyordu ne, elini tutmuştum tutmuştunuz
Yani ben ne yaptıysam, o sizinde yaptığınızdı biraz
Ben ki ne yapmıyordum, o sizin de yapmadığınızdı.

Karımı sormuştunuz, nedense ölmüştür karım
Sizinle yemeğe gitmek gibi kolay ölmüştür işte
O kadar kolay ölmüştür ki, belki de anlatırım
Ne süs, ne çiçek, ne de bir şölen
Üstelik ne de bir şey eksiltti gülümsemesinden
Konuşup duruyordu gene akşamlara dek
Kumarsa kumar, içkiyse içki
Yani bir kedi gelirdi arada bir
Bir köpek siyaha koşardı ellerinden
Bense o günlerde bir kürk tacirinin evinde
Tırnakları kirli bir oğlanla
Bir gemici durmadan bir sıkıntıyı anlatır
Şişeleri devirir elinin tersiyle.

Karımı sormuştunuz, nedense ölmüştür karım
Sizinle yemeğe gitmek gibi kolay ölmüştür işte
O kadar kolay ölmüştür ki, elbette anlatırım
Bana gelince, günlerce kendimi yokladım ben
Elimi kanattım, yüzümü kestim, kafamı vurdum bir yerlere
Uyudum uyudum uyudum öylesine
Ve şaşırdım böylece yemek saatlerini
Ve sabahlara karşı yattım, aklıma çocukluğum geldi
Sevdim ki sevdim o her zaman sevmediğim şeyleri
Koynuma bir bıçak yerleştirdim, düşmeyecek gibi eğilirken
Geceleri kapkalın adamlarla döğüştüm
Birinde yaralandım üç dikiş vurdular göğsüme
Bir gün de peşi sıra gittim bir adamın
Siyah elbiseli, siyah şapkalı, eldivenli
Adamsa ummadığım şey, bir bankaya girdi
İstediğim kirli işlere karışmaktı, olmadı.

Bir gün de bir lokantaya girdim, yanımda biri vardı
İğrendim, ama susmayı seçtim sadece
Böyleyken garsonun biri elini kesti
Çıkardı mendilini, bir düğüm attı üstüne
Masaya geldi derken usulcacık masaya
Geldi: ne içersiniz? sahi biz ne içer mişiz?
Şarap mı, konyak mı, ve ne dermişiz viskiye
Çıkalım dedim o yanımdaki kız gibi herife
Başını salladı, kim olsa böyle yapardı, çıktık
Karanlık, uzakta surlar, ve kadınlar geliyordu üstümüze
Bense şaşırmış gibi çıkalım diyordum durmadan
Adamsa bakıyordu, şaşırmış bakıyordu kendimize
Hep böyle diyordum işte, çıkalım çıkalım çıkalım
Çıkalım diyordum, çıkalım diyorduk, hadi çıkalım
Nereye, ama nereye?

Belki de biliyoruz, doğrusu bilmiyorum, biliyor musunuz?
Ben askerdim, yağmur mu yağıyordu, bir yere geldim
Üçüncü sınıf bir otele indim, tırnaklarım kirliydi biraz
Bir o kadar da kirliydi ayaklarım
Burnum mu kanadıydı ne; ispirto, pamuk, sırtüstü yatmak
Yattım öğleye kadar, otelci karısını dövdü aşağıda
Üç çocuğu vardı otelcinin, bir horozun başındaydılar
Sabahsa bir karışık şeydi, sanırım peynirler, salamlar kesiyordu
Adamlar
En ayıp yerlerini tıraş ediyordu biri
Alıştım gitti
Sonra yıkandım, tıraş oldum ben de, görmeliydiniz
Sonra da bir bara gittim – neee! Bara mı gittiniz?
Doğrusu müzelere gidecektim, biriyle buluşacaktım – sonra da
Tam üç yıl oluyor özlediğim bir kadınla...
Öldüyse, hayır ölmemiştir, nereden çıkardınız?
Neyse ben bara gittim, çıkarken anladım gittiğimi
Başım da ağrıyordu, üstelik alnımın üstünde koca bir yara
Ya duvara çarptımdı, diyorum, ya da kestimdi bir bardakla
Ya da kim bilir, bana sorarsanız tanrısal bir şey
Elbette, kim ne der, inanmışım ben
Bir keder, bir susuş, ve bütün bunların yüze vurmuşluğuna
Otele döndüm sonra, oteller gidiyordu biraz
Girmeler çıkmalar, uzanıp yatmalar büyüyordu odalarda
Otelci duruyordu, karısı duruyordu, çocuklar durmuştular
Birden aklıma geldi, dilimi çıkarttım onlara
Dilimi çıkardım; sipsivri, kıpkızıl, ucunu oynatarak
Onlar ki biraz şaşkın, acıyorlar gibi biraz da
Sonra pek tuhaf oldu, ne yapsam, yalıyor gibi yaptım elimi
Öyle ya, elimi kestimdi ben – ne yani, deli değilim ya!

Yukarı çıktım, bilseniz çığlıklar içindeydi odam
Yataklar bir şeyleri kaydırıyordu soluk soluğa
Bardaklar büyümüş – o gün bugündür anlatamam büyümeyi
Çoraplar, gömlekler, kravatlar taşıyordu sokağa
Bir kedi esniyordu – ben gördüm – üstünde şehirlerin
Bir böcek – yetişir be – dünyayı yokluyordu bacaklarıyla
Yığılmış kalmışım öyle, sonradan anlattılar
İyi ki anlattılar, otelci karısını dövdü gene aşağıda
Biliriz, üç çocuğu vardı işte otelcinin
Ama bilmiyoruz, biz neydik ve ne olmağa.

Kalktım bir bara gittim – neee! bara mı gittiniz?
Doğrusu müzeleri gezecektim; biriyle buluşacaktım – sonra da
Tam üç yıl oluyor özlediğim bir kadınla
Kadın mı dediniz, dedim ya, ne olacak?
Hiiiç!
Alışmak, sadece alışmak.

Ben o kadınla yattım mı, kör olayım bilmiyorum
İnanın Yattımsa
Ama bilmiyorum.

X

“Ya ne yapmalı “ diyor annem bu geçkin çizgileri
“Yıllardır aynı evdeyiz” bunu ne yapmalı
Babam: ve ne yapmalı diyor bu bir yığın geleneği
İşte bir sahnedeyiz: ev, gelenek, duygulu kadın
Bense ufacık taşlar üzerinde bir ufacık şey olmanın
Bir pencere beyaz, bir karanlık mayhoş, ne iyi
Sürüyle odalar, sürüyle gülüşler, sürüyle konuşmalar
Ne yazık! vakit de yok kurtarmak için geleceği
Düşünsek bile şimdiden – düşünemiyoruz ya
Üstelik ne çıkar bundan, ve ne katardı yaşamımıza
Hiçbir şey! çünkü ne varsa içimizde gelecek için
Sanki bir öyküsü bu hayatı süslemenin
Soframız, yatak odalarımız, lambalarımız
Annemin tarih kitapları, babamın güneş gözlükleri
Kuyular gibi işte, şişeler sarkıttığımız yaz akşamları
Tavan arasındaki boşluk, gölgesi karşı duvarın
Kırlangıç yuvaları, yüzümüzden cins kanatların geçtiği
Kavunlar karpuzlar yardığımız, o yemekten ayrı düşündüklerimiz, o
Bir şey mi kaybettik öyle, kim bilir bize neler eklediği
Sonra bir bıçak gibi durduğu sarısı içe çökmüş lambaların
Babamın kaşları çatık, annemse düşünceli
Kim bilir n’olduydu gene, diyelim bir yoksulluk önceliği
Belki de hiçbiri değil, canımız sıkılmaz istemiş o kadar
Annem: ve ne yapmalı diyor bu geçkin çizgileri
Böylece bir sahne daha: güneşler, alışmak ve biz
Sanki bir tramvaya bindik, az sonra ineceğiz
Aksilik bu ya, diyelim ansızın bozuldu tramvay
İndik, ve yeniden beklemeye koyulduk hepimiz
İşte bir sahne daha: bir sigara yaktıydı babam
Annem saçlarını düzeltti, bir şeyler gösterdiydi eliyle
Bizse kısa bir oyun tutturduk, hiç! yetinmek için sadece
Öyle bir sahne ki bu: anladık, sevdik, ve unuttuk her şeyi
Sonra bir tramvay daha geldi.

XI

Size baktığım yol uzamakta
Kendime baktığım yol uzamakta
Yoruldum, bunaldım, canım sıkılıyor
Eve dönmeliyim, iyi bir yemek, uyumak istiyorum sonra
Yok eğer uzayıp gidecekse bu iş
Derim ki vakit erken, hava da güzel nasıl olsa
Çocuklar görürüm, uzağa bakarım, saçlarımı tararım hiç değil
Belki de biri seslenir, güneşler güneşler tutan uyruğunda
Bir resim görürüm ya da – ortalık inceydi biraz
Ya da resim gördüm; köşede, antikacıda
Ve düşündüm diyelim yanında bizim şamdanların
Bir uyuşma olacak annemin saçlarıyla da
Ne zaman? elbette sabahları
Sabaha baktığım yol uzamakta
Uyumak, nasıl uyumak, daha bilmiyorum
İki perde arası soğuk bir limonata
Belki de çıkınca evden taşıtlar beklediğimiz
Ve taşıtlar beklediğimiz durakta
Birini gördüğümüz ya da, geveze, kaypak, sıkıcı
Bitmesi bir olayın – ölüm mü geliyor aklınıza?
Kim bilir, belki de ölüm
Ama korkmayın, bütün iş korkusuzlukta
Öyle ya, ha dibinde ölmek gümüş şamdanların
Ha bir cellat elinde, gözleriniz kapalı
Belki de yürüyorken iki taşıt arasında
Belki de bir intihar; güzdü, çiçekler vardı

Şişman bir adam kulaklarını tutuyordu dünyada
Dünyaya baktığım yol uzamakta
Ve biraz düşünsek mi, alıştık nasıl olsa
Kim bilir neyi istiyorduk, neyi anmıştık az önce
Dönsek mi dersiniz, gene dönsek mi oraya
Oraya baktığım yol uzamakta
Ya da bir bahçedeyiz – üstelik kadınlar vardı
Ağzınız, çatallar, tarçınlı pasta
Ya da bir toplulukta – iyi yaptınız!
Bu çok hoştur! – size söylüyorum – yaramaz çocuk!
Beni de sandınız! – evde mi? – hayır! Limonlukta
Ve hemen kalktınız, bir yangın yeriydi orası
Ya da aklınız olacak sizi bir yangın yerine bağladı
Kızgın güneşte bir şişe ispirtoyu devirdiniz
Kutsal bir iş yaptınız ve yerleşti sizde bu kanı
Belki de bir din devirdiniz; anneniz, annenizin saçları
Gümüş şamdanlar, sabah ışığı, vesaire
Ve sanki her olay, her davranış ölümün bitişiğinde
İşte evdesiniz, iyi bir yemek, uyumak istiyorsunuz sonra
İstemek, neyi istemek, daha bilmiyorsunuz
Açtınız radyoyu, ılıyan bir ses kanınızda
AIO, İAO, AĞ UĞ AĞ
Ve kahkahalar arasında kahkahalar
Orada, aşağıda
Tek umut, tek varış, tek kurtuluş gibi
Ve kaskatı kesilmiş, beyaz
Sallanıyorsunuz boşlukta.

XII

Bir kedi başını kaldırdı, ve adam esnedi – tak
Bir yüzü vardı kocaman düşüverdi avuçlarına
Bilmem ki gelir miydi? – saat üç buçuk – üstelik hava..
Sonra şu yağmur bulutu, boşandı boşanacak
Bir kedi ürperdi, ve adam yeniden esnedi – tak
Acaba?
Yazıldı saatin üç buçuk olduğu havaya
Boşandı, taptaze üçler halinde bir yağmur
Kim bilir, bu saatte, onu anlıyorum
Belki de unutmuşumdur.
İşte düğmeler, iğneler, ibrişimler satılan bir dükkânda
Herkesin akşamı onu buluyordu
Bir adam sakallarını yokluyordu kasılarak
Sizi bekliyorum – beni bekliyormuş – niye olmasın?
Bir bakış, bir gülüş, ve yüzünü yüzüne tutuyordu ustaca
Adamsa şunu yapıyordu: hiçbir şey, ama hiçbir şey
Ne tuhaf! – Ben olsam! – ne çıkar ben olsam da
Gelmedi, gelmeyecek ve otuz yıl önce yazlıkta
Oturmuş bir köstebek yavrusunu bekliyor
Çıkmadı, ama çıkacak – babası sesleniyor
Bir sofra duruyor, gerilmiş çilek kokularıyla
Tam çileğe geldi sıra, uzattı çatalını batıracak
Hayır! bir tuhaftır bu, insan gecikmek ister biraz da
Gecikmek: sanırız bizi bir şeyler bekliyordur olağanüstü
İşte ansızın biri çıkacaktır karşınıza
Hiç yoktan biri çağıracaktır sizi
Ya da bir kadın bayılacak, bir memur çıldıracaktır önünüzde
Bir kurşun, bir kurşun daha
Yere serecektir bir serseriyi
Gecikmek: bana kalırsa eve dönmeli en iyisi
Bir küfür, bir patırtı ve babası çıkışıyor
Annesi, annesi biliyor başına geleceği
Bahçede bir kız çocuğu erik ağacını sallıyor boyuna
Diyelim her olayda böylece bir şeyler bulunur
Kalsın, daha çok zaman kalsın diye hatırda
Bir gün, bir benzin deposu havaya uçmuştu biliyorum
Bir alev, bir duman, usulca sokulmuştum
Yanmış bir cep saatini aklımda tutmuştum yıllarca

Gelmedi, ama gelecek, nedense alıştık zamansızlığa
Bir kedi başını kaldırdı, ve adam esnedi bak
Demek siz! – koca ihtiyar! – ıslandım işte!
Saat üç buçuk, vallahi saat üç buçuktu gene
Hey tanrım neye yaradı sanki unutulmak
Kadın saçlarını tarıyor, ve usulca sokuluyordu adama
Adamsa ayağa kalkıyor ve işte ayağa kalkıyordu ustaca
Dışarı çıkıyor, içeri giriyor, üç aşağı beş yukarı
Kadınsa domates doğruyor, yok mu ya bu yaz yağmurları
Evet, sahiden, niye?
Soruyor kadın:
Bu yaz yağmurları..

XIII

Şimdi her yerden bakıyorlar – demek uykusuzum –
Kral birini çağırıyor uykusuz bitmiş olarak
İşte Salı, akşama doğruyuz, Bay Kemik Taciri kestiriyor
Vahalam’da, bilmem ki neresidir Vahalam
Babamın, ak saçlı babamın açtığı yara
Bir tarla konusu
Oysa bre dolduran doldurana boşluğu
Babamın akıttığı kan
Bilmem ki neresiydi, neresidir Vahalam
Babamı tanıyorum; oysa çorabı, tütünü, acılarıyla o adam
Eksiği yok küfürden yana
Onu buğdaylar öldürecek, sapsarı öldürecekler onu
Belki de gelenek bu
Al kılçıklarıyla ve hep birden – tamam!
Bilmem ki neresiydi, neresidir Vahalam.

Kral birini çağırıyor, basarak parmağını kağıda
Bay Kemik Taciri çamurdan yüzünü üstümde tutarak
Hırçık ve kadınsal bir sesle çıkışıyor
Anlamak, sadece anlamak istiyor korktuğumu
Bir adam sokağın alt yanını doldurdu
Kırmızı elleriyle
Masa camında bir çınar yaprağı derinleşiyor
Evet, sizi anlıyorum
Yani kendimi
Saat beş, bu üçüncü çay, kalkınan bir yerimi öldürüyorum
Ve işte bilmiyorum katil kim
Bir burgu, gene bir burguyu oyuyor
Ve karım otuzunu dolduruyor bu akşam
Saat beş, diyelim erken dönmeli eve
Kral birini çağırdı ve işte birini kovmak üzere

Genel bir yanlışlık olacak, hadi kazandı Bay Kemik Taciri
Beni bu kemikler öldürecek, yağlı, pis hayvan kemikleri
Olanca aklığıyla, ve hep birden – tamam!
Bilmem ki neresiydim, neresiydi Vahalam.

Kral tacını çıkarıyor, başı ağrımış olacak
Onu selamlıyorum, kapıyorum kapıyı ardından
Saat beş, bakınca camdan onu görüyorum
Camlarda iri gölge derinleşiyor, o
Kralsa tavana bakıyor, bir kristal avize haklayabilir onu
Bay Kemik Taciri karşıya geçiyor başarıyla
Ben sadece paltomu giyiyorum

Akşam
Kral birini çağırdı; biraz et, biraz da şarap
Oturmuş masaya Bay Kemik Taciri
Karısı ve dört çocuğuyla
Duvarda bir tüfek asılı, durmadan ona bakıyor
Tavşanlar, keklikler, turnalar oluyor tüfeğin ucunda
Başkaca bir şey olmuyor
Ben kötü bir meyhaneye dalıyorum, ortalık küf kokuyor.

Duvara alıştırıyorum gözlerimi – siz nesiniz duvarlar?
Hiiiç! sadece duvarız biz
Öyleyse bir yarım saat, karım da bekleyebilir
Adamlar önce beyaz değil, sonra beyaz
Bir şapka gene bir şapkaya asılı
Bir palto gene bir paltoya
Bir adam kendiyle döğüşüyor bir adamda
Evet onu anlıyorum
- Yani kendimi –

Bir kadın bir sürahide biriyle sevişiyor
Bir burgu gene bir burgu oyuyor ayrıca
Bir adam dikilmiş ve dikilmiş içiyor durmadan
Hey tanrım! omuzlu, güçlü kuvvetli
Kocaman bir çocuk yüzü taşıyor yalnızlıktan.

Gece, saat on, karım otuzunda olmalı diyorum
Bir gidip bir geliyorum karanlıklarda
Çiçekler alıyorum, bitmeden çiçeklerini gecikmelerin
Ve dalıyorum içeri ışıksız bir kapıdan
Aranmak, yenilmek, ve hayır! utanmaktı Vahalam
Kral uyandı, karım iç çekiyor durmadan
Bir sabah ışığı kendini yerden yere vuruyor
Kızım uyuyor, ve uyuyan biri gibi konuşuyor karım
Bir duvar resmi gibi konuşuyor
Kral?
Kral uyandı.

Saat dokuzu on beş geçiyor, üşüyorum
Güneşler mi vuruyor sırtıma ne, üşüyorum
Ölgün ve değişmez adımlar atıyorum, üşüyorum
Karanlık, pis adamlar çıkıyorlar mağaralarından
Ne umut, ne hiçbir şey, sadece çıkıyorlar
Bir gece, bir sabah, ve benim bakışlarımı taşıyorlar
Karım ağlıyor, kızım uyuyor, karımsa gene ağlıyor
Diyorum
kim bilir
belki de
tamam!
Orasıydı Vahalam.

XIV

İşte bu boşluk, durmadan bizi çağırıyor
Kremler, pudralar, iç bunaltıcı kokular gibi
Bir kır bekçisi köpeğini sevdi
Bir çcuk delinmeş bir kovayı sürüdü – nereye?
Bir kadın bağırdı bağırdı bağırdı
Tam on yıl öncesine yarayacak bir sesle.

ÇOĞULLAMA

Biz kadınız, bilmeden seviyoruz bu kedileri
Seviyoruz, bir sevilme içgüdüsüyle
Bu bizim yüzümüzde ufacık çizgiler oluyor – acaba?
Evet, çok değil konuşurken düzeltiyoruz
Orayı burayı topluyoruz, yeriyse çocuklarımızı öpüyoruz
Ama biliyorsunuz ki gene de
Hepimiz, işte hepimiz
Bitmenin, tükenmenin yorgunluğu içinde.

Gözler mi? Tavana dikili, hayır, pencereye
Yağmalar, sürgünler, yangınlar içinde
Çünkü bu boşluk; tüneller, çukurlar, kap kacak ağızları
Mağaralar, denizler, gökyüzleri değil de
Bu boşluk, o bir türlü dolduramadığımız, o
Orman, dağ, kısacası evrenle.

ÇOĞULLAMA

Biz bu lavanta kokularını bilmeden taşıyoruz
Biz bu tavana bilmeden eski rengine boyuyoruz
Bu bizim terliklerimizde ufacık güller oluyor – acaba?
Evet, çok değil, onları bilmeden hoşa gideriyoruz
Sormayın, ama sormayın, bilmeden aralık tutuyoruz kapılarımızı
Bilmeden bekliyoruz, bilmeden uyuyoruz sabahlara değin
Kim bilir, belki de biz
Tanrısıyız en olunmaz şeylerin.

Bu bizim en düzenli hareketimiz: olmak
Asılıp kalmışız sokak fenerlerine
Asılıp kalmışız öyle, görenler bizi görüyor
Görenler bizi görüyor ve gidip geliyoruz dikkatle
Doğrusu, niye saklayalım, hepimiz bunu yapıyoruz
Ama biz yaşıyorken de bunu yapıyoruz sadece
Cansız
Ve gidip geliyoruz dikkatle.

ÇOĞULLAMA

Biz bu kendimizi boşuna soruyoruz kendimize
Boşuna asıyoruz onları, boşuna öldürüyoruz
Bu bizim gözlerimizden ufacık şeyler geçiyor – acaba?
Evet, çok değil, bakışırken düzeltiyoruz
Biz ne garip şeyleriz ki; doluyuz, bazıyız, avuntuluyuz
Ve bizim en güzel öldüğümüzdür bu: yaşamak
Ben biliyorum, yalan mı, sizde biliyorsunuz.


Edip Cansever
Yerçekimli Karanfil