GECİKEN DUA

elbette seviyorum Seni, 

seviyor olmalıyım yani, 

ama yaşlandım, unutuyorum, 

karıştırıyorum sık sık 

Seninle ilgili duygularımı 

ve yaşadıklarımı 

başka yaşadıklarımla 

bu uzun yolda.

Senden aklımda kalanları, 

içimde kalanları 

buluta benzetiyorum bazen, 

yağmura benzetiyorum 

bazen yağmurdan sonraki göğe 

göğün derinliğine, ruhun derinliğine...

düşünüyorum, düşünüyorum, 

tamam diyorum, evet diyorum, fakat 

çıkaramıyorum bir türlü 

başıyla sonuyla, bana söylediklerini, 

ya da ilham ettiklerini yolda,

ezgisini mırıldanıp durduğum, 

ama sözlerini unuttuğum 

gün batımı rengi 

bir gençlik türküsü gibi hepsi...

bağışla beni, 

bağışla beni, Allah'ım 

ve biraz ipucu bahşet!

Cahit Koytak 

SOL ELLE TUTULAN GÜNLÜK CAHİT KOYTAK

Sol Elle Tutulan Günlük

1 Haziran 2015

yaşlanıyorum, evet 

ve aramızda bu giden gelen 

şiirler ve ezgiler 

rüzgârın nefesiyle birer birer 

silinip gidiyor zihnimden 

kuma çizilen resimler gibi!

ben de - herşey silinip gitse bile, 

Senin yüceler yücesi adın 

ve bir de 'şükür' kelimesi 

kalsın diye fakire 

onları içime kazıyorum, 

iç içe, üst üste, 

orada her yere ve her göğe.

sonra, yer kalmayınca içimde, 

ne çıkarsa önümе, 

kapıya, duvara, söveye yazıyorum, 

sabaha, akşama, geceye, 

gecenin yüzüne, gözüne, rahmine,

bana biraz zaman, 

ve şiirime gençlik taşıyan meleklerin 

yollları üzerinde 

her yere, her göğe...

Cahit Koytak

SOL ELLE TUTULAN GÜNLÜK

Sol Elle Tutulan Günlük

22 Mart 2004

Senin izninle ulaşılması 

tutkuyla, bazen delicesine 

istenebilecek, güzel, mutlu 

ve ölümü kapısından içeri sokmayan 

sonsuz bir gelecek olduğuna 

inanıyorum elbette, Rabbim.

buna umutla, coşkuyla 

inanmak ister herkes.

çünkü yoksa böyle bir gelecek, 

yani böyle bir inanca dayanak 

bulunamıyorsa eğer, 

o zaman her şeyin, 

geçmişin, şimdinin ve geleceğin 

ve onların sahibi olarak Senin, 

herkes için 

peşinen kaybedilmiş olduğunu 

kabul etmek gerekiyor, Allah'ım.

ne olacak bu halim benim, Allahım? 

insanların diline çevirmek için 

Senin, rüzgârla, bulutla, 

yağmurla yazdığın muhteşem şiirleri, 

bıraktığım yerden 

kalemi elime almayalı 

belki bir aydan fazla oldu.

dün 'kitap sarhoşluğum tutmuştu yine; 

onca darlık içinde 

bir kucak kitap aldım yine sahaftan. 

ve eve dönerken yolda kendi kendime, 

"kitapların kendisi, dedim 

puta tapınmayı men etmeselerdi, 

benim gibiler için kolayca 

puta dönüşebilirlerdi."

Sana sığınıyorum 

böyle bir sapkınlıktan!

Son günlerde, 

ortada aksayan bir şey, 

bir suç, bir yıkım 

olmadığı hallerde bile 

kendimi suçlu, değersiz 

ve çaresiz hissediyorum.

bunun ne kadarı hastalık, 

ne kadarı sağlık? 

bilmiyorum, bilemiyorum.

"elli beş yaşını geçtin, 

şair olmak şöyle dursun, 

adam olabildin mi?"

insanın çok daha erken yaşlarda 

oyunların içinde bile 

kendine sormaktan sakındığı 

bu tür taşlı dikenli soruları 

sakınmadan yüzüme çarpan biri, 

ayrı bir benlik peyda oldu 

son zamanlarda bende.

uçurumların birinden ötekine, 

ip üstünde gezinen, 

abartılı ayna seanslarıyla 

kendini kırbaçlayan 

kendinden yılgın biri...

Rabbim, yardım et bana, 

beni bana karşı koru; 

beni kendi önümde küçültme, 

sahip çık kuluna, 

kendi ayakları altında çiğnetme onu!

yolumun üzerine 

çıkacağı güne kadar, ölümün, 

Sana doğru bir kaç adım olsun 

atmış olayım istiyorum, Allah'ım;

ama bildiğim, alıştığım şeyler 

yeni öğrendiğim, keşfettiğim şeyleri 

öyle çabuk benzetiyorlar ki kendilerine, 

attığım adımlar hep 

birbirinin tekrarı gibi geliyor bana 

ve başladığım yerden 

öteye götürmüyorlar beni.

oysa, Sana doğru bir adım, 

ötekilere benzemeyen bir tek adım 

atmayı başarabilsem, 

eminim, Sen de orada olacaksın,

Sen ve Senin büyük sanatın, 

Sen ve büyük arınma, 

Sen ve büyük dirilme!

Cahit Koytak

SUSMA SANATI

tek başına ve bu kadar acıyla

taşıyamayacağın kadar ağır 

ve dağınık geliyorsa sana 

içine aldığın dünya

ve yükünü paylaşsın diye 

ararken içinde birilerini, 

ikiz benliklerinden hiçbiri 

dönüp bakmıyorsa yüzüne,

önce üç gün, sonra üç ay, 

sonra belki üç sene 

Tanrıdan başka 

kimseyle konuşmamayı dene,

ne insanlarla, ne meleklerle, 

ne kitaplarla paylaş derdini, 

ne de kendi içindeki kalabalıkla...

bir de bunu dene, bakalım, 

bir de bunu dene 

ve O'nun kayrasını bekle!

Cahit Koytak 

GÖNÜLDEN GÖNÜLE

birinden bir şey umuyorsan, 

bekle, sen gitme istemeye, 

hele, sırtında ve yüreğinde 

bu bir dünya yükle, asla, asla!

bekle, o yollasın, yollayacaksa 

senin gönlünün umduğu yere, 

ister rüzgârla, ister yağmurla, 

ister rüyayla.

ama bir şeyler vermek isteyen sensen birine,

kendin yola çık hemen, onu bekleme.

gençleştirir, güçlendirir 

bunun için teptiğin yollar seni.

isteyen istemeden, içinden geçirmeden, 

her neyse gönlünden kopan, 

sen götür onu, sen götür 

gönlünle beraber, yoksulun ayağına,

ister demir çarıkla, 

ister ipek kanatla, 

ister sözün sefinesiyle, 

ister ışıltısıyla, gözyaşlarının.

Cahit Koytak 

BÜYÜK YOL

dizleri titreyenleri alıyoruz yanımıza, 

düz yolda ayağı tökezleyenleri, 

aklı tökezleyenleri,

yüreği hızlı çarpanları alıyoruz yanımıza, 

içi mezar gibi daralanları... 

ve çalmaya gidiyoruz Tanrı'nın kapısını.

içerden yaralılar kafilesiyiz biz, 

içerden ve dışardan engelliler kafilesi,

yoksullar ve yalnızlar kafilesi,

yoksullar, yalnızlar ve şairler alayıyız, 

evsizler, işsizler, sessizler, 

deliler, meczuplar ve sarhoşlar taifesi...

izbelerden, viranelerden kopup 

güle oynaya katılan katılana bize, 

şenliğe gidiyoruz, büyük şenliğe,

hatırlanmayacak kadar uzak geçmişten

Tanrı'nın katıksız şiirle yarattığı 

en uzak geleceğe, en büyük geleceğe...

Cahit Koytak 

SEVİNÇLER BİZİMLE GELMEZ

Sevinçler, yaşandıkları günlerin Taşınmazlarıdır, hepsi 

Hepsi ardımızda kalır.

Kimi sevinçler daha yüksektir 

Ne zaman başımızı çevirsek 

Eski siyah beyaz bir film gibi titrek,

Geçmiş günlerin doruklarında 

Bir anıt misali görünür. 

Sevaplar, yol arkadaşlarımız 

Hayat yolunda yan yana yürürüz 

Vicdan azapları başımızın belası, 

Çıkış kapısı yolunda bu âlemin 

Bizden hızlı yürürler önümüzde; 

Ölüm kapısına bizden önce varır, 

Alaycı bir bakışla beklerler bizi... 

Ne sevinçler, ne kitaplar 

Yanımızda sadece 

Sevaplarla azaplar.

Hüsrev Hatemi 

DERTLİ YILLAR

I

Demiryolu kenarı, o ahşap evde 

Oturduk bir süre ve bundan böyle 

Hayat uzayıp gidecek gibiydi 

Demiryolu misali önümüzde. 

Neydi o garın adı, sen girdin... 

Kapısına dayanmıştım yağmurda 

Sen içeride, terk edilmiş, boş 

Korkunç ve ürpertici vitraylı 

Paslanmış raylı garda kaldın.

Musiki sevkiyle bu gölgelikteyim 

Burda biraz vakfe mümkün mü beyim?

Güzel de olsa güz hüzünlüdür; 

Haydi bu sararmış tomarı sar da, 

Beni en dertli yırlarla çağır. 

Çünkü çirkâb ve çamur çoğalmıştır.

II

İnceldi keder, inceldi inceldi... 

Geçti iğnesine günlerin 

Ve oyasını işledi kalbimize. 

Tez silindi tezhibi, laciverdi, 

Sevincin, neşenin, bahtın 

Bilmem saadeti resmetti mi Abidin Bey,

Hayyam! Sen elemin takvimini yapar mısın?

III

Uzaklaş ama yavaş, bu ne telaş? 

Bana bir yaklaşan var sen giderken... 

Bana dönük olmalı gözlerin, 

Uzaklaş ama yine bana dönük... 

En sönük ışık bile fazla artık.

Ardımda adımları, ensemde soluğu 

Bir yaklaşan var bana, giderken sen.

Uzaklaş ama yavaş, ne bu telâş 

Ayrılık kalbimde bir elmastıraş.

Sonu geldi... 

Sonu geldi günlerin ve güzeldi.

Güzeldi eski Bostancı ve çivit mavisi sular,

Deniz kestaneleri, kara tren, mavi diken Artık her şey uzaklaşıyor benden.

Tanrım, bu görüntüler kaybolmamalı 

Ne eski Viyana, ne Londra, Vahşi Batı 

Ne Üsküdar kaybolmalı ne Edirnekapı.

Umarım kalkış gününden sonra 

Malik veya Rıdvan salonlarında, 

Tekrar seyrederiz oralarda.

Uzaklaş, gülümse uzaktan bir kere, 

Yüzün öte bahçelerin de gülüyse, 

İçim aydınlanacaktır gülümse.

Beni en dertli yırlarla çağır 

Çünkü çirkâb ve çamur çoğalmıştır.

IV

Ey Ezel Lodosçusu! 

Al eline tırmığını 

Ömrümün sahil yoluna vurmuş yığını,

Karıştır, belki bulurum 

Altmışlı yılları bu arada 

Epiktetos ve Câvidnameli günler 

Bir de erken gidenleri yaşıtlardan. 

Şimdi türbe duvarlarına da yapışmış

"Overlokçu aranıyor" ilanları.

Yoksa aranan ben miyim ey Lodosçu?

Yoksa sence gençlik yalnız 

Kadıköy vapurlarına mı vâbestedir?

Kulağım hep aynı sestedir 

Ey Ezel Lodosçusu! Sen de 

Çatlak, berbat ve sevdasız sesinle 

Beni en dertli yırlarla çağır. 

Çünkü çirkâb ve çamur çoğalmıştır.

V

Sefil bir sefinede gider sevincim, 

Kalbimse kıyıda kaybolur, yiter. 

Onu Nakkaştepe'ye nakşeylemeyin 

Defnedilsin, belki yeniden biter 

Beni ey damıtılmış güzellik!

Beni ey "hüsn"ün çehreleşmişi 

Beni en dertli yırlarla çağır, 

Çünkü çirkab ve çamur çoğalmıştır.

Hüsrev Hatemi 

ÇÜNKÜ ER YA DA GEÇ ALIR AŞK ÖCÜNÜ KENDİSİNDEN

199 

Yazık! Kadınların aşkı! Sevgili 

Ve korkulu bir şey olduğu bilinir ya 

Çünkü bu kumara sokarlar varlarını yoklarını 

Ve yitirdiklerinde onlara anımsatmaktan başka 

Bir işe yaramaz yaşam geçmişin acılarını, 

Bir kaplan sıçrayışı gibidir öç almaları da, 

Ölümcül, çabuk ve yırtıcıdır, ancak çektikleri işkenceyi 

Unutamadıkları için, duyarlar içlerinde, verdikleri cezayı.

200

Haklıdır da kadınlar, çünkü dürüst değildir erkekler 

Erkeklere karşı sık sık, kadınlara karşıysa her zaman, 

Kadınların değişmez yazgısı hep aldatılmaktır 

Ağlayan kalpleri yitirir umudu tanrılaştırdıkları erkekten 

Ve sonunda para tutkusu onları satın alır 

Bir evlilikte - nedir ki geriye kalan? 

Değer bilmez bir koca, vefasız bir sevgili sonra 

Dikiş nakış, bakıcılık ve dua ederken biter her şey sonunda.

201

Kimi bir sevgili edinir, kimi içkiye, kimi dine 

Vurur kendini, kimi eviyle barkıyla ilgilidir, dağıtır kimi, 

Kimi kaçar ve saygınlığını yitirir böylece 

Ve namus etiketinin yararlarından yoksun kalır ki 

Böyle bir çiftin evliliği kolay düzetmez öyle

Ve doğal karşılanmaz bu durum: sıkıcı 

Saraydan pis ağıla düşen kimi kadınlar

Nice şeytanlıktan sonra oturur bir de roman yazar. 

202 

Haidee ise Doğa'nın geliniydi, bilmezdi bunları, 

Tutku'nun çocuğuydu o, Güneş'in ışığıyla 

Yıkadığı ve ceylan gözlü kızların öpücüklerini 

Bile kuruttuğu yerlerde doğmuştu Haidee, 

Sevmek için yaratılmıştı ve bağlı olduğunu 

Duymak için kendini seçen erkeğe, 

Orda burda söylenenlere, yapılanlara kulak asmazdı 

Ne korkusu, kaygısı, umudu, ne de başka bir sevdası vardı. 

203 

Ve ah! Kalbin o çarpıntısı, o vuruşları 

Nelere mal olur bize! 

Nedeni ve etkisi ne olursa olsun tatlı 

Bir şeydir bu ya ve Akıl nasıl da 

Bekler, çalmak için Sevinç'in büyüsünü 

Ve yinelemek için ince gerçekleri, Vicdan da 

Yüklenmiştir güç bir görevi, yani "kıssadan hisse çıkarmayı" 

Castlereagh bunları da vergilendirir mi diye meraktayım doğrusu

Lord Byron

HIRAETH: VAR OLMUŞ VE ARTIK OLMAYACAK BİR ŞEYE DUYULAN ÖZLEM

Hiraeth, tek bir kelimeye sığmayan bir özlemdir. Galler dilinden gelir; ama haritası yoktur. Bir yere, bir zamana ya da bir kişiye duyulan sıradan hasret değildir bu. Hiraeth, artık var olmayan—belki de hiç var olmamış—bir eve duyulan iç sızısıdır. İnsan bazen çocukluğuna, bazen yarım kalmış bir ihtimale, bazen de sadece “orada bir yer olmalıydı” duygusuna özlem duyar. İşte o boşluğun adıdır hiraeth.

Bu kelime, geri dönmenin imkânsızlığını de içinde taşır. Özlenen şeyin kapısı kilitli değildir; kapının kendisi yoktur. O yüzden hiraeth acıtır ama bağırmaz, sessizce içte kalır. Bir şarkının son notasından sonra havada asılı kalan titreşim gibidir: Ses bitmiştir ama yankı hâlâ kalptedir.

Hiraeth, aidiyetin gecikmiş hâlidir. İnsan kendini dünyada biraz misafir hissettiğinde ortaya çıkar. “Ben aslında nereye aittim?” sorusunun cevapsızlığında büyür. Belki bu yüzden en çok şairlerin, göç edenlerin, kayıp yaşayanların ve içi sözcüklere sığmayanların diline yakışır.

Kısacası hiraeth, hatırlamaktan çok sezmektir. Geri getiremeyeceğini bile bile özlemektir. Ve bazen insanı insan yapan en derin duygu da tam olarak budur.


Hiraeth: Bir Eve Benzeyen Yokluk
Bazen insanın içinde, nedeni bilinmeyen bir sızı belirir. Ne tam bir hüzündür ne de açık bir özlem. Daha çok, adı konmamış bir eksikliktir; insanın bir şeyleri geç kalmış gibi hissetmesine yol açan o tanıdık ağırlık. İşte bazı kelimeler, tam bu belirsizliğin içinden doğar. Hiraeth de onlardan biridir. Bir duyguya isim vermekten çok, insanın içindeki sessiz boşluğa bir yankı bırakır.
Bazı kelimeler vardır; anlamları öğrenilmez, hatırlanır. İlk kez duyduğunda yeni gelmez, sanki zaten içindedir de yalnızca adı konmuştur. Hiraeth böyle bir kelimedir. Galler dilinin içinden sızıp başka dillerin kalbine yerleşir; çünkü anlattığı şey evrenseldir ama kolay tarif edilemez. Hiraeth, bir yere duyulan özlemden çok, bir hâle duyulan sessiz çağrıdır.

Bu kelimeyi anlamak için geçmişe bakmak yetmez; insanın iç boşluğuna bakması gerekir. Çünkü hiraeth, kaybedilmiş bir şeyden ziyade, geri dönülemeyeceği bilinen bir şeye yönelir. Kapısı olmayan bir eve varma isteğidir bu. Haritada yeri yoktur ama insanın içinde derin bir iz bırakır.

Özlemin Sessiz Türü
Hiraeth, bağırmaz. Kendini dramatik cümlelerle ilan etmez. Daha çok akşamüstlerinde gelir; ışığın hafifçe solduğu, seslerin yavaşladığı saatlerde. Bir şarkının bitip de odada yalnızca yankısının kaldığı anlarda. İnsan o anlarda neyi özlediğini tam olarak söyleyemez ama özlediğinden emindir.

Hasret kavuşmayı hayal eder. Hiraeth ise kavuşmanın imkânsızlığını baştan kabul eder. Bu yüzden içinde garip bir sükûnet vardır. Acıtır ama yaralamaz; yorar ama yıkmaz. İnsan, bu duyguyla yaşamayı öğrenir. Onu taşır, bazen unutur, bazen bir kokuya, bir fotoğrafa, bir cümleye çarpıp yeniden hatırlar.

Zamanın Kıyısında Bir Ev
Hiraeth’in merkezinde hep bir “ev” dolaşır. Ama bu ev taş ve topraktan yapılmamıştır. Bir annenin sesindeki titreşim olabilir, çocukken ezbere bilinen bir sokağın kokusu, ya da artık kimsenin oturmadığı bir masanın etrafındaki sıcaklık… Bazen de ayrılmak üzere olunan bir sevgilinin bakışında belirir; daha gitmeden eksilmeye başlamış bir yakınlıkta. Zaman geçtikçe bu ev dağılır; geriye yalnızca hissi kalır.

İnsan çoğu zaman fark etmeden, bir zamanı özler. Kendinin daha erken bir hâlini. Henüz kırılmamış, henüz öğrenmemiş, henüz eksilmemiş olduğu günleri. Hiraeth, tam da bu yüzden nostalji değildir. Nostalji hatırlamaya dayanır; hiraeth ise hatırlanamayan ama hissedilen bir şeye tutunur.

Aidiyetin Gecikmiş Hâli
Hiraeth, aidiyet duygusunun gecikmiş hâlidir. İnsan kendini dünyada biraz misafir hissettiğinde ortaya çıkar. Her yerde bulunup hiçbir yere ait olamama duygusunda büyür. Modern hayatın hızında, ilişkilerin yüzeyselleştiği, mekânların geçici olduğu bir çağda daha sık hissedilir.

İnsan artık her yere gidebilir ama hiçbir yerde kök salamıyordur. İşte hiraeth, bu köksüzlüğün iç sesi olur. “Ben aslında nereye aittim?” sorusu net bir cevap bulamaz; ama soru sormaya devam eder. Hiraeth de bu sorunun susmayan yankısıdır.

Dilin Bittiği Yer
Hiraeth’in başka dillere tam çevrilememesi bir eksiklik değil, bir işarettir. Bazı duygular çevrildikçe küçülür. Bu kelime, şiirin alanına daha yakındır; düz cümlelerden çok boşluklarda yaşar. Söylenenlerden ziyade söylenmeyenlerde kendini belli eder.

Belki bu yüzden, insanlar bu kelimeyle karşılaştıklarında hafifçe duraklar. “Bunu ben de hissetmiştim” derler. Adını bilmiyorlardır ama duyguyu tanırlar. Hiraeth, insanın yalnız olmadığını fısıldayan kelimelerdendir.

Bir Yankı Olarak Hiraeth
Hiraeth geçmez. Ama insan onunla yürümeyi öğrenir. Onu bastırdıkça ağırlaşır, kabul ettikçe yerini bulur. Çünkü her adlandırılmış duygu, biraz daha taşınabilir olur.

Hiraeth, geri dönmeyeceğini bile bile özlemektir. Bir eksiklikle barışmak, bir yokluğu eve benzetmektir. Ve belki de insanı derinleştiren şey tam olarak budur: Kaybolmuş bir şeye duyulan bu sessiz sadakatle yaşamaya devam edebilmek.

Yürümek
Belki de her insan, hayatı boyunca hiç gidemeyeceği bir yere doğru yürür. O yer ne bir şehirde ne de geçmişin tam bir anındadır. Daha çok, içimizde kapanmamış bir kapının önünde durur. Hiraeth, işte o kapının önünde bekleme hâlidir. Açılmayacağını bile bile orada durmak, seslenmemek ama vazgeçmemek… Ve bazen, insanı derinleştiren şey tam olarak budur: Daha yanındayken bile vedasını sezdiğimiz bir şeye, dönülmeyeceğini bile bile kalpten yer açabilmek.

ChatGPT